वैशंपायन उवाच । (१।१)

तूष्णींभूतं तु राजानं पुनर् एवार्जुनो ऽब्रवीत् । (१।२)

संतप्तः शोकदुःखाभ्यां राज्ञो वाक्शल्यपीडितः ॥ (१।३)

कथयन्ति पुरावृत्तम् इतिहासम् इमं जनाः । (२।१)

विदेहराज्ञः संवादं भार्यया सह भारत ॥ (२।२)

उत्सृज्य राज्यं भैक्षार्थं कृतबुद्धिं जनेश्वरम् । (३।१)

विदेहराजं महिषी दुःखिता प्रत्यभाषत ॥ (३।२)

धनान्यपत्यं मित्राणि रत्नानि विविधानि च । (४।१)

पन्थानं पावनं हित्वा जनको मौण्ड्यम् आस्थितः ॥ (४।२)

तं ददर्श प्रिया भार्या भैक्ष्यवृत्तिम् अकिंचनम् । (५।१)

धानामुष्टिम् उपासीनं निरीहं गतमत्सरम् ॥ (५।२)

तम् उवाच समागम्य भर्तारम् अकुतोभयम् । (६।१)

क्रुद्धा मनस्विनी भार्या विविक्ते हेतुमद् वचः ॥ (६।२)

कथम् उत्सृज्य राज्यं स्वं धनधान्यसमाचितम् । (७।१)

कापालीं वृत्तिम् आस्थाय धानामुष्टिर् वने ऽचरः ॥ (७।२)

प्रतिज्ञा ते ऽन्यथा राजन् विचेष्टा चान्यथा तव । (८।१)

यद् राज्यं महद् उत्सृज्य स्वल्पे तुष्यसि पार्थिव ॥ (८।२)

नैतेनातिथयो राजन् देवर्षिपितरस्तथा । (९।१)

शक्यम् अद्य त्वया भर्तुं मोघस्ते ऽयं परिश्रमः ॥ (९।२)

देवतातिथिभिश्चैव पितृभिश्चैव पार्थिव । (१०।१)

सर्वैर् एतैः परित्यक्तः परिव्रजसि निष्क्रियः ॥ (१०।२)

यस्त्वं त्रैविद्यवृद्धानां ब्राह्मणानां सहस्रशः । (११।१)

भर्ता भूत्वा च लोकस्य सो ऽद्यान्यैर् भृतिम् इच्छसि ॥ (११।२)

श्रियं हित्वा प्रदीप्तां त्वं श्ववत् संप्रति वीक्ष्यसे । (१२।१)

अपुत्रा जननी ते ऽद्य कौसल्या चापतिस्त्वया ॥ (१२।२)

अशीतिर् धर्मकामास्त्वां क्षत्रियाः पर्युपासते । (१३।१)

त्वदाशाम् अभिकाङ्क्षन्त्यः कृपणाः फलहेतुकाः ॥ (१३।२)

ताश्च त्वं विफलाः कुर्वन् कांल् लोकान्नु गमिष्यसि । (१४।१)

राजन् संशयिते मोक्षे परतन्त्रेषु देहिषु ॥ (१४।२)

नैव ते ऽस्ति परो लोको नापरः पापकर्मणः । (१५।१)

धर्म्यान् दारान् परित्यज्य यस्त्वम् इच्छसि जीवितुम् ॥ (१५।२)

स्रजो गन्धान् अलंकारान् वासांसि विविधानि च । (१६।१)

किमर्थम् अभिसंत्यज्य परिव्रजसि निष्क्रियः ॥ (१६।२)

निपानं सर्वभूतानां भूत्वा त्वं पावनं महत् । (१७।१)

आढ्यो वनस्पतिर् भूत्वा सो ऽद्यान्यान् पर्युपाससे ॥ (१७।२)

खादन्ति हस्तिनं न्यासे क्रव्यादा बहवो ऽप्युत । (१८।१)

बहवः कृमयश्चैव किं पुनस्त्वाम् अनर्थकम् ॥ (१८।२)

य इमां कुण्डिकां भिन्द्यात् त्रिविष्टब्धं च ते हरेत् । (१९।१)

वासश्चापहरेत् तस्मिन् कथं ते मानसं भवेत् ॥ (१९।२)

यस्त्वयं सर्वम् उत्सृज्य धानामुष्टिपरिग्रहः । (२०।१)

यदानेन समं सर्वं किम् इदं मम दीयते । (२०।२)

धानामुष्टिर् इहार्थश्चेत् प्रतिज्ञा ते विनश्यति ॥ (२०।३)

का वाहं तव को मे त्वं को ऽद्य ते मय्यनुग्रहः । (२१।१)

प्रशाधि पृथिवीं राजन् यत्र ते ऽनुग्रहो भवेत् । (२१।२)

प्रासादं शयनं यानं वासांस्याभरणानि च ॥ (२१।३)

श्रिया निराशैर् अधनैस्त्यक्तमित्रैर् अकिंचनैः । (२२।१)

सौखिकैः संभृतान् अर्थान् यः संत्यजसि किं नु तत् ॥ (२२।२)

यो ऽत्यन्तं प्रतिगृह्णीयाद् यश्च दद्यात् सदैव हि । (२३।१)

तयोस्त्वम् अन्तरं विद्धि श्रेयांस्ताभ्यां क उच्यते ॥ (२३।२)

सदैव याचमानेषु सत्सु दम्भविवर्जिषु । (२४।१)

एतेषु दक्षिणा दत्ता दावाग्नाविव दुर्हुतम् ॥ (२४।२)

जातवेदा यथा राजन्न् आदग्ध्वैवोपशाम्यति । (२५।१)

सदैव याचमानो वै तथा शाम्यति न द्विजः ॥ (२५।२)

सतां च वेदा अन्नं च लोके ऽस्मिन् प्रकृतिर् ध्रुवा । (२६।१)

न चेद् दाता भवेद् दाता कुतः स्युर् मोक्षकाङ्क्षिणः ॥ (२६।२)

अन्नाद् गृहस्था लोके ऽस्मिन् भिक्षवस्तत एव च । (२७।१)

अन्नात् प्राणः प्रभवति अन्नदः प्राणदो भवेत् ॥ (२७।२)

गृहस्थेभ्यो ऽभिनिर्वृत्ता गृहस्थान् एव संश्रिताः । (२८।१)

प्रभवं च प्रतिष्ठां च दान्ता निन्दन्त आसते ॥ (२८।२)

त्यागान्न भिक्षुकं विद्यान्न मौण्ड्यान्न च याचनात् । (२९।१)

ऋजुस्तु यो ऽर्थं त्यजति तं सुखं विद्धि भिक्षुकम् ॥ (२९।२)

असक्तः सक्तवद् गच्छन्निःसङ्गो मुक्तबन्धनः । (३०।१)

समः शत्रौ च मित्रे च स वै मुक्तो महीपते ॥ (३०।२)

परिव्रजन्ति दानार्थं मुण्डाः काषायवाससः । (३१।१)

सिता बहुविधैः पाशैः संचिन्वन्तो वृथामिषम् ॥ (३१।२)

त्रयीं च नाम वार्तां च त्यक्त्वा पुत्रांस्त्यजन्ति ये । (३२।१)

त्रिविष्टब्धं च वासश्च प्रतिगृह्णन्त्यबुद्धयः ॥ (३२।२)

अनिष्कषाये काषायम् ईहार्थम् इति विद्धि तत् । (३३।१)

धर्मध्वजानां मुण्डानां वृत्त्यर्थम् इति मे मतिः ॥ (३३।२)

काषायैर् अजिनैश्चीरैर् नग्नान्मुण्डाञ् जटाधरान् । (३४।१)

बिभ्रत् साधून्महाराज जय लोकाञ् जितेन्द्रियः ॥ (३४।२)

अग्न्याधेयानि गुर्वर्थान् क्रतून् सपशुदक्षिणान् । (३५।१)

ददात्यहरहः पूर्वं को नु धर्मतरस्ततः ॥ (३५।२)

तत्त्वज्ञो जनको राजा लोके ऽस्मिन्न् इति गीयते । (३६।१)

सो ऽप्यासीन्मोहसम्पन्नो मा मोहवशम् अन्वगाः ॥ (३६।२)

एवं धर्मम् अनुक्रान्तं सदा दानपरैर् नरैः । (३७।१)

आनृशंस्यगुणोपेतैः कामक्रोधविवर्जिताः ॥ (३७।२)

पालयन्तः प्रजाश्चैव दानम् उत्तमम् आस्थिताः । (३८।१)

इष्टांल् लोकान् अवाप्स्यामो ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः ॥ (३८।२)