MBh, 15, 19
Select a line for its word-by-word analysis.
एवम् उक्तस्तु राज्ञा स विदुरो बुद्धिसत्तमः । (१।२)
evam uktastu rājñā sa viduro buddhisattamaḥ |
धृतराष्ट्रम् उपेत्येदं वाक्यम् आह महार्थवत् ॥ (१।३)
dhṛtarāṣṭram upetyedaṃ vākyam āha mahārthavat ||
स च संश्रुत्य वाक्यं ते प्रशशंस महाद्युतिः ॥ (२।२)
sa ca saṃśrutya vākyaṃ te praśaśaṃsa mahādyutiḥ ||
वसु तस्य गृहे यच्च प्राणान् अपि च केवलान् ॥ (३।२)
vasu tasya gṛhe yacca prāṇān api ca kevalān ||
धर्मराजश्च पुत्रस्ते राज्यं प्राणान् धनानि च । (४।१)
dharmarājaśca putraste rājyaṃ prāṇān dhanāni ca |
भीमस्तु सर्वदुःखानि संस्मृत्य बहुलान्युत । (५।१)
bhīmastu sarvaduḥkhāni saṃsmṛtya bahulānyuta |
कृच्छ्राद् इव महाबाहुर् अनुमन्ये विनिःश्वसन् ॥ (५।२)
kṛcchrād iva mahābāhur anumanye viniḥśvasan ||
स राज्ञा धर्मशीलेन भ्रात्रा बीभत्सुना तथा । (६।१)
sa rājñā dharmaśīlena bhrātrā bībhatsunā tathā |
न च मन्युस्त्वया कार्य इति त्वां प्राह धर्मराट् । (७।१)
na ca manyustvayā kārya iti tvāṃ prāha dharmarāṭ |
संस्मृत्य भीमस्तद् वैरं यद् अन्यायवद् आचरेत् ॥ (७।२)
saṃsmṛtya bhīmastad vairaṃ yad anyāyavad ācaret ||
एवंप्रायो हि धर्मो ऽयं क्षत्रियाणां नराधिप । (८।१)
evaṃprāyo hi dharmo 'yaṃ kṣatriyāṇāṃ narādhipa |
युद्धे क्षत्रियधर्मे च निरतो ऽयं वृकोदरः ॥ (८।२)
yuddhe kṣatriyadharme ca nirato 'yaṃ vṛkodaraḥ ||
प्रसादयाव नृपते भवान् प्रभुर् इहास्ति यत् ॥ (९।२)
prasādayāva nṛpate bhavān prabhur ihāsti yat ||
प्रददातु भवान् वित्तं यावद् इच्छसि पार्थिव । (१०।१)
pradadātu bhavān vittaṃ yāvad icchasi pārthiva |
त्वम् ईश्वरो नो राज्यस्य प्राणानां चेति भारत ॥ (१०।२)
tvam īśvaro no rājyasya prāṇānāṃ ceti bhārata ||
ब्रह्मदेयाग्रहारांश्च पुत्राणां चौर्ध्वदेहिकम् । (११।१)
brahmadeyāgrahārāṃśca putrāṇāṃ caurdhvadehikam |
आनयित्वा कुरुश्रेष्ठो ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छतु । (१२।१)
ānayitvā kuruśreṣṭho brāhmaṇebhyaḥ prayacchatu |
दीनान्धकृपणेभ्यश्च तत्र तत्र नृपाज्ञया ॥ (१२।२)
dīnāndhakṛpaṇebhyaśca tatra tatra nṛpājñayā ||
गवां निपानान्यन्यच्च विविधं पुण्यकर्म यत् ॥ (१३।२)
gavāṃ nipānānyanyacca vividhaṃ puṇyakarma yat ||
इति माम् अब्रवीद् राजा पार्थश्चैव धनंजयः । (१४।१)
iti mām abravīd rājā pārthaścaiva dhanaṃjayaḥ |
यद् अत्रानन्तरं कार्यं तद् भवान् वक्तुम् अर्हति ॥ (१४।२)
yad atrānantaraṃ kāryaṃ tad bhavān vaktum arhati ||
इत्युक्तो विदुरेणाथ धृतराष्ट्रो ऽभिनन्द्य तत् । (१५।१)
ityukto vidureṇātha dhṛtarāṣṭro 'bhinandya tat |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.