मनुर् उवाच । (१।१)

अक्षरात् खं ततो वायुर् वायोर् ज्योतिस्ततो जलम् । (१।२)

जलात् प्रसूता जगती जगत्यां जायते जगत् ॥ (१।३)

इमे शरीरैर् जलम् एव गत्वा जलाच्च तेजः पवनो ऽन्तरिक्षम् । (२।१)

खाद् वै निवर्तन्ति नभाविनस्ते ये भाविनस्ते परम् आप्नुवन्ति ॥ (२।२)

नोष्णं न शीतं मृदु नापि तीक्ष्णं नाम्लं कषायं मधुरं न तिक्तम् । (३।१)

न शब्दवन्नापि च गन्धवत् तन् न रूपवत् तत् परमस्वभावम् ॥ (३।२)

स्पर्शं तनुर् वेद रसं तु जिह्वा घ्राणं च गन्धाञ् श्रवणे च शब्दान् । (४।१)

रूपाणि चक्षुर् न च तत्परं यद् गृह्णन्त्यनध्यात्मविदो मनुष्याः ॥ (४।२)

निवर्तयित्वा रसनं रसेभ्यो घ्राणं च गन्धाच्छ्रवणे च शब्दात् । (५।१)

स्पर्शात् तनुं रूपगुणात् तु चक्षुस् ततः परं पश्यति स्वं स्वभावम् ॥ (५।२)

यतो गृहीत्वा हि करोति यच्च यस्मिंश्च ताम् आरभते प्रवृत्तिम् । (६।१)

यस्मिंश्च यद् येन च यश्च कर्ता तत्कारणं तं समुपायम् आहुः ॥ (६।२)

यच् चाभिभूः साधकं व्यापकं च यन्मन्त्रवच्छंस्यते चैव लोके । (७।१)

यः सर्वहेतुः परमार्थकारी तत् कारणं कार्यम् अतो यद् अन्यत् ॥ (७।२)

यथा च कश्चित् सुकृतैर् मनुष्यः शुभाशुभं प्राप्नुते ऽथाविरोधात् । (८।१)

एवं शरीरेषु शुभाशुभेषु स्वकर्मजैर् ज्ञानम् इदं निबद्धम् ॥ (८।२)

यथा प्रदीपः पुरतः प्रदीप्तः प्रकाशम् अन्यस्य करोति दीप्यन् । (९।१)

तथेह पञ्चेन्द्रियदीपवृक्षा ज्ञानप्रदीप्ताः परवन्त एव ॥ (९।२)

यथा हि राज्ञो बहवो ह्यमात्याः पृथक् प्रमाणं प्रवदन्ति युक्ताः । (१०।१)

तद्वच्छरीरेषु भवन्ति पञ्च ज्ञानैकदेशः परमः स तेभ्यः ॥ (१०।२)

यथार्चिषो ऽग्नेः पवनस्य वेगा मरीचयो ऽर्कस्य नदीषु चापः । (११।१)

गच्छन्ति चायान्ति च तन्यमानास् तद्वच्छरीराणि शरीरिणां तु ॥ (११।२)

यथा च कश्चित् परशुं गृहीत्वा धूमं न पश्येज्ज्वलनं च काष्ठे । (१२।१)

तद्वच्छरीरोदरपाणिपादं छित्त्वा न पश्यन्ति ततो यद् अन्यत् ॥ (१२।२)

तान्येव काष्ठानि यथा विमथ्य धूमं च पश्येज्ज्वलनं च योगात् । (१३।१)

तद्वत् सुबुद्धिः समम् इन्द्रियत्वाद् बुधः परं पश्यति स्वं स्वभावम् ॥ (१३।२)

यथात्मनो ऽङ्गं पतितं पृथिव्यां स्वप्नान्तरे पश्यति चात्मनो ऽन्यत् । (१४।१)

श्रोत्रादियुक्तः सुमनाः सुबुद्धिर् लिङ्गात् तथा गच्छति लिङ्गम् अन्यत् ॥ (१४।२)

उत्पत्तिवृद्धिक्षयसंनिपातैर् न युज्यते ऽसौ परमः शरीरी । (१५।१)

अनेन लिङ्गेन तु लिङ्गम् अन्यद् गच्छत्यदृष्टः प्रतिसंधियोगात् ॥ (१५।२)

न चक्षुषा पश्यति रूपम् आत्मनो न चापि संस्पर्शम् उपैति किंचित् । (१६।१)

न चापि तैः साधयते ऽथ कार्यं ते तं न पश्यन्ति स पश्यते तान् ॥ (१६।२)

यथा प्रदीपे ज्वलतो ऽनलस्य संतापजं रूपम् उपैति किंचित् । (१७।१)

न चान्तरं रूपगुणं बिभर्ति तथैव तद् दृश्यते रूपम् अस्य ॥ (१७।२)

यथा मनुष्यः परिमुच्य कायम् अदृश्यम् अन्यद् विशते शरीरम् । (१८।१)

विसृज्य भूतेषु महत्सु देहं तदाश्रयं चैव बिभर्ति रूपम् ॥ (१८।२)

खं वायुम् अग्निं सलिलं तथोर्वीं समन्ततो ऽभ्याविशते शरीरी । (१९।१)

नानाश्रयाः कर्मसु वर्तमानाः श्रोत्रादयः पञ्च गुणाञ् श्रयन्ते ॥ (१९।२)

श्रोत्रं खतो घ्राणम् अथो पृथिव्यास् तेजोमयं रूपम् अथो विपाकः । (२०।१)

जलाश्रयः स्वेद उक्तो रसश्च वाय्वात्मकः स्पर्शकृतो गुणश्च ॥ (२०।२)

महत्सु भूतेषु वसन्ति पञ्च पञ्चेन्द्रियार्थाश्च तथेन्द्रियेषु । (२१।१)

सर्वाणि चैतानि मनोऽनुगानि बुद्धिं मनो ऽन्वेति मनः स्वभावम् ॥ (२१।२)

शुभाशुभं कर्म कृतं यद् अस्य तद् एव प्रत्याददते स्वदेहे । (२२।१)

मनो ऽनुवर्तन्ति परावराणि जलौकसः स्रोत इवानुकूलम् ॥ (२२।२)

चलं यथा दृष्टिपथं परैति सूक्ष्मं महद् रूपम् इवाभिपाति । (२३।१)

स्वरूपम् आलोचयते च रूपं परं तथा बुद्धिपथं परैति ॥ (२३।२)