महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 106

1434 of 1995 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मुनिर् उवाच । (१।१)

munir uvāca

1.2१.२

अथ चेत् पौरुषं किंचित् क्षत्रियात्मनि पश्यसि । (१।२)

atha cet pauruṣaṃ kiṃcit kṣatriyātmani paśyasi |

1.3१.३

ब्रवीमि हन्त ते नीतिं राज्यस्य प्रतिपत्तये ॥ (१।३)

bravīmi hanta te nītiṃ rājyasya pratipattaye ||

2.1२.१

तां चेच्छक्ष्यस्यनुष्ठातुं कर्म चैव करिष्यसि । (२।१)

tāṃ cecchakṣyasyanuṣṭhātuṃ karma caiva kariṣyasi |

2.2२.२

शृणु सर्वम् अशेषेण यत् त्वां वक्ष्यामि तत्त्वतः ॥ (२।२)

śṛṇu sarvam aśeṣeṇa yat tvāṃ vakṣyāmi tattvataḥ ||

3.1३.१

आचरिष्यसि चेत् कर्म महतो ऽर्थान् अवाप्स्यसि । (३।१)

ācariṣyasi cet karma mahato 'rthān avāpsyasi |

3.2३.२

राज्यं राज्यस्य मन्त्रं वा महतीं वा पुनः श्रियम् । (३।२)

rājyaṃ rājyasya mantraṃ vā mahatīṃ vā punaḥ śriyam |

3.3३.३

यद्येतद् रोचते राजन् पुनर् ब्रूहि ब्रवीमि ते ॥ (३।३)

yadyetad rocate rājan punar brūhi bravīmi te ||

4.1४.१

राजपुत्र उवाच । (४।१)

rājaputra uvāca

4.2४.२

ब्रवीतु भगवान्नीतिम् उपपन्नो ऽस्म्यहं प्रभो । (४।२)

bravītu bhagavānnītim upapanno 'smyahaṃ prabho |

4.3४.३

अमोघम् इदम् अद्यास्तु त्वया सह समागतम् ॥ (४।३)

amogham idam adyāstu tvayā saha samāgatam ||

5.1५.१

मुनिर् उवाच । (५।१)

munir uvāca

5.2५.२

हित्वा स्तम्भं च मानं च क्रोधहर्षौ भयं तथा । (५।२)

hitvā stambhaṃ ca mānaṃ ca krodhaharṣau bhayaṃ tathā |

5.3५.३

प्रत्यमित्रं निषेवस्व प्रणिपत्य कृताञ्जलिः ॥ (५।३)

pratyamitraṃ niṣevasva praṇipatya kṛtāñjaliḥ ||

6.1६.१

तम् उत्तमेन शौचेन कर्मणा चाभिराधय । (६।१)

tam uttamena śaucena karmaṇā cābhirādhaya |

6.2६.२

दातुम् अर्हति ते वृत्तिं वैदेहः सत्यसंगरः ॥ (६।२)

dātum arhati te vṛttiṃ vaidehaḥ satyasaṃgaraḥ ||

7.1७.१

प्रमाणं सर्वभूतेषु प्रग्रहं च गमिष्यसि । (७।१)

pramāṇaṃ sarvabhūteṣu pragrahaṃ ca gamiṣyasi |

7.2७.२

ततः सहायान् सोत्साहांल्लप्स्यसे ऽव्यसनाञ्शुचीन् ॥ (७।२)

tataḥ sahāyān sotsāhāṃllapsyase 'vyasanāñśucīn ||

8.1८.१

वर्तमानः स्वशास्त्रे वै संयतात्मा जितेन्द्रियः । (८।१)

vartamānaḥ svaśāstre vai saṃyatātmā jitendriyaḥ |

8.2८.२

अभ्युद्धरति चात्मानं प्रसादयति च प्रजाः ॥ (८।२)

abhyuddharati cātmānaṃ prasādayati ca prajāḥ ||

9.1९.१

तेनैव त्वं धृतिमता श्रीमता चाभिसत्कृतः । (९।१)

tenaiva tvaṃ dhṛtimatā śrīmatā cābhisatkṛtaḥ |

9.2९.२

प्रमाणं सर्वभूतेषु गत्वा प्रग्रहणं महत् ॥ (९।२)

pramāṇaṃ sarvabhūteṣu gatvā pragrahaṇaṃ mahat ||

10.1१०.१

ततः सुहृद्बलं लब्ध्वा मन्त्रयित्वा सुमन्त्रितम् । (१०।१)

tataḥ suhṛdbalaṃ labdhvā mantrayitvā sumantritam |

10.2१०.२

अन्तरैर् भेदयित्वारीन् बिल्वं बिल्वेन शातय । (१०।२)

antarair bhedayitvārīn bilvaṃ bilvena śātaya |

10.3१०.३

परैर् वा संविदं कृत्वा बलम् अप्यस्य घातय ॥ (१०।३)

parair vā saṃvidaṃ kṛtvā balam apyasya ghātaya ||

11.1११.१

अलभ्या ये शुभा भावाः स्त्रियश्चाच्छादनानि च । (११।१)

alabhyā ye śubhā bhāvāḥ striyaścācchādanāni ca |

11.2११.२

शय्यासनानि यानानि महार्हाणि गृहाणि च ॥ (११।२)

