धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे । (१।२)

पाण्डवाः सृञ्जयाश्चैव किम् अकुर्वत संजय ॥ (१।३)

संजय उवाच । (२।१)

हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे । (२।२)

सिंहेनेव महाराज मत्तं वनगजं वने ॥ (२।३)

प्रहृष्टमनसस्तत्र कृष्णेन सह पाण्डवाः । (३।१)

पाञ्चालाः सृञ्जयाश्चैव निहते कुरुनन्दने ॥ (३।२)

आविध्यन्न् उत्तरीयाणि सिंहनादांश्च नेदिरे । (४।१)

नैतान् हर्षसमाविष्टान् इयं सेहे वसुंधरा ॥ (४।२)

धनूंष्यन्ये व्याक्षिपन्त ज्याश्चाप्यन्ये तथाक्षिपन् । (५।१)

दध्मुर् अन्ये महाशङ्खान् अन्ये जघ्नुश्च दुन्दुभीः ॥ (५।२)

चिक्रीडुश्च तथैवान्ये जहसुश्च तवाहिताः । (६।१)

अब्रुवंश्चासकृद् वीरा भीमसेनम् इदं वचः ॥ (६।२)

दुष्करं भवता कर्म रणे ऽद्य सुमहत् कृतम् । (७।१)

कौरवेन्द्रं रणे हत्वा गदयातिकृतश्रमम् ॥ (७।२)

इन्द्रेणेव हि वृत्रस्य वधं परमसंयुगे । (८।१)

त्वया कृतम् अमन्यन्त शत्रोर् वधम् इमं जनाः ॥ (८।२)

चरन्तं विविधान्मार्गान्मण्डलानि च सर्वशः । (९।१)

दुर्योधनम् इमं शूरं को ऽन्यो हन्याद् वृकोदरात् ॥ (९।२)

वैरस्य च गतः पारं त्वम् इहान्यैः सुदुर्गमम् । (१०।१)

अशक्यम् एतद् अन्येन संपादयितुम् ईदृशम् ॥ (१०।२)

कुञ्जरेणेव मत्तेन वीर संग्राममूर्धनि । (११।१)

दुर्योधनशिरो दिष्ट्या पादेन मृदितं त्वया ॥ (११।२)

सिंहेन महिषस्येव कृत्वा संगरम् अद्भुतम् । (१२।१)

दुःशासनस्य रुधिरं दिष्ट्या पीतं त्वयानघ ॥ (१२।२)

ये विप्रकुर्वन् राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् । (१३।१)

मूर्ध्नि तेषां कृतः पादो दिष्ट्या ते स्वेन कर्मणा ॥ (१३।२)

अमित्राणाम् अधिष्ठानाद् वधाद् दुर्योधनस्य च । (१४।१)

भीम दिष्ट्या पृथिव्यां ते प्रथितं सुमहद् यशः ॥ (१४।२)

एवं नूनं हते वृत्रे शक्रं नन्दन्ति बन्दिनः । (१५।१)

तथा त्वां निहतामित्रं वयं नन्दाम भारत ॥ (१५।२)

दुर्योधनवधे यानि रोमाणि हृषितानि नः । (१६।१)

अद्यापि न विहृष्यन्ति तानि तद् विद्धि भारत । (१६।२)

इत्यब्रुवन् भीमसेनं वातिकास्तत्र संगताः ॥ (१६।३)

तान् हृष्टान् पुरुषव्याघ्रान् पाञ्चालान् पाण्डवैः सह । (१७।१)

ब्रुवतः सदृशं तत्र प्रोवाच मधुसूदनः ॥ (१७।२)

न न्याय्यं निहतः शत्रुर् भूयो हन्तुं जनाधिपाः । (१८।१)

असकृद् वाग्भिर् उग्राभिर् निहतो ह्येष मन्दधीः ॥ (१८।२)

तदैवैष हतः पापो यदैव निरपत्रपः । (१९।१)

लुब्धः पापसहायश्च सुहृदां शासनातिगः ॥ (१९।२)

बहुशो विदुरद्रोणकृपगाङ्गेयसृञ्जयैः । (२०।१)

पाण्डुभ्यः प्रोच्यमानो ऽपि पित्र्यम् अंशं न दत्तवान् ॥ (२०।२)

नैष योग्यो ऽद्य मित्रं वा शत्रुर् वा पुरुषाधमः । (२१।१)

किम् अनेनातिनुन्नेन वाग्भिः काष्ठसधर्मणा ॥ (२१।२)

रथेष्वारोहत क्षिप्रं गच्छामो वसुधाधिपाः । (२२।१)

दिष्ट्या हतो ऽयं पापात्मा सामात्यज्ञातिबान्धवः ॥ (२२।२)

इति श्रुत्वा त्वधिक्षेपं कृष्णाद् दुर्योधनो नृपः । (२३।१)

अमर्षवशम् आपन्न उदतिष्ठद् विशां पते ॥ (२३।२)

स्फिग्देशेनोपविष्टः स दोर्भ्यां विष्टभ्य मेदिनीम् । (२४।१)

दृष्टिं भ्रूसंकटां कृत्वा वासुदेवे न्यपातयत् ॥ (२४।२)

अर्धोन्नतशरीरस्य रूपम् आसीन्नृपस्य तत् । (२५।१)

क्रुद्धस्याशीविषस्येव छिन्नपुच्छस्य भारत ॥ (२५।२)

प्राणान्तकरणीं घोरां वेदनाम् अविचिन्तयन् । (२६।१)

दुर्योधनो वासुदेवं वाग्भिर् उग्राभिर् आर्दयत् ॥ (२६।२)

कंसदासस्य दायाद न ते लज्जास्त्यनेन वै । (२७।१)

अधर्मेण गदायुद्धे यद् अहं विनिपातितः ॥ (२७।२)

ऊरू भिन्द्धीति भीमस्य स्मृतिं मिथ्या प्रयच्छता । (२८।१)

किं न विज्ञातम् एतन्मे यद् अर्जुनम् अवोचथाः ॥ (२८।२)

घातयित्वा महीपालान् ऋजुयुद्धान् सहस्रशः । (२९।१)

जिह्मैर् उपायैर् बहुभिर् न ते लज्जा न ते घृणा ॥ (२९।२)

अहन्यहनि शूराणां कुर्वाणः कदनं महत् । (३०।१)

शिखण्डिनं पुरस्कृत्य घातितस्ते पितामहः ॥ (३०।२)

अश्वत्थाम्नः सनामानं हत्वा नागं सुदुर्मते । (३१।१)

आचार्यो न्यासितः शस्त्रं किं तन्न विदितं मम ॥ (३१।२)

स चानेन नृशंसेन धृष्टद्युम्नेन वीर्यवान् । (३२।१)

पात्यमानस्त्वया दृष्टो न चैनं त्वम् अवारयः ॥ (३२।२)

वधार्थं पाण्डुपुत्रस्य याचितां शक्तिम् एव च । (३३।१)

घटोत्कचे व्यंसयथाः कस्त्वत्तः पापकृत्तमः ॥ (३३।२)

छिन्नबाहुः प्रायगतस्तथा भूरिश्रवा बली । (३४।१)

त्वया निसृष्टेन हतः शैनेयेन दुरात्मना ॥ (३४।२)

कुर्वाणश्चोत्तमं कर्म कर्णः पार्थजिगीषया । (३५।१)

व्यंसनेनाश्वसेनस्य पन्नगेन्द्रसुतस्य वै ॥ (३५।२)

पुनश्च पतिते चक्रे व्यसनार्तः पराजितः । (३६।१)

पातितः समरे कर्णश्चक्रव्यग्रो ऽग्रणीर् नृणाम् ॥ (३६।२)

यदि मां चापि कर्णं च भीष्मद्रोणौ च संयुगे । (३७।१)

ऋजुना प्रतियुध्येथा न ते स्याद् विजयो ध्रुवम् ॥ (३७।२)

त्वया पुनर् अनार्येण जिह्ममार्गेण पार्थिवाः । (३८।१)

स्वधर्मम् अनुतिष्ठन्तो वयं चान्ये च घातिताः ॥ (३८।२)

वासुदेव उवाच । (३९।१)

हतस्त्वम् असि गान्धारे सभ्रातृसुतबान्धवः । (३९।२)

सगणः ससुहृच्चैव पापमार्गम् अनुष्ठितः ॥ (३९।३)

तवैव दुष्कृतैर् वीरौ भीष्मद्रोणौ निपातितौ । (४०।१)

कर्णश्च निहतः संख्ये तव शीलानुवर्तकः ॥ (४०।२)

याच्यमानो मया मूढ पित्र्यम् अंशं न दित्ससि । (४१।१)

पाण्डवेभ्यः स्वराज्यार्धं लोभाच्छकुनिनिश्चयात् ॥ (४१।२)

विषं ते भीमसेनाय दत्तं सर्वे च पाण्डवाः । (४२।१)

प्रदीपिता जतुगृहे मात्रा सह सुदुर्मते ॥ (४२।२)

सभायां याज्ञसेनी च कृष्टा द्यूते रजस्वला । (४३।१)

तदैव तावद् दुष्टात्मन् वध्यस्त्वं निरपत्रपः ॥ (४३।२)

अनक्षज्ञं च धर्मज्ञं सौबलेनाक्षवेदिना । (४४।१)

