महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 7

7 of 1995 · 60 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

शप्तस्तु भृगुणा वह्निः क्रुद्धो वाक्यम् अथाब्रवीत् । (१।२)

śaptastu bhṛguṇā vahniḥ kruddho vākyam athābravīt |

1.3१.३

किम् इदं साहसं ब्रह्मन् कृतवान् असि सांप्रतम् ॥ (१।३)

kim idaṃ sāhasaṃ brahman kṛtavān asi sāṃpratam ||

2.1२.१

धर्मे प्रयतमानस्य सत्यं च वदतः समम् । (२।१)

dharme prayatamānasya satyaṃ ca vadataḥ samam |

2.2२.२

पृष्टो यद् अब्रुवं सत्यं व्यभिचारो ऽत्र को मम ॥ (२।२)

pṛṣṭo yad abruvaṃ satyaṃ vyabhicāro 'tra ko mama ||

3.1३.१

पृष्टो हि साक्षी यः साक्ष्यं जानमानो ऽन्यथा वदेत् । (३।१)

pṛṣṭo hi sākṣī yaḥ sākṣyaṃ jānamāno 'nyathā vadet |

3.2३.२

स पूर्वान् आत्मनः सप्त कुले हन्यात् तथा परान् ॥ (३।२)

sa pūrvān ātmanaḥ sapta kule hanyāt tathā parān ||

4.1४.१

यश्च कार्यार्थतत्त्वज्ञो जानमानो न भाषते । (४।१)

yaśca kāryārthatattvajño jānamāno na bhāṣate |

4.2४.२

सो ऽपि तेनैव पापेन लिप्यते नात्र संशयः ॥ (४।२)

so 'pi tenaiva pāpena lipyate nātra saṃśayaḥ ||

5.1५.१

शक्तो ऽहम् अपि शप्तुं त्वां मान्यास्तु ब्राह्मणा मम । (५।१)

śakto 'ham api śaptuṃ tvāṃ mānyāstu brāhmaṇā mama |

5.2५.२

जानतो ऽपि च ते व्यक्तं कथयिष्ये निबोध तत् ॥ (५।२)

jānato 'pi ca te vyaktaṃ kathayiṣye nibodha tat ||

6.1६.१

योगेन बहुधात्मानं कृत्वा तिष्ठामि मूर्तिषु । (६।१)

yogena bahudhātmānaṃ kṛtvā tiṣṭhāmi mūrtiṣu |

6.2६.२

अग्निहोत्रेषु सत्रेषु क्रियास्वथ मखेषु च ॥ (६।२)

agnihotreṣu satreṣu kriyāsvatha makheṣu ca ||

7.1७.१

वेदोक्तेन विधानेन मयि यद्धूयते हविः । (७।१)

vedoktena vidhānena mayi yaddhūyate haviḥ |

7.2७.२

देवताः पितरश्चैव तेन तृप्ता भवन्ति वै ॥ (७।२)

devatāḥ pitaraścaiva tena tṛptā bhavanti vai ||

8.1८.१

आपो देवगणाः सर्वे आपः पितृगणास्तथा । (८।१)

āpo devagaṇāḥ sarve āpaḥ pitṛgaṇāstathā |

8.2८.२

दर्शश्च पौर्णमासश्च देवानां पितृभिः सह ॥ (८।२)

darśaśca paurṇamāsaśca devānāṃ pitṛbhiḥ saha ||

9.1९.१

देवताः पितरस्तस्मात् पितरश्चापि देवताः । (९।१)

devatāḥ pitarastasmāt pitaraścāpi devatāḥ |

9.2९.२

एकीभूताश्च पूज्यन्ते पृथक्त्वेन च पर्वसु ॥ (९।२)

ekībhūtāśca pūjyante pṛthaktvena ca parvasu ||

10.1१०.१

देवताः पितरश्चैव जुह्वते मयि यत् सदा । (१०।१)

devatāḥ pitaraścaiva juhvate mayi yat sadā |

10.2१०.२

त्रिदशानां पितॄणां च मुखम् एवम् अहं स्मृतः ॥ (१०।२)

tridaśānāṃ pitṝṇāṃ ca mukham evam ahaṃ smṛtaḥ ||

11.1११.१

अमावास्यां च पितरः पौर्णमास्यां च देवताः । (११।१)