śayyāsanāni yānāni mahārhāṇi gṛhāṇi ca ||

12.1१२.१

पक्षिणो मृगजातानि रसा गन्धाः फलानि च । (१२।१)

pakṣiṇo mṛgajātāni rasā gandhāḥ phalāni ca |

12.2१२.२

तेष्वेव सज्जयेथास्त्वं यथा नश्येत् स्वयं परः ॥ (१२।२)

teṣveva sajjayethāstvaṃ yathā naśyet svayaṃ paraḥ ||

13.1१३.१

यद्येव प्रतिषेद्धव्यो यद्युपेक्षणम् अर्हति । (१३।१)

yadyeva pratiṣeddhavyo yadyupekṣaṇam arhati |

13.2१३.२

न जातु विवृतः कार्यः शत्रुर् विनयम् इच्छता ॥ (१३।२)

na jātu vivṛtaḥ kāryaḥ śatrur vinayam icchatā ||

14.1१४.१

वसस्व परमामित्रविषये प्राज्ञसंमते । (१४।१)

vasasva paramāmitraviṣaye prājñasaṃmate |

14.2१४.२

भजस्व श्वेतकाकीयैर् मित्राधमम् अनर्थकैः ॥ (१४।२)

bhajasva śvetakākīyair mitrādhamam anarthakaiḥ ||

15.1१५.१

आरम्भांश्चास्य महतो दुष्करांस्त्वं प्रयोजय । (१५।१)

ārambhāṃścāsya mahato duṣkarāṃstvaṃ prayojaya |

15.2१५.२

नदीबन्धविरोधांश्च बलवद्भिर् विरुध्यताम् ॥ (१५।२)

nadībandhavirodhāṃśca balavadbhir virudhyatām ||

16.1१६.१

उद्यानानि महार्हाणि शयनान्यासनानि च । (१६।१)

udyānāni mahārhāṇi śayanānyāsanāni ca |

16.2१६.२

प्रतिभोगसुखेनैव कोशम् अस्य विरेचय ॥ (१६।२)

pratibhogasukhenaiva kośam asya virecaya ||

17.1१७.१

यज्ञदानप्रशंसास्मै ब्राह्मणेष्वनुवर्ण्यताम् । (१७।१)

yajñadānapraśaṃsāsmai brāhmaṇeṣvanuvarṇyatām |

17.2१७.२

ते त्वत्प्रियं करिष्यन्ति तं चेष्यन्ति वृका इव ॥ (१७।२)

te tvatpriyaṃ kariṣyanti taṃ ceṣyanti vṛkā iva ||

18.1१८.१

असंशयं पुण्यशीलः प्राप्नोति परमां गतिम् । (१८।१)

asaṃśayaṃ puṇyaśīlaḥ prāpnoti paramāṃ gatim |

18.2१८.२

त्रिविष्टपे पुण्यतमं स्थानं प्राप्नोति पार्थिवः । (१८।२)

triviṣṭape puṇyatamaṃ sthānaṃ prāpnoti pārthivaḥ |

18.3१८.३

कोशक्षये त्वमित्राणां वशं कौसल्य गच्छति ॥ (१८।३)

kośakṣaye tvamitrāṇāṃ vaśaṃ kausalya gacchati ||

19.1१९.१

उभयत्र प्रसक्तस्य धर्मे चाधर्म एव च । (१९।१)

ubhayatra prasaktasya dharme cādharma eva ca |

19.2१९.२

बलार्थमूलं व्युच्छिद्येत् तेन नन्दन्ति शत्रवः ॥ (१९।२)

balārthamūlaṃ vyucchidyet tena nandanti śatravaḥ ||

20.1२०.१

निन्द्यास्य मानुषं कर्म दैवम् अस्योपवर्णय । (२०।१)

nindyāsya mānuṣaṃ karma daivam asyopavarṇaya |

20.2२०.२

असंशयं दैवपरः क्षिप्रम् एव विनश्यति ॥ (२०।२)

asaṃśayaṃ daivaparaḥ kṣipram eva vinaśyati ||

21.1२१.१

याजयैनं विश्वजिता सर्वस्वेन वियुज्यताम् । (२१।१)

yājayainaṃ viśvajitā sarvasvena viyujyatām |

21.2२१.२

ततो गच्छत्वसिद्धार्थः पीड्यमानो महाजनम् ॥ (२१।२)

tato gacchatvasiddhārthaḥ pīḍyamāno mahājanam ||

22.1२२.१

त्यागधर्मविदं मुण्डं कंचिद् अस्योपवर्णय । (२२।१)

tyāgadharmavidaṃ muṇḍaṃ kaṃcid asyopavarṇaya |

22.2२२.२

अपि त्यागं बुभूषेत कच्चिद् गच्छेद् अनामयम् ॥ (२२।२)

api tyāgaṃ bubhūṣeta kaccid gacched anāmayam ||

23.1२३.१

सिद्धेनौषधयोगेन सर्वशत्रुविनाशिना । (२३।१)

siddhenauṣadhayogena sarvaśatruvināśinā |

23.2२३.२

नागान् अश्वान्मनुष्यांश्च कृतकैर् उपघातय ॥ (२३।२)

nāgān aśvānmanuṣyāṃśca kṛtakair upaghātaya ||

24.1२४.१

एते चान्ये च बहवो दम्भयोगाः सुनिश्चिताः । (२४।१)

ete cānye ca bahavo dambhayogāḥ suniścitāḥ |

24.2२४.२

शक्या विषहता कर्तुं नक्लीबेन नृपात्मज ॥ (२४।२)

śakyā viṣahatā kartuṃ naklībena nṛpātmaja ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 106

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit