संजय उवाच । (१।१)

प्रीतियुक्तं च हृद्यं च मधुराक्षरम् एव च । (१।२)

कालयुक्तं च चित्रं च स्वतया चाभिभाषितम् ॥ (१।३)

धर्मराजस्य तद् वाक्यं निशम्य शिनिपुंगवः । (२।१)

सात्यकिर् भरतश्रेष्ठ प्रत्युवाच युधिष्ठिरम् ॥ (२।२)

श्रुतं ते गदतो वाक्यं सर्वम् एतन्मयाच्युत । (३।१)

न्याययुक्तं च चित्रं च फल्गुनार्थे यशस्करम् ॥ (३।२)

एवंविधे तथा काले मादृशं प्रेक्ष्य संमतम् । (४।१)

वक्तुम् अर्हसि राजेन्द्र यथा पार्थं तथैव माम् ॥ (४।२)

न मे धनंजयस्यार्थे प्राणा रक्ष्याः कथंचन । (५।१)

त्वत्प्रयुक्तः पुनर् अहं किं न कुर्यां महाहवे ॥ (५।२)

लोकत्रयं योधयेयं सदेवासुरमानुषम् । (६।१)

त्वत्प्रयुक्तो नरेन्द्रेह किम् उतैतत् सुदुर्बलम् ॥ (६।२)

सुयोधनबलं त्वद्य योधयिष्ये समन्ततः । (७।१)

विजेष्ये च रणे राजन् सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥ (७।२)

कुशल्यहं कुशलिनं समासाद्य धनंजयम् । (८।१)

हते जयद्रथे राजन् पुनर् एष्यामि ते ऽन्तिकम् ॥ (८।२)

अवश्यं तु मया सर्वं विज्ञाप्यस्त्वं नराधिप । (९।१)

वासुदेवस्य यद् वाक्यं फल्गुनस्य च धीमतः ॥ (९।२)

दृढं त्वभिपरीतो ऽहम् अर्जुनेन पुनः पुनः । (१०।१)

मध्ये सर्वस्य सैन्यस्य वासुदेवस्य शृण्वतः ॥ (१०।२)

अद्य माधव राजानम् अप्रमत्तो ऽनुपालय । (११।१)

आर्यां युद्धे मतिं कृत्वा यावद्धन्मि जयद्रथम् ॥ (११।२)

त्वयि वाहं महाबाहो प्रद्युम्ने वा महारथे । (१२।१)

नृपं निक्षिप्य गच्छेयं निरपेक्षो जयद्रथम् ॥ (१२।२)

जानीषे हि रणे द्रोणं रभसं श्रेष्ठसंमतम् । (१३।१)

प्रतिज्ञा चापि ते नित्यं श्रुता द्रोणस्य माधव ॥ (१३।२)

ग्रहणं धर्मराजस्य भारद्वाजो ऽनुगृध्यति । (१४।१)

शक्तश्चापि रणे द्रोणो निगृहीतुं युधिष्ठिरम् ॥ (१४।२)

एवं त्वयि समाधाय धर्मराजं नरोत्तमम् । (१५।१)

अहम् अद्य गमिष्यामि सैन्धवस्य वधाय हि ॥ (१५।२)

जयद्रथम् अहं हत्वा ध्रुवम् एष्यामि माधव । (१६।१)

धर्मराजं यथा द्रोणो निगृह्णीयाद् रणे बलात् ॥ (१६।२)

निगृहीते नरश्रेष्ठे भारद्वाजेन माधव । (१७।१)

सैन्धवस्य वधो न स्यान्ममाप्रीतिस्तथा भवेत् ॥ (१७।२)

एवं गते नरश्रेष्ठ पाण्डवे सत्यवादिनि । (१८।१)

अस्माकं गमनं व्यक्तं वनं प्रति भवेत् पुनः ॥ (१८।२)

सो ऽयं मम जयो व्यक्तं व्यर्थ एव भविष्यति । (१९।१)

यदि द्रोणो रणे क्रुद्धो निगृह्णीयाद् युधिष्ठिरम् ॥ (१९।२)

स त्वम् अद्य महाबाहो प्रियार्थं मम माधव । (२०।१)

जयार्थं च यशोऽर्थं च रक्ष राजानम् आहवे ॥ (२०।२)

स भवान्मयि निक्षेपो निक्षिप्तः सव्यसाचिना । (२१।१)

भारद्वाजाद् भयं नित्यं पश्यमानेन ते प्रभो ॥ (२१।२)

तस्यापि च महाबाहो नित्यं पश्यति संयुगे । (२२।१)

नान्यं हि प्रतियोद्धारं रौक्मिणेयाद् ऋते प्रभो । (२२।२)

मां वापि मन्यते युद्धे भारद्वाजस्य धीमतः ॥ (२२।३)

सो ऽहं संभावनां चैताम् आचार्यवचनं च तत् । (२३।१)

पृष्ठतो नोत्सहे कर्तुं त्वां वा त्यक्तुं महीपते ॥ (२३।२)

आचार्यो लघुहस्तत्वाद् अभेद्यकवचावृतः । (२४।१)

उपलभ्य रणे क्रीडेद् यथा शकुनिना शिशुः ॥ (२४।२)

यदि कार्ष्णिर् धनुष्पाणिर् इह स्यान्मकरध्वजः । (२५।१)

तस्मै त्वां विसृजेयं वै स त्वां रक्षेद् यथार्जुनः ॥ (२५।२)

कुरु त्वम् आत्मनो गुप्तिं कस्ते गोप्ता गते मयि । (२६।१)

यः प्रतीयाद् रणे द्रोणं यावद् गच्छामि पाण्डवम् ॥ (२६।२)

मा च ते भयम् अद्यास्तु राजन्न् अर्जुनसंभवम् । (२७।१)

न स जातु महाबाहुर् भारम् उद्यम्य सीदति ॥ (२७।२)

ये च सौवीरका योधास्तथा सैन्धवपौरवाः । (२८।१)

उदीच्या दाक्षिणात्याश्च ये चान्ये ऽपि महारथाः ॥ (२८।२)

ये च कर्णमुखा राजन् रथोदाराः प्रकीर्तिताः । (२९।१)

एते ऽर्जुनस्य क्रुद्धस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ (२९।२)

उद्युक्ता पृथिवी सर्वा ससुरासुरमानुषा । (३०।१)

सराक्षसगणा राजन् सकिंनरमहोरगा ॥ (३०।२)

जङ्गमाः स्थावरैः सार्धं नालं पार्थस्य संयुगे । (३१।१)

एवं ज्ञात्वा महाराज व्येतु ते भीर् धनंजये ॥ (३१।२)

यत्र वीरौ महेष्वासौ कृष्णौ सत्यपराक्रमौ । (३२।१)

न तत्र कर्मणो व्यापत् कथंचिद् अपि विद्यते ॥ (३२।२)

दैवं कृतास्त्रतां योगम् अमर्षम् अपि चाहवे । (३३।१)

कृतज्ञतां दयां चैव भ्रातुस्त्वम् अनुचिन्तय ॥ (३३।२)

मयि चाप्यपयाते वै गच्छमाने ऽर्जुनं प्रति । (३४।१)

द्रोणे चित्रास्त्रतां संख्ये राजंस्त्वम् अनुचिन्तय ॥ (३४।२)

आचार्यो हि भृशं राजन्निग्रहे तव गृध्यति । (३५।१)

प्रतिज्ञाम् आत्मनो रक्षन् सत्यां कर्तुं च भारत ॥ (३५।२)

कुरुष्वाद्यात्मनो गुप्तिं कस्ते गोप्ता गते मयि । (३६।१)

यस्याहं प्रत्ययात् पार्थ गच्छेयं फल्गुनं प्रति ॥ (३६।२)

न ह्यहं त्वा महाराज अनिक्षिप्य महाहवे । (३७।१)

क्वचिद् यास्यामि कौरव्य सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥ (३७।२)

एतद् विचार्य बहुशो बुद्ध्या बुद्धिमतां वर । (३८।१)

दृष्ट्वा श्रेयः परं बुद्ध्या ततो राजन् प्रशाधि माम् ॥ (३८।२)

युधिष्ठिर उवाच । (३९।१)

एवम् एतन्महाबाहो यथा वदसि माधव । (३९।२)

न तु मे शुध्यते भावः श्वेताश्वं प्रति मारिष ॥ (३९।३)

करिष्ये परमं यत्नम् आत्मनो रक्षणं प्रति । (४०।१)

गच्छ त्वं समनुज्ञातो यत्र यातो धनंजयः ॥ (४०।२)

आत्मसंरक्षणं संख्ये गमनं चार्जुनं प्रति । (४१।१)

विचार्यैतद् द्वयं बुद्ध्या गमनं तत्र रोचये ॥ (४१।२)

स त्वम् आतिष्ठ यानाय यत्र यातो धनंजयः । (४२।१)

ममापि रक्षणं भीमः करिष्यति महाबलः ॥ (४२।२)

पार्षतश्च ससोदर्यः पार्थिवाश्च महाबलाः । (४३।१)

द्रौपदेयाश्च मां तात रक्षिष्यन्ति न संशयः ॥ (४३।२)

केकया भ्रातरः पञ्च राक्षसश्च घटोत्कचः । (४४।१)

विराटो द्रुपदश्चैव शिखण्डी च महारथः ॥ (४४।२)

धृष्टकेतुश्च बलवान् कुन्तिभोजश्च मारिष । (४५।१)

नकुलः सहदेवश्च पाञ्चालाः सृञ्जयास्तथा । (४५।२)

एते समाहितास्तात रक्षिष्यन्ति न संशयः ॥ (४५।३)

न द्रोणः सह सैन्येन कृतवर्मा च संयुगे । (४६।१)

समासादयितुं शक्तो न च मां धर्षयिष्यति ॥ (४६।२)

धृष्टद्युम्नश्च समरे द्रोणं क्रुद्धं परंतपः । (४७।१)

वारयिष्यति विक्रम्य वेलेव मकरालयम् ॥ (४७।२)

यत्र स्थास्यति संग्रामे पार्षतः परवीरहा । (४८।१)

न द्रोणसैन्यं बलवत् क्रामेत् तत्र कथंचन ॥ (४८।२)

एष द्रोणविनाशाय समुत्पन्नो हुताशनात् । (४९।१)

कवची स शरी खड्गी धन्वी च वरभूषणः ॥ (४९।२)

विश्रब्धो गच्छ शैनेय मा कार्षीर् मयि संभ्रमम् । (५०।१)

धृष्टद्युम्नो रणे क्रुद्धो द्रोणम् आवारयिष्यति ॥ (५०।२)