MBh, 2, 29
Select a line for its word-by-word analysis.
वासुदेवजिताम् आशां यथासौ व्यजयत् प्रभुः ॥ (१।३)
vāsudevajitām āśāṃ yathāsau vyajayat prabhuḥ ||
निर्याय खाण्डवप्रस्थात् प्रतीचीम् अभितो दिशम् । (२।१)
niryāya khāṇḍavaprasthāt pratīcīm abhito diśam |
तत्र युद्धं महद् वृत्तं शूरैर् मत्तमयूरकैः । (५।१)
tatra yuddhaṃ mahad vṛttaṃ śūrair mattamayūrakaiḥ |
मरुभूमिं च कार्त्स्न्येन तथैव बहुधान्यकम् ॥ (५।२)
marubhūmiṃ ca kārtsnyena tathaiva bahudhānyakam ||
शिबींस्त्रिगर्तान् अम्बष्ठान्मालवान् पञ्चकर्पटान् ॥ (६।२)
śibīṃstrigartān ambaṣṭhānmālavān pañcakarpaṭān ||
तथा मध्यमिकायांश्च वाटधानान् द्विजान् अथ । (७।१)
tathā madhyamikāyāṃśca vāṭadhānān dvijān atha |
वर्तयन्ति च ये मत्स्यैर् ये च पर्वतवासिनः ॥ (९।२)
vartayanti ca ye matsyair ye ca parvatavāsinaḥ ||
रमठान् हारहूणांश्च प्रतीच्याश्चैव ये नृपाः । (११।१)
ramaṭhān hārahūṇāṃśca pratīcyāścaiva ye nṛpāḥ |
तान् सर्वान् स वशे चक्रे शासनाद् एव पाण्डवः ॥ (११।२)
tān sarvān sa vaśe cakre śāsanād eva pāṇḍavaḥ ||
स चास्य दशभी राज्यैः प्रतिजग्राह शासनम् ॥ (१२।२)
sa cāsya daśabhī rājyaiḥ pratijagrāha śāsanam ||
ततः शाकलम् अभ्येत्य मद्राणां पुटभेदनम् । (१३।१)
tataḥ śākalam abhyetya madrāṇāṃ puṭabhedanam |
मातुलं प्रीतिपूर्वेण शल्यं चक्रे वशे बली ॥ (१३।२)
mātulaṃ prītipūrveṇa śalyaṃ cakre vaśe balī ||
स तस्मिन् सत्कृतो राज्ञा सत्कारार्हो विशां पते । (१४।१)
sa tasmin satkṛto rājñā satkārārho viśāṃ pate |
रत्नानि भूरीण्यादाय सम्प्रतस्थे युधां पतिः ॥ (१४।२)
ratnāni bhūrīṇyādāya sampratasthe yudhāṃ patiḥ ||
ततः सागरकुक्षिस्थान्म्लेच्छान् परमदारुणान् । (१५।१)
tataḥ sāgarakukṣisthānmlecchān paramadāruṇān |
पह्लवान् बर्बरांश्चैव तान् सर्वान् अनयद् वशम् ॥ (१५।२)
pahlavān barbarāṃścaiva tān sarvān anayad vaśam ||
ततो रत्नान्युपादाय वशे कृत्वा च पार्थिवान् । (१६।१)
tato ratnānyupādāya vaśe kṛtvā ca pārthivān |
न्यवर्तत नरश्रेष्ठो नकुलश्चित्रमार्गवित् ॥ (१६।२)
nyavartata naraśreṣṭho nakulaścitramārgavit ||
इन्द्रप्रस्थगतं वीरम् अभ्येत्य स युधिष्ठिरम् । (१८।१)
indraprasthagataṃ vīram abhyetya sa yudhiṣṭhiram |
ततो माद्रीसुतः श्रीमान् धनं तस्मै न्यवेदयत् ॥ (१८।२)
tato mādrīsutaḥ śrīmān dhanaṃ tasmai nyavedayat ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.