amāvāsyāṃ ca pitaraḥ paurṇamāsyāṃ ca devatāḥ |

11.2११.२

मन्मुखेनैव हूयन्ते भुञ्जते च हुतं हविः । (११।२)

manmukhenaiva hūyante bhuñjate ca hutaṃ haviḥ |

11.3११.३

सर्वभक्षः कथं तेषां भविष्यामि मुखं त्वहम् ॥ (११।३)

sarvabhakṣaḥ kathaṃ teṣāṃ bhaviṣyāmi mukhaṃ tvaham ||

12.1१२.१

चिन्तयित्वा ततो वह्निश्चक्रे संहारम् आत्मनः । (१२।१)

cintayitvā tato vahniścakre saṃhāram ātmanaḥ |

12.2१२.२

द्विजानाम् अग्निहोत्रेषु यज्ञसत्रक्रियासु च ॥ (१२।२)

dvijānām agnihotreṣu yajñasatrakriyāsu ca ||

13.1१३.१

निर्ॐकारवषट्काराः स्वधास्वाहाविवर्जिताः । (१३।१)

niroṃkāravaṣaṭkārāḥ svadhāsvāhāvivarjitāḥ |

13.2१३.२

विनाग्निना प्रजाः सर्वास्तत आसन् सुदुःखिताः ॥ (१३।२)

vināgninā prajāḥ sarvāstata āsan suduḥkhitāḥ ||

14.1१४.१

अथर्षयः समुद्विग्ना देवान् गत्वाब्रुवन् वचः । (१४।१)

atharṣayaḥ samudvignā devān gatvābruvan vacaḥ |

14.2१४.२

अग्निनाशात् क्रियाभ्रंशाद् भ्रान्ता लोकास् त्रयो ऽनघाः । (१४।२)

agnināśāt kriyābhraṃśād bhrāntā lokās trayo 'naghāḥ |

14.3१४.३

विधध्वम् अत्र यत् कार्यं न स्यात् कालात्ययो यथा ॥ (१४।३)

vidhadhvam atra yat kāryaṃ na syāt kālātyayo yathā ||

15.1१५.१

अथर्षयश्च देवाश्च ब्रह्माणम् उपगम्य तु । (१५।१)

atharṣayaśca devāśca brahmāṇam upagamya tu |

15.2१५.२

अग्नेर् आवेदयञ्शापं क्रियासंहारम् एव च ॥ (१५।२)

agner āvedayañśāpaṃ kriyāsaṃhāram eva ca ||

16.1१६.१

भृगुणा वै महाभाग शप्तो ऽग्निः कारणान्तरे । (१६।१)

bhṛguṇā vai mahābhāga śapto 'gniḥ kāraṇāntare |

16.2१६.२

कथं देवमुखो भूत्वा यज्ञभागाग्रभुक् तथा । (१६।२)

kathaṃ devamukho bhūtvā yajñabhāgāgrabhuk tathā |

16.3१६.३

हुतभुक् सर्वलोकेषु सर्वभक्षत्वम् एष्यति ॥ (१६।३)

hutabhuk sarvalokeṣu sarvabhakṣatvam eṣyati ||

17.1१७.१

श्रुत्वा तु तद् वचस्तेषाम् अग्निम् आहूय लोककृत् । (१७।१)

śrutvā tu tad vacasteṣām agnim āhūya lokakṛt |

17.2१७.२

उवाच वचनं श्लक्ष्णं भूतभावनम् अव्ययम् ॥ (१७।२)

uvāca vacanaṃ ślakṣṇaṃ bhūtabhāvanam avyayam ||

18.1१८.१

लोकानाम् इह सर्वेषां त्वं कर्ता चान्त एव च । (१८।१)

lokānām iha sarveṣāṃ tvaṃ kartā cānta eva ca |

18.2१८.२

त्वं धारयसि लोकांस् त्रीन् क्रियाणां च प्रवर्तकः । (१८।२)

tvaṃ dhārayasi lokāṃs trīn kriyāṇāṃ ca pravartakaḥ |

18.3१८.३

स तथा कुरु लोकेश नोच्छिद्येरन् क्रिया यथा ॥ (१८।३)

sa tathā kuru lokeśa nocchidyeran kriyā yathā ||

19.1१९.१

कस्माद् एवं विमूढस्त्वम् ईश्वरः सन् हुताशनः । (१९।१)

kasmād evaṃ vimūḍhastvam īśvaraḥ san hutāśanaḥ |

19.2१९.२

त्वं पवित्रं यदा लोके सर्वभूतगतश्च ह ॥ (१९।२)

tvaṃ pavitraṃ yadā loke sarvabhūtagataśca ha ||

20.1२०.१

न त्वं सर्वशरीरेण सर्वभक्षत्वम् एष्यसि । (२०।१)

na tvaṃ sarvaśarīreṇa sarvabhakṣatvam eṣyasi |

20.2२०.२

उपादाने ऽर्चिषो यास्ते सर्वं धक्ष्यन्ति ताः शिखिन् । (२०।२)

upādāne 'rciṣo yāste sarvaṃ dhakṣyanti tāḥ śikhin |

20.3२०.३

क्रव्यादा च तनुर् या ते सा सर्वं भक्षयिष्यति ॥ (२०।३)

kravyādā ca tanur yā te sā sarvaṃ bhakṣayiṣyati ||

21.1२१.१

यथा सूर्यांशुभिः स्पृष्टं सर्वं शुचि विभाव्यते । (२१।१)

yathā sūryāṃśubhiḥ spṛṣṭaṃ sarvaṃ śuci vibhāvyate |

21.2२१.२

तथा त्वदर्चिर्निर्दग्धं सर्वं शुचि भविष्यति ॥ (२१।२)

tathā tvadarcirnirdagdhaṃ sarvaṃ śuci bhaviṣyati ||

22.1२२.१

तद् अग्ने त्वं महत् तेजः स्वप्रभावाद् विनिर्गतम् । (२२।१)

tad agne tvaṃ mahat tejaḥ svaprabhāvād vinirgatam |

22.2२२.२

स्वतेजसैव तं शापं कुरु सत्यम् ऋषेर् विभो । (२२।२)

svatejasaiva taṃ śāpaṃ kuru satyam ṛṣer vibho |

22.3२२.३

देवानां चात्मनो भागं गृहाण त्वं मुखे हुतम् ॥ (२२।३)

devānāṃ cātmano bhāgaṃ gṛhāṇa tvaṃ mukhe hutam ||

23.1२३.१

एवम् अस्त्विति तं वह्निः प्रत्युवाच पितामहम् । (२३।१)

evam astviti taṃ vahniḥ pratyuvāca pitāmaham |

23.2२३.२

जगाम शासनं कर्तुं देवस्य परमेष्ठिनः ॥ (२३।२)

jagāma śāsanaṃ kartuṃ devasya parameṣṭhinaḥ ||

24.1२४.१

देवर्षयश्च मुदितास्ततो जग्मुर् यथागतम् । (२४।१)

devarṣayaśca muditāstato jagmur yathāgatam |

24.2२४.२

ऋषयश्च यथापूर्वं क्रियाः सर्वाः प्रचक्रिरे ॥ (२४।२)

ṛṣayaśca yathāpūrvaṃ kriyāḥ sarvāḥ pracakrire ||

25.1२५.१

दिवि देवा मुमुदिरे भूतसंघाश्च लौकिकाः । (२५।१)

divi devā mumudire bhūtasaṃghāśca laukikāḥ |

25.2२५.२

अग्निश्च परमां प्रीतिम् अवाप हतकल्मषः । (२५।२)

agniśca paramāṃ prītim avāpa hatakalmaṣaḥ |

25.3२५.३

एवं स भगवाञ्शापं लेभे ऽग्निर् भृगुतः पुरा ॥ (२५।३)

evaṃ sa bhagavāñśāpaṃ lebhe 'gnir bhṛgutaḥ purā ||

26.1२६.१

एवम् एष पुरावृत्त इतिहासो ऽग्निशापजः । (२६।१)

evam eṣa purāvṛtta itihāso 'gniśāpajaḥ |

26.2२६.२

पुलोमस्य विनाशश्च च्यवनस्य च सम्भवः ॥ (२६।२)

pulomasya vināśaśca cyavanasya ca sambhavaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 7

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit