महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 292

590 of 1995 · 55 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

ततो गर्भः समभवत् पृथायाः पृथिवीपते । (१।२)

tato garbhaḥ samabhavat pṛthāyāḥ pṛthivīpate |

1.3१.३

शुक्ले दशोत्तरे पक्षे तारापतिर् इवाम्बरे ॥ (१।३)

śukle daśottare pakṣe tārāpatir ivāmbare ||

2.1२.१

सा बान्धवभयाद् बाला तं गर्भं विनिगूहती । (२।१)

sā bāndhavabhayād bālā taṃ garbhaṃ vinigūhatī |

2.2२.२

धारयामास सुश्रोणी न चैनां बुबुधे जनः ॥ (२।२)

dhārayāmāsa suśroṇī na caināṃ bubudhe janaḥ ||

3.1३.१

न हि तां वेद नार्यन्या काचिद् धात्रेयिकाम् ऋते । (३।१)

na hi tāṃ veda nāryanyā kācid dhātreyikām ṛte |

3.2३.२

कन्यापुरगतां बालां निपुणां परिरक्षणे ॥ (३।२)

kanyāpuragatāṃ bālāṃ nipuṇāṃ parirakṣaṇe ||

4.1४.१

ततः कालेन सा गर्भं सुषुवे वरवर्णिनी । (४।१)

tataḥ kālena sā garbhaṃ suṣuve varavarṇinī |

4.2४.२

कन्यैव तस्य देवस्य प्रसादाद् अमरप्रभम् ॥ (४।२)

kanyaiva tasya devasya prasādād amaraprabham ||

5.1५.१

तथैव बद्धकवचं कनकोज्ज्वलकुण्डलम् । (५।१)

tathaiva baddhakavacaṃ kanakojjvalakuṇḍalam |

5.2५.२

हर्यक्षं वृषभस्कन्धं यथास्य पितरं तथा ॥ (५।२)

haryakṣaṃ vṛṣabhaskandhaṃ yathāsya pitaraṃ tathā ||

6.1६.१

जातमात्रं च तं गर्भं धात्र्या संमन्त्र्य भामिनी । (६।१)

jātamātraṃ ca taṃ garbhaṃ dhātryā saṃmantrya bhāminī |

6.2६.२

मञ्जूषायाम् अवदधे स्वास्तीर्णायां समन्ततः ॥ (६।२)

mañjūṣāyām avadadhe svāstīrṇāyāṃ samantataḥ ||

7.1७.१

मधूच्छिष्टस्थितायां सा सुखायां रुदती तथा । (७।१)

madhūcchiṣṭasthitāyāṃ sā sukhāyāṃ rudatī tathā |

7.2७.२

श्लक्ष्णायां सुपिधानायाम् अश्वनद्याम् अवासृजत् ॥ (७।२)

ślakṣṇāyāṃ supidhānāyām aśvanadyām avāsṛjat ||

8.1८.१

जानती चाप्यकर्तव्यं कन्याया गर्भधारणम् । (८।१)

jānatī cāpyakartavyaṃ kanyāyā garbhadhāraṇam |

8.2८.२

पुत्रस्नेहेन राजेन्द्र करुणं पर्यदेवयत् ॥ (८।२)

putrasnehena rājendra karuṇaṃ paryadevayat ||

9.1९.१

समुत्सृजन्ती मञ्जूषाम् अश्वनद्यास् तदा जले । (९।१)

samutsṛjantī mañjūṣām aśvanadyās tadā jale |

9.2९.२

उवाच रुदती कुन्ती यानि वाक्यानि तच्छृणु ॥ (९।२)

uvāca rudatī kuntī yāni vākyāni tacchṛṇu ||

10.1१०.१

स्वस्ति ते ऽस्त्वान्तरिक्षेभ्यः पार्थिवेभ्यश् च पुत्रक । (१०।१)

svasti te 'stvāntarikṣebhyaḥ pārthivebhyaś ca putraka |

10.2१०.२

दिव्येभ्यश्चैव भूतेभ्यस् तथा तोयचराश्च ये ॥ (१०।२)

divyebhyaścaiva bhūtebhyas tathā toyacarāśca ye ||

11.1११.१

शिवास्ते सन्तु पन्थानो मा च ते परिपन्थिनः । (११।१)

śivāste santu panthāno mā ca te paripanthinaḥ |

11.2११.२

आगमाश् च तथा पुत्र भवन्त्वद्रोहचेतसः ॥ (११।२)

āgamāś ca tathā putra bhavantvadrohacetasaḥ ||

12.1१२.१

पातु त्वां वरुणो राजा सलिले सलिलेश्वरः । (१२।१)

pātu tvāṃ varuṇo rājā salile salileśvaraḥ |

12.2१२.२

अन्तरिक्षे ऽन्तरिक्षस्थः पवनः सर्वगस् तथा ॥ (१२।२)

antarikṣe 'ntarikṣasthaḥ pavanaḥ sarvagas tathā ||

13.1१३.१

पिता त्वां पातु सर्वत्र तपनस् तपतां वरः । (१३।१)

pitā tvāṃ pātu sarvatra tapanas tapatāṃ varaḥ |

13.2१३.२

येन दत्तो ऽसि मे पुत्र दिव्येन विधिना किल ॥ (१३।२)

yena datto 'si me putra divyena vidhinā kila ||

14.1१४.१

आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे च देवताः । (१४।१)

