MBh, 14, 7
Select a line for its word-by-word analysis.
कथम् अस्मि त्वया ज्ञातः केन वा कथितो ऽस्मि ते । (१।२)
katham asmi tvayā jñātaḥ kena vā kathito 'smi te |
एतद् आचक्ष्व मे तत्त्वम् इच्छसे चेत् प्रियं मम ॥ (१।३)
etad ācakṣva me tattvam icchase cet priyaṃ mama ||
सत्यं ते ब्रुवतः सर्वे सम्पत्स्यन्ते मनोरथाः । (२।१)
satyaṃ te bruvataḥ sarve sampatsyante manorathāḥ |
मिथ्या तु ब्रुवतो मूर्धा सप्तधा ते फलिष्यति ॥ (२।२)
mithyā tu bruvato mūrdhā saptadhā te phaliṣyati ||
गुरुपुत्रो ममेति त्वं ततो मे प्रीतिर् उत्तमा ॥ (३।३)
guruputro mameti tvaṃ tato me prītir uttamā ||
सत्यम् एतद् भवान् आह स मां जानाति सत्रिणम् । (४।२)
satyam etad bhavān āha sa māṃ jānāti satriṇam |
कथयस्वैतद् एकं मे क्व नु संप्रति नारदः ॥ (४।३)
kathayasvaitad ekaṃ me kva nu saṃprati nāradaḥ ||
ततो माम् अभ्यनुज्ञाय प्रविष्टो हव्यवाहनम् ॥ (५।३)
tato mām abhyanujñāya praviṣṭo havyavāhanam ||
श्रुत्वा तु पार्थिवस्यैतत् संवर्तः परया मुदा । (६।२)
śrutvā tu pārthivasyaitat saṃvartaḥ parayā mudā |
एतावद् अहम् अप्येनं कुर्याम् इति तदाब्रवीत् ॥ (६।३)
etāvad aham apyenaṃ kuryām iti tadābravīt ||
ततो मरुत्तम् उन्मत्तो वाचा निर्भर्त्सयन्न् इव । (७।१)
tato maruttam unmatto vācā nirbhartsayann iva |
रूक्षया ब्राह्मणो राजन् पुनः पुनर् अथाब्रवीत् ॥ (७।२)
rūkṣayā brāhmaṇo rājan punaḥ punar athābravīt ||
गृहं स्वं चैव याज्याश्च सर्वा गृह्याश्च देवताः । (१०।१)
gṛhaṃ svaṃ caiva yājyāśca sarvā gṛhyāśca devatāḥ |
पूर्वजेन ममाक्षिप्तं शरीरं वर्जितं त्विदम् ॥ (१०।२)
pūrvajena mamākṣiptaṃ śarīraṃ varjitaṃ tvidam ||
नाहं तेनाननुज्ञातस्त्वाम् आविक्षित कर्हिचित् । (११।१)
nāhaṃ tenānanujñātastvām āvikṣita karhicit |
स त्वं बृहस्पतिं गच्छ तम् अनुज्ञाप्य चाव्रज । (१२।१)
sa tvaṃ bṛhaspatiṃ gaccha tam anujñāpya cāvraja |
ततो ऽहं याजयिष्ये त्वां यदि यष्टुम् इहेच्छसि ॥ (१२।२)
tato 'haṃ yājayiṣye tvāṃ yadi yaṣṭum ihecchasi ||
बृहस्पतिं गतः पूर्वम् अहं संवर्त तच्छृणु । (१३।२)
bṛhaspatiṃ gataḥ pūrvam ahaṃ saṃvarta tacchṛṇu |
अमरं याज्यम् आसाद्य माम् ऋषे मा स्म मानुषम् । (१४।१)
amaraṃ yājyam āsādya mām ṛṣe mā sma mānuṣam |
याजयेथा मरुत्तं त्वं मर्त्यधर्माणम् आतुरम् ॥ (१४।२)
yājayethā maruttaṃ tvaṃ martyadharmāṇam āturam ||
स्पर्धते च मया विप्र सदा वै स हि पार्थिवः । (१५।१)
spardhate ca mayā vipra sadā vai sa hi pārthivaḥ |
एवम् अस्त्विति चाप्युक्तो भ्रात्रा ते बलवृत्रहा ॥ (१५।२)
evam astviti cāpyukto bhrātrā te balavṛtrahā ||
स माम् अभिगतं प्रेम्णा याज्यवन्न बुभूषति । (१६।१)
sa mām abhigataṃ premṇā yājyavanna bubhūṣati |
देवराजम् उपाश्रित्य तद् विद्धि मुनिपुंगव ॥ (१६।२)
devarājam upāśritya tad viddhi munipuṃgava ||
सो ऽहम् इच्छामि भवता सर्वस्वेनापि याजितुम् । (१७।१)
so 'ham icchāmi bhavatā sarvasvenāpi yājitum |
कामये समतिक्रान्तुं वासवं त्वत्कृतैर् गुणैः ॥ (१७।२)
kāmaye samatikrāntuṃ vāsavaṃ tvatkṛtair guṇaiḥ ||
न हि मे वर्तते बुद्धिर् गन्तुं ब्रह्मन् बृहस्पतिम् । (१८।१)
na hi me vartate buddhir gantuṃ brahman bṛhaspatim |
प्रत्याख्यातो हि तेनास्मि तथानपकृते सति ॥ (१८।२)
pratyākhyāto hi tenāsmi tathānapakṛte sati ||
चिकीर्षसि यथाकामं सर्वम् एतत् त्वयि ध्रुवम् । (१९।२)
cikīrṣasi yathākāmaṃ sarvam etat tvayi dhruvam |
यदि सर्वान् अभिप्रायान् कर्तासि मम पार्थिव ॥ (१९।३)
yadi sarvān abhiprāyān kartāsi mama pārthiva ||
याज्यमानं मया हि त्वां बृहस्पतिपुरंदरौ । (२०।१)
yājyamānaṃ mayā hi tvāṃ bṛhaspatipuraṃdarau |
द्विषेतां समभिक्रुद्धावेतद् एकं समर्थय ॥ (२०।२)
dviṣetāṃ samabhikruddhāvetad ekaṃ samarthaya ||
स्थैर्यम् अत्र कथं ते स्यात् स त्वं निःसंशयं कुरु । (२१।१)
sthairyam atra kathaṃ te syāt sa tvaṃ niḥsaṃśayaṃ kuru |
कुपितस्त्वां न हीदानीं भस्म कुर्यां सबान्धवम् ॥ (२१।२)
kupitastvāṃ na hīdānīṃ bhasma kuryāṃ sabāndhavam ||
यावत् तपेत् सहस्रांशुस्तिष्ठेरंश्चापि पर्वताः । (२२।२)
yāvat tapet sahasrāṃśustiṣṭheraṃścāpi parvatāḥ |
तावल् लोकान्न लभेयं त्यजेयं संगतं यदि ॥ (२२।३)
tāval lokānna labheyaṃ tyajeyaṃ saṃgataṃ yadi ||
मा चापि शुभबुद्धित्वं लभेयम् इह कर्हिचित् । (२३।१)
mā cāpi śubhabuddhitvaṃ labheyam iha karhicit |
सम्यग् ज्ञाने वैषये वा त्यजेयं संगतं यदि ॥ (२३।२)
samyag jñāne vaiṣaye vā tyajeyaṃ saṃgataṃ yadi ||
आविक्षित शुभा बुद्धिर् धीयतां तव कर्मसु । (२४।२)
āvikṣita śubhā buddhir dhīyatāṃ tava karmasu |
याजनं हि ममाप्येवं वर्तते त्वयि पार्थिव ॥ (२४।३)
yājanaṃ hi mamāpyevaṃ vartate tvayi pārthiva ||
संविधास्ये च ते राजन्न् अक्षयं द्रव्यम् उत्तमम् । (२५।१)
saṃvidhāsye ca te rājann akṣayaṃ dravyam uttamam |
येन देवान् सगन्धर्वाञ् शक्रं चाभिभविष्यसि ॥ (२५।२)
yena devān sagandharvāñ śakraṃ cābhibhaviṣyasi ||
न तु मे वर्तते बुद्धिर् धने याज्येषु वा पुनः । (२६।१)
na tu me vartate buddhir dhane yājyeṣu vā punaḥ |
विप्रियं तु चिकीर्षामि भ्रातुश्चेन्द्रस्य चोभयोः ॥ (२६।२)
vipriyaṃ tu cikīrṣāmi bhrātuścendrasya cobhayoḥ ||
गमयिष्यामि चेन्द्रेण समताम् अपि ते ध्रुवम् । (२७।१)
gamayiṣyāmi cendreṇa samatām api te dhruvam |
प्रियं च ते करिष्यामि सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥ (२७।२)
priyaṃ ca te kariṣyāmi satyam etad bravīmi te ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.