MBh, 4, 10
Select a line for its word-by-word analysis.
अथापरो ऽदृश्यत रूपसंपदा स्त्रीणाम् अलंकारधरो बृहत्पुमान् । (१।२)
athāparo 'dṛśyata rūpasaṃpadā strīṇām alaṃkāradharo bṛhatpumān |
प्राकारवप्रे प्रतिमुच्य कुण्डले दीर्घे च कम्बू परिहाटके शुभे ॥ (१।३)
prākāravapre pratimucya kuṇḍale dīrghe ca kambū parihāṭake śubhe ||
बहूंश्च दीर्घांश्च विकीर्य मूर्धजान् महाभुजो वारणमत्तविक्रमः । (२।१)
bahūṃśca dīrghāṃśca vikīrya mūrdhajān mahābhujo vāraṇamattavikramaḥ |
गतेन भूमिम् अभिकम्पयंस्तदा विराटम् आसाद्य सभासमीपतः ॥ (२।२)
gatena bhūmim abhikampayaṃstadā virāṭam āsādya sabhāsamīpataḥ ||
तं प्रेक्ष्य राजोपगतं सभातले सत्त्रप्रतिच्छन्नम् अरिप्रमाथिनम् । (३।१)
taṃ prekṣya rājopagataṃ sabhātale sattrapraticchannam aripramāthinam |
विराजमानं परमेण वर्चसा सुतं महेन्द्रस्य गजेन्द्रविक्रमम् ॥ (३।२)
virājamānaṃ parameṇa varcasā sutaṃ mahendrasya gajendravikramam ||
सर्वान् अपृच्छच्च समीपचारिणः कुतो ऽयम् आयाति न मे पुरा श्रुतः । (४।१)
sarvān apṛcchacca samīpacāriṇaḥ kuto 'yam āyāti na me purā śrutaḥ |
न चैनम् ऊचुर् विदितं तदा नराः सविस्मितं वाक्यम् इदं नृपो ऽब्रवीत् ॥ (४।२)
na cainam ūcur viditaṃ tadā narāḥ savismitaṃ vākyam idaṃ nṛpo 'bravīt ||
सर्वोपपन्नः पुरुषो मनोरमः श्यामो युवा वारणयूथपोपमः । (५।१)
sarvopapannaḥ puruṣo manoramaḥ śyāmo yuvā vāraṇayūthapopamaḥ |
विमुच्य कम्बू परिहाटके शुभे विमुच्य वेणीम् अपिनह्य कुण्डले ॥ (५।२)
vimucya kambū parihāṭake śubhe vimucya veṇīm apinahya kuṇḍale ||
शिखी सुकेशः परिधाय चान्यथा भवस्व धन्वी कवची शरी तथा । (६।१)
śikhī sukeśaḥ paridhāya cānyathā bhavasva dhanvī kavacī śarī tathā |
आरुह्य यानं परिधावतां भवान् सुतैः समो मे भव वा मया समः ॥ (६।२)
āruhya yānaṃ paridhāvatāṃ bhavān sutaiḥ samo me bhava vā mayā samaḥ ||
वृद्धो ह्यहं वै परिहारकामः सर्वान्मत्स्यांस्तरसा पालयस्व । (७।१)
vṛddho hyahaṃ vai parihārakāmaḥ sarvānmatsyāṃstarasā pālayasva |
नैवंविधाः क्लीबरूपा भवन्ति कथंचनेति प्रतिभाति मे मनः ॥ (७।२)
naivaṃvidhāḥ klībarūpā bhavanti kathaṃcaneti pratibhāti me manaḥ ||
गायामि नृत्याम्यथ वादयामि भद्रो ऽस्मि नृत्ते कुशलो ऽस्मि गीते । (८।२)
gāyāmi nṛtyāmyatha vādayāmi bhadro 'smi nṛtte kuśalo 'smi gīte |
त्वम् उत्तरायाः परिदत्स्व मां स्वयं भवामि देव्या नरदेव नर्तकः ॥ (८।३)
tvam uttarāyāḥ paridatsva māṃ svayaṃ bhavāmi devyā naradeva nartakaḥ ||
इदं तु रूपं मम येन किं नु तत् प्रकीर्तयित्वा भृशशोकवर्धनम् । (९।१)
idaṃ tu rūpaṃ mama yena kiṃ nu tat prakīrtayitvā bhṛśaśokavardhanam |
बृहन्नडां वै नरदेव विद्धि मां सुतं सुतां वा पितृमातृवर्जिताम् ॥ (९।२)
bṛhannaḍāṃ vai naradeva viddhi māṃ sutaṃ sutāṃ vā pitṛmātṛvarjitām ||
ददामि ते हन्त वरं बृहन्नडे सुतां च मे नर्तय याश्च तादृशीः । (१०।२)
dadāmi te hanta varaṃ bṛhannaḍe sutāṃ ca me nartaya yāśca tādṛśīḥ |
इदं तु ते कर्म समं न मे मतं समुद्रनेमिं पृथिवीं त्वम् अर्हसि ॥ (१०।३)
idaṃ tu te karma samaṃ na me mataṃ samudranemiṃ pṛthivīṃ tvam arhasi ||
बृहन्नडां ताम् अभिवीक्ष्य मत्स्यराट् कलासु नृत्ते च तथैव वादिते । (११।२)
bṛhannaḍāṃ tām abhivīkṣya matsyarāṭ kalāsu nṛtte ca tathaiva vādite |
अपुंस्त्वम् अप्यस्य निशम्य च स्थिरं ततः कुमारीपुरम् उत्ससर्ज तम् ॥ (११।३)
apuṃstvam apyasya niśamya ca sthiraṃ tataḥ kumārīpuram utsasarja tam ||
स शिक्षयामास च गीतवादितं सुतां विराटस्य धनंजयः प्रभुः । (१२।१)
sa śikṣayāmāsa ca gītavāditaṃ sutāṃ virāṭasya dhanaṃjayaḥ prabhuḥ |
सखीश्च तस्याः परिचारिकास्तथा प्रियश्च तासां स बभूव पाण्डवः ॥ (१२।२)
sakhīśca tasyāḥ paricārikāstathā priyaśca tāsāṃ sa babhūva pāṇḍavaḥ ||
तथा स सत्रेण धनंजयो ऽवसत् प्रियाणि कुर्वन् सह ताभिर् आत्मवान् । (१३।१)
tathā sa satreṇa dhanaṃjayo 'vasat priyāṇi kurvan saha tābhir ātmavān |
तथागतं तत्र न जज्ञिरे जना बहिश्चरा वाप्यथवान्तरेचराः ॥ (१३।२)
tathāgataṃ tatra na jajñire janā bahiścarā vāpyathavāntarecarāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.