ādityā vasavo rudrāḥ sādhyā viśve ca devatāḥ |

14.2१४.२

मरुतश् च सहेन्द्रेण दिशश् च सदिगीश्वराः ॥ (१४।२)

marutaś ca sahendreṇa diśaś ca sadigīśvarāḥ ||

15.1१५.१

रक्षन्तु त्वां सुराः सर्वे समेषु विषमेषु च । (१५।१)

rakṣantu tvāṃ surāḥ sarve sameṣu viṣameṣu ca |

15.2१५.२

वेत्स्यामि त्वां विदेशे ऽपि कवचेनोपसूचितम् ॥ (१५।२)

vetsyāmi tvāṃ videśe 'pi kavacenopasūcitam ||

16.1१६.१

धन्यस् ते पुत्र जनको देवो भानुर् विभावसुः । (१६।१)

dhanyas te putra janako devo bhānur vibhāvasuḥ |

16.2१६.२

यस्त्वां द्रक्ष्यति दिव्येन चक्षुषा वाहिनीगतम् ॥ (१६।२)

yastvāṃ drakṣyati divyena cakṣuṣā vāhinīgatam ||

17.1१७.१

धन्या सा प्रमदा या त्वां पुत्रत्वे कल्पयिष्यति । (१७।१)

dhanyā sā pramadā yā tvāṃ putratve kalpayiṣyati |

17.2१७.२

यस्यास्त्वं तृषितः पुत्र स्तनं पास्यसि देवज ॥ (१७।२)

yasyāstvaṃ tṛṣitaḥ putra stanaṃ pāsyasi devaja ||

18.1१८.१

को नु स्वप्नस्तया दृष्टो या त्वाम् आदित्यवर्चसम् । (१८।१)

ko nu svapnastayā dṛṣṭo yā tvām ādityavarcasam |

18.2१८.२

दिव्यवर्मसमायुक्तं दिव्यकुण्डलभूषितम् ॥ (१८।२)

divyavarmasamāyuktaṃ divyakuṇḍalabhūṣitam ||

19.1१९.१

पद्मायतविशालाक्षं पद्मताम्रतलोज्ज्वलम् । (१९।१)

padmāyataviśālākṣaṃ padmatāmratalojjvalam |

19.2१९.२

सुललाटं सुकेशान्तं पुत्रत्वे कल्पयिष्यति ॥ (१९।२)

sulalāṭaṃ sukeśāntaṃ putratve kalpayiṣyati ||

20.1२०.१

धन्या द्रक्ष्यन्ति पुत्र त्वां भूमौ संसर्पमाणकम् । (२०।१)

dhanyā drakṣyanti putra tvāṃ bhūmau saṃsarpamāṇakam |

20.2२०.२

अव्यक्तकलवाक्यानि वदन्तं रेणुगुण्ठितम् ॥ (२०।२)

avyaktakalavākyāni vadantaṃ reṇuguṇṭhitam ||

21.1२१.१

धन्या द्रक्ष्यन्ति पुत्र त्वां पुनर् यौवनगे मुखे । (२१।१)

dhanyā drakṣyanti putra tvāṃ punar yauvanage mukhe |

21.2२१.२

हिमवद्वनसम्भूतं सिंहं केसरिणं यथा ॥ (२१।२)

himavadvanasambhūtaṃ siṃhaṃ kesariṇaṃ yathā ||

22.1२२.१

एवं बहुविधं राजन् विलप्य करुणं पृथा । (२२।१)

evaṃ bahuvidhaṃ rājan vilapya karuṇaṃ pṛthā |

22.2२२.२

अवासृजत मञ्जूषाम् अश्वनद्यास्तदा जले ॥ (२२।२)

avāsṛjata mañjūṣām aśvanadyāstadā jale ||

23.1२३.१

रुदती पुत्रशोकार्ता निशीथे कमलेक्षणा । (२३।१)

rudatī putraśokārtā niśīthe kamalekṣaṇā |

23.2२३.२

धात्र्या सह पृथा राजन् पुत्रदर्शनलालसा ॥ (२३।२)

dhātryā saha pṛthā rājan putradarśanalālasā ||

24.1२४.१

विसर्जयित्वा मञ्जूषां सम्बोधनभयात् पितुः । (२४।१)

visarjayitvā mañjūṣāṃ sambodhanabhayāt pituḥ |

24.2२४.२

विवेश राजभवनं पुनः शोकातुरा ततः ॥ (२४।२)

viveśa rājabhavanaṃ punaḥ śokāturā tataḥ ||

25.1२५.१

मञ्जूषा त्वश्वनद्याः सा ययौ चर्मण्वतीं नदीम् । (२५।१)

mañjūṣā tvaśvanadyāḥ sā yayau carmaṇvatīṃ nadīm |

25.2२५.२

चर्मण्वत्याश् च यमुनां ततो गङ्गां जगाम ह ॥ (२५।२)

carmaṇvatyāś ca yamunāṃ tato gaṅgāṃ jagāma ha ||

26.1२६.१

गङ्गायाः सूतविषयं चम्पाम् अभ्याययौ पुरीम् । (२६।१)

gaṅgāyāḥ sūtaviṣayaṃ campām abhyāyayau purīm |

26.2२६.२

स मञ्जूषागतो गर्भस् तरंगैर् उह्यमानकः ॥ (२६।२)

sa mañjūṣāgato garbhas taraṃgair uhyamānakaḥ ||

27.1२७.१

अमृताद् उत्थितं दिव्यं तत् तु वर्म सकुण्डलम् । (२७।१)

amṛtād utthitaṃ divyaṃ tat tu varma sakuṇḍalam |

27.2२७.२

धारयामास तं गर्भं दैवं च विधिनिर्मितम् ॥ (२७।२)

dhārayāmāsa taṃ garbhaṃ daivaṃ ca vidhinirmitam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 292

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit