MBh, 5, 83
Select a line for its word-by-word analysis.
धृतराष्ट्रो ऽब्रवीद् भीष्मम् अर्चयित्वा महाभुजम् ॥ (१।३)
dhṛtarāṣṭro 'bravīd bhīṣmam arcayitvā mahābhujam ||
दुर्योधनं च सामात्यं हृष्टरोमाब्रवीद् इदम् ॥ (२।२)
duryodhanaṃ ca sāmātyaṃ hṛṣṭaromābravīd idam ||
स्त्रियो बालाश्च वृद्धाश्च कथयन्ति गृहे गृहे ॥ (३।२)
striyo bālāśca vṛddhāśca kathayanti gṛhe gṛhe ||
स नो मान्यश्च पूज्यश्च सर्वथा मधुसूदनः ॥ (५।२)
sa no mānyaśca pūjyaśca sarvathā madhusūdanaḥ ||
तस्मिन् हि यात्रा लोकस्य भूतानाम् ईश्वरो हि सः । (६।१)
tasmin hi yātrā lokasya bhūtānām īśvaro hi saḥ |
तस्मिन् धृतिश्च वीर्यं च प्रज्ञा चौजश्च माधवे ॥ (६।२)
tasmin dhṛtiśca vīryaṃ ca prajñā caujaśca mādhave ||
स मान्यतां नरश्रेष्ठः स हि धर्मः सनातनः । (७।१)
sa mānyatāṃ naraśreṣṭhaḥ sa hi dharmaḥ sanātanaḥ |
पूजितो हि सुखाय स्याद् असुखः स्याद् अपूजितः ॥ (७।२)
pūjito hi sukhāya syād asukhaḥ syād apūjitaḥ ||
कृत्स्नान् सर्वान् अभिप्रायान् प्राप्स्यामः सर्वराजसु ॥ (८।२)
kṛtsnān sarvān abhiprāyān prāpsyāmaḥ sarvarājasu ||
तस्य पूजार्थम् अद्यैव संविधत्स्व परंतप । (९।१)
tasya pūjārtham adyaiva saṃvidhatsva paraṃtapa |
यथा प्रीतिर् महाबाहो त्वयि जायेत तस्य वै । (१०।१)
yathā prītir mahābāho tvayi jāyeta tasya vai |
तथा कुरुष्व गान्धारे कथं वा भीष्म मन्यसे ॥ (१०।२)
tathā kuruṣva gāndhāre kathaṃ vā bhīṣma manyase ||
ततो भीष्मादयः सर्वे धृतराष्ट्रं जनाधिपम् । (११।१)
tato bhīṣmādayaḥ sarve dhṛtarāṣṭraṃ janādhipam |
ऊचुः परमम् इत्येवं पूजयन्तो ऽस्य तद् वचः ॥ (११।२)
ūcuḥ paramam ityevaṃ pūjayanto 'sya tad vacaḥ ||
तेषाम् अनुमतं ज्ञात्वा राजा दुर्योधनस्तदा । (१२।१)
teṣām anumataṃ jñātvā rājā duryodhanastadā |
सभावास्तूनि रम्याणि प्रदेष्टुम् उपचक्रमे ॥ (१२।२)
sabhāvāstūni ramyāṇi pradeṣṭum upacakrame ||
सर्वरत्नसमाकीर्णाः सभाश्चक्रुर् अनेकशः ॥ (१३।२)
sarvaratnasamākīrṇāḥ sabhāścakrur anekaśaḥ ||
आसनानि विचित्राणि युक्तानि विविधैर् गुणैः । (१४।१)
āsanāni vicitrāṇi yuktāni vividhair guṇaiḥ |
स्त्रियो गन्धान् अलंकारान् सूक्ष्माणि वसनानि च ॥ (१४।२)
striyo gandhān alaṃkārān sūkṣmāṇi vasanāni ca ||
माल्यानि च सुगन्धीनि तानि राजा ददौ ततः ॥ (१५।२)
mālyāni ca sugandhīni tāni rājā dadau tataḥ ||
विशेषतश्च वासार्थं सभां ग्रामे वृकस्थले । (१६।१)
viśeṣataśca vāsārthaṃ sabhāṃ grāme vṛkasthale |
एतद् विधाय वै सर्वं देवार्हम् अतिमानुषम् । (१७।१)
etad vidhāya vai sarvaṃ devārham atimānuṣam |
आचख्यौ धृतराष्ट्राय राजा दुर्योधनस्तदा ॥ (१७।२)
ācakhyau dhṛtarāṣṭrāya rājā duryodhanastadā ||
ताः सभाः केशवः सर्वा रत्नानि विविधानि च । (१८।१)
tāḥ sabhāḥ keśavaḥ sarvā ratnāni vividhāni ca |
असमीक्ष्यैव दाशार्ह उपायात् कुरुसद्म तत् ॥ (१८।२)
asamīkṣyaiva dāśārha upāyāt kurusadma tat ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.