निकृत्या यत् पराजैषीस्तस्माद् असि हतो रणे ॥ (४४।२)

जयद्रथेन पापेन यत् कृष्णा क्लेशिता वने । (४५।१)

यातेषु मृगयां तेषु तृणबिन्दोर् अथाश्रमे ॥ (४५।२)

अभिमन्युश्च यद् बाल एको बहुभिर् आहवे । (४६।१)

त्वद्दोषैर् निहतः पाप तस्माद् असि हतो रणे । (४६।२)

दुर्योधन उवाच । (४६।३)

अधीतं विधिवद् दत्तं भूः प्रशास्ता ससागरा । (४६।४)

मूर्ध्नि स्थितम् अमित्राणां को नु स्वन्ततरो मया ॥ (४६।५)

यद् इष्टं क्षत्रबन्धूनां स्वधर्मम् अनुपश्यताम् । (४७।१)

तद् इदं निधनं प्राप्तं को नु स्वन्ततरो मया ॥ (४७।२)

देवार्हा मानुषा भोगाः प्राप्ता असुलभा नृपैः । (४८।१)

ऐश्वर्यं चोत्तमं प्राप्तं को नु स्वन्ततरो मया ॥ (४८।२)

ससुहृत् सानुबन्धश्च स्वर्गं गन्ताहम् अच्युत । (४९।१)

यूयं विहतसंकल्पाः शोचन्तो वर्तयिष्यथ ॥ (४९।२)

संजय उवाच । (५०।१)

अस्य वाक्यस्य निधने कुरुराजस्य भारत । (५०।२)

अपतत् सुमहद् वर्षं पुष्पाणां पुण्यगन्धिनाम् ॥ (५०।३)

अवादयन्त गन्धर्वा जगुश्चाप्सरसां गणाः । (५१।१)

सिद्धाश्च मुमुचुर् वाचः साधु साध्विति भारत ॥ (५१।२)

ववौ च सुरभिर् वायुः पुण्यगन्धो मृदुः सुखः । (५२।१)

व्यराजतामलं चैव नभो वैडूर्यसंनिभम् ॥ (५२।२)

अत्यद्भुतानि ते दृष्ट्वा वासुदेवपुरोगमाः । (५३।१)

दुर्योधनस्य पूजां च दृष्ट्वा व्रीडाम् उपागमन् ॥ (५३।२)

हतांश्चाधर्मतः श्रुत्वा शोकार्ताः शुशुचुर् हि ते । (५४।१)

भीष्मं द्रोणं तथा कर्णं भूरिश्रवसम् एव च ॥ (५४।२)

तांस्तु चिन्तापरान् दृष्ट्वा पाण्डवान् दीनचेतसः । (५५।१)

प्रोवाचेदं वचः कृष्णो मेघदुन्दुभिनिस्वनः ॥ (५५।२)

नैष शक्यो ऽतिशीघ्रास्त्रस्ते च सर्वे महारथाः । (५६।१)

ऋजुयुद्धेन विक्रान्ता हन्तुं युष्माभिर् आहवे ॥ (५६।२)

उपाया विहिता ह्येते मया तस्मान्नराधिपाः । (५७।१)

अन्यथा पाण्डवेयानां नाभविष्यज्जयः क्वचित् ॥ (५७।२)

ते हि सर्वे महात्मानश्चत्वारो ऽतिरथा भुवि । (५८।१)

न शक्या धर्मतो हन्तुं लोकपालैर् अपि स्वयम् ॥ (५८।२)

तथैवायं गदापाणिर् धार्तराष्ट्रो गतक्लमः । (५९।१)

न शक्यो धर्मतो हन्तुं कालेनापीह दण्डिना ॥ (५९।२)

न च वो हृदि कर्तव्यं यद् अयं घातितो नृपः । (६०।१)

मिथ्यावध्यास्तथोपायैर् बहवः शत्रवो ऽधिकाः ॥ (६०।२)

पूर्वैर् अनुगतो मार्गो देवैर् असुरघातिभिः । (६१।१)

सद्भिश्चानुगतः पन्थाः स सर्वैर् अनुगम्यते ॥ (६१।२)

कृतकृत्याः स्म सायाह्ने निवासं रोचयामहे । (६२।१)

साश्वनागरथाः सर्वे विश्रमामो नराधिपाः ॥ (६२।२)

वासुदेववचः श्रुत्वा तदानीं पाण्डवैः सह । (६३।१)

पाञ्चाला भृशसंहृष्टा विनेदुः सिंहसंघवत् ॥ (६३।२)

ततः प्राध्मापयञ् शङ्खान् पाञ्चजन्यं च माधवः । (६४।१)

हृष्टा दुर्योधनं दृष्ट्वा निहतं पुरुषर्षभाः ॥ (६४।२)