जनमेजय उवाच । (१।१)

धर्मात्मनि महासत्त्वे सत्यसंधे जितात्मनि । (१।२)

देवव्रते महाभागे शरतल्पगते ऽच्युते ॥ (१।३)

शयाने वीरशयने भीष्मे शंतनुनन्दने । (२।१)

गाङ्गेये पुरुषव्याघ्रे पाण्डवैः पर्युपस्थिते ॥ (२।२)

काः कथाः समवर्तन्त तस्मिन् वीरसमागमे । (३।१)

हतेषु सर्वसैन्येषु तन्मे शंस महामुने ॥ (३।२)

वैशंपायन उवाच । (४।१)

शरतल्पगते भीष्मे कौरवाणां धुरंधरे । (४।२)

आजग्मुर् ऋषयः सिद्धा नारदप्रमुखा नृप ॥ (४।३)

हतशिष्टाश्च राजानो युधिष्ठिरपुरोगमाः । (५।१)

धृतराष्ट्रश्च कृष्णश्च भीमार्जुनयमास्तथा ॥ (५।२)

ते ऽभिगम्य महात्मानो भरतानां पितामहम् । (६।१)

अन्वशोचन्त गाङ्गेयम् आदित्यं पतितं यथा ॥ (६।२)

मुहूर्तम् इव च ध्यात्वा नारदो देवदर्शनः । (७।१)

उवाच पाण्डवान् सर्वान् हतशिष्टांश्च पार्थिवान् ॥ (७।२)

प्राप्तकालं च आचक्षे भीष्मो ऽयम् अनुयुज्यताम् । (८।१)

अस्तम् एति हि गाङ्गेयो भानुमान् इव भारत ॥ (८।२)

अयं प्राणान् उत्सिसृक्षुस्तं सर्वे ऽभ्येत्य पृच्छत । (९।१)

कृत्स्नान् हि विविधान् धर्मांश्चातुर्वर्ण्यस्य वेत्त्ययम् ॥ (९।२)

एष वृद्धः पुरा लोकान् सम्प्राप्नोति तनुत्यजाम् । (१०।१)

तं शीघ्रम् अनुयुञ्जध्वं संशयान्मनसि स्थितान् ॥ (१०।२)

एवम् उक्ता नारदेन भीष्मम् ईयुर् नराधिपाः । (११।१)

प्रष्टुं चाशक्नुवन्तस्ते वीक्षांचक्रुः परस्परम् ॥ (११।२)

अथोवाच हृषीकेशं पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरः । (१२।१)

नान्यस्त्वद् देवकीपुत्र शक्तः प्रष्टुं पितामहम् ॥ (१२।२)

प्रव्याहारय दुर्धर्ष त्वम् अग्रे मधुसूदन । (१३।१)

त्वं हि नस्तात सर्वेषां सर्वधर्मविद् उत्तमः ॥ (१३।२)

एवम् उक्तः पाण्डवेन भगवान् केशवस्तदा । (१४।१)

अभिगम्य दुराधर्षं प्रव्याहारयद् अच्युतः ॥ (१४।२)

वासुदेव उवाच । (१५।१)

कच्चित् सुखेन रजनी व्युष्टा ते राजसत्तम । (१५।२)

विस्पष्टलक्षणा बुद्धिः कच्चिच्चोपस्थिता तव ॥ (१५।३)

कच्चिज्ज्ञानानि सर्वाणि प्रतिभान्ति च ते ऽनघ । (१६।१)

न ग्लायते च हृदयं न च ते व्याकुलं मनः ॥ (१६।२)

भीष्म उवाच । (१७।१)

दाहो मोहः श्रमश्चैव क्लमो ग्लानिस्तथा रुजा । (१७।२)

तव प्रसादाद् गोविन्द सद्यो व्यपगतानघ ॥ (१७।३)

यच्च भूतं भविष्यच्च भवच्च परमद्युते । (१८।१)

तत् सर्वम् अनुपश्यामि पाणौ फलम् इवाहितम् ॥ (१८।२)

वेदोक्ताश्चैव ये धर्मा वेदान्तनिहिताश्च ये । (१९।१)

तान् सर्वान् सम्प्रपश्यामि वरदानात् तवाच्युत ॥ (१९।२)

शिष्टैश्च धर्मो यः प्रोक्तः स च मे हृदि वर्तते । (२०।१)

देशजातिकुलानां च धर्मज्ञो ऽस्मि जनार्दन ॥ (२०।२)

चतुर्ष्वाश्रमधर्मेषु यो ऽर्थः स च हृदि स्थितः । (२१।१)

राजधर्मांश्च सकलान् अवगच्छामि केशव ॥ (२१।२)

यत्र यत्र च वक्तव्यं तद् वक्ष्यामि जनार्दन । (२२।१)

तव प्रसादाद्धि शुभा मनो मे बुद्धिर् आविशत् ॥ (२२।२)

युवेव चास्मि संवृत्तस्त्वदनुध्यानबृंहितः । (२३।१)

वक्तुं श्रेयः समर्थो ऽस्मि त्वत्प्रसादाज्जनार्दन ॥ (२३।२)

स्वयं किमर्थं तु भवाञ् श्रेयो न प्राह पाण्डवम् । (२४।१)

किं ते विवक्षितं चात्र तद् आशु वद माधव ॥ (२४।२)

वासुदेव उवाच । (२५।१)

यशसः श्रेयसश्चैव मूलं मां विद्धि कौरव । (२५।२)

मत्तः सर्वे ऽभिनिर्वृत्ता भावाः सदसदात्मकाः ॥ (२५।३)

शीतांशुश्चन्द्र इत्युक्ते को लोके विस्मयिष्यति । (२६।१)

तथैव यशसा पूर्णे मयि को विस्मयिष्यति ॥ (२६।२)

आधेयं तु मया भूयो यशस्तव महाद्युते । (२७।१)

ततो मे विपुला बुद्धिस्त्वयि भीष्म समाहिता ॥ (२७।२)

यावद्धि पृथिवीपाल पृथिवी स्थास्यते ध्रुवा । (२८।१)

तावत् तवाक्षया कीर्तिर् लोकान् अनु चरिष्यति ॥ (२८।२)

यच्च त्वं वक्ष्यसे भीष्म पाण्डवायानुपृच्छते । (२९।१)

वेदप्रवादा इव ते स्थास्यन्ति वसुधातले ॥ (२९।२)

यश्चैतेन प्रमाणेन योक्ष्यत्यात्मानम् आत्मना । (३०।१)

स फलं सर्वपुण्यानां प्रेत्य चानुभविष्यति ॥ (३०।२)

एतस्मात् कारणाद् भीष्म मतिर् दिव्या मया हि ते । (३१।१)

दत्ता यशो विप्रथेत कथं भूयस्तवेति ह ॥ (३१।२)

यावद्धि प्रथते लोके पुरुषस्य यशो भुवि । (३२।१)

तावत् तस्याक्षयं स्थानं भवतीति विनिश्चितम् ॥ (३२।२)

राजानो हतशिष्टास्त्वां राजन्न् अभित आसते । (३३।१)

धर्मान् अनुयुयुक्षन्तस्तेभ्यः प्रब्रूहि भारत ॥ (३३।२)

भवान् हि वयसा वृद्धः श्रुताचारसमन्वितः । (३४।१)

कुशलो राजधर्माणां पूर्वेषाम् अपराश्च ये ॥ (३४।२)

जन्मप्रभृति ते कश्चिद् वृजिनं न ददर्श ह । (३५।१)

ज्ञातारम् अनुधर्माणां त्वां विदुः सर्वपार्थिवाः ॥ (३५।२)

तेभ्यः पितेव पुत्रेभ्यो राजन् ब्रूहि परं नयम् । (३६।१)

ऋषयश्च हि देवाश्च त्वया नित्यम् उपासिताः ॥ (३६।२)

तस्माद् वक्तव्यम् एवेह त्वया पश्याम्यशेषतः । (३७।१)

धर्माञ् शुश्रूषमाणेभ्यः पृष्टेन च सता पुनः ॥ (३७।२)

वक्तव्यं विदुषा चेति धर्मम् आहुर् मनीषिणः । (३८।१)

अप्रतिब्रुवतः कष्टो दोषो हि भवति प्रभो ॥ (३८।२)

तस्मात् पुत्रैश्च पौत्रैश्च धर्मान् पृष्टः सनातनान् । (३९।१)

विद्वाञ् जिज्ञासमानैस्त्वं प्रब्रूहि भरतर्षभ ॥ (३९।२)