महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 91

389 of 1995 · 60 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

ततः प्रयान्तं कौन्तेयं ब्राह्मणा वनवासिनः । (१।२)

tataḥ prayāntaṃ kaunteyaṃ brāhmaṇā vanavāsinaḥ |

1.3१.३

अभिगम्य तदा राजन्न् इदं वचनम् अब्रुवन् ॥ (१।३)

abhigamya tadā rājann idaṃ vacanam abruvan ||

2.1२.१

राजंस् तीर्थानि गन्तासि पुण्यानि भ्रातृभिः सह । (२।१)

rājaṃs tīrthāni gantāsi puṇyāni bhrātṛbhiḥ saha |

2.2२.२

देवर्षिणा च सहितो लोमशेन महात्मना ॥ (२।२)

devarṣiṇā ca sahito lomaśena mahātmanā ||

3.1३.१

अस्मान् अपि महाराज नेतुम् अर्हसि पाण्डव । (३।१)

asmān api mahārāja netum arhasi pāṇḍava |

3.2३.२

अस्माभिर् हि न शक्यानि त्वद् ऋते तानि कौरव ॥ (३।२)

asmābhir hi na śakyāni tvad ṛte tāni kaurava ||

4.1४.१

श्वापदैर् उपसृष्टानि दुर्गाणि विषमाणि च । (४।१)

śvāpadair upasṛṣṭāni durgāṇi viṣamāṇi ca |

4.2४.२

अगम्यानि नरैर् अल्पैस् तीर्थानि मनुजेश्वर ॥ (४।२)

agamyāni narair alpais tīrthāni manujeśvara ||

5.1५.१

भवन्तो भ्रातरः शूरा धनुर्धरवराः सदा । (५।१)

bhavanto bhrātaraḥ śūrā dhanurdharavarāḥ sadā |

5.2५.२

भवद्भिः पालिताः शूरैर् गच्छेम वयम् अप्य् उत ॥ (५।२)

bhavadbhiḥ pālitāḥ śūrair gacchema vayam apy uta ||

6.1६.१

भवत्प्रसादाद्धि वयं प्राप्नुयाम फलं शुभम् । (६।१)

bhavatprasādāddhi vayaṃ prāpnuyāma phalaṃ śubham |

6.2६.२

तीर्थानां पृथिवीपाल व्रतानां च विशां पते ॥ (६।२)

tīrthānāṃ pṛthivīpāla vratānāṃ ca viśāṃ pate ||

7.1७.१

तव वीर्यपरित्राताः शुद्धास् तीर्थपरिप्लुताः । (७।१)

tava vīryaparitrātāḥ śuddhās tīrthapariplutāḥ |

7.2७.२

भवेम धूतपाप्मानस् तीर्थसंदर्शनान् नृप ॥ (७।२)

bhavema dhūtapāpmānas tīrthasaṃdarśanān nṛpa ||

8.1८.१

भवान् अपि नरेन्द्रस्य कार्तवीर्यस्य भारत । (८।१)

bhavān api narendrasya kārtavīryasya bhārata |

8.2८.२

अष्टकस्य च राजर्षेर् लोमपादस्य चैव ह ॥ (८।२)

aṣṭakasya ca rājarṣer lomapādasya caiva ha ||

9.1९.१

भरतस्य च वीरस्य सार्वभौमस्य पार्थिव । (९।१)

bharatasya ca vīrasya sārvabhaumasya pārthiva |

9.2९.२

ध्रुवं प्राप्स्यसि दुष्प्रापांल्लोकांस् तीर्थपरिप्लुतः ॥ (९।२)

dhruvaṃ prāpsyasi duṣprāpāṃllokāṃs tīrthapariplutaḥ ||

10.1१०.१

प्रभासादीनि तीर्थानि महेन्द्रादींश् च पर्वतान् । (१०।१)

prabhāsādīni tīrthāni mahendrādīṃś ca parvatān |

10.2१०.२

गङ्गाद्याः सरितश् चैव प्लक्षादींश् च वनस्पतीन् । (१०।२)

gaṅgādyāḥ saritaś caiva plakṣādīṃś ca vanaspatīn |

10.3१०.३

त्वया सह महीपाल द्रष्टुम् इच्छामहे वयम् ॥ (१०।३)

tvayā saha mahīpāla draṣṭum icchāmahe vayam ||

11.1११.१

यदि ते ब्राह्मणेष्वस्ति काचित् प्रीतिर् जनाधिप । (११।१)

yadi te brāhmaṇeṣvasti kācit prītir janādhipa |

11.2११.२

कुरु क्षिप्रं वचो ऽस्माकं ततः श्रेयो ऽभिपत्स्यसे ॥ (११।२)

kuru kṣipraṃ vaco 'smākaṃ tataḥ śreyo 'bhipatsyase ||

12.1१२.१

तीर्थानि हि महाबाहो तपोविघ्नकरैः सदा । (१२।१)

tīrthāni hi mahābāho tapovighnakaraiḥ sadā |

12.2१२.२

अनुकीर्णानि रक्षोभिस् तेभ्यो नस् त्रातुम् अर्हसि ॥ (१२।२)

anukīrṇāni rakṣobhis tebhyo nas trātum arhasi ||

13.1१३.१

तीर्थान्युक्तानि धौम्येन नारदेन च धीमता । (१३।१)

tīrthānyuktāni dhaumyena nāradena ca dhīmatā |

13.2१३.२

यान्य् उवाच च देवर्षिर् लोमशः सुमहातपाः ॥ (१३।२)

yāny uvāca ca devarṣir lomaśaḥ sumahātapāḥ ||

14.1१४.१

विधिवत् तानि सर्वाणि पर्यटस्व नराधिप । (१४।१)

vidhivat tāni sarvāṇi paryaṭasva narādhipa |

14.2१४.२

धूतपाप्मा सहास्माभिर् लोमशेन च पालितः ॥ (१४।२)

dhūtapāpmā sahāsmābhir lomaśena ca pālitaḥ ||

15.1१५.१

स तथा पूज्यमानस् तैर् हर्षाद् अश्रुपरिप्लुतः । (१५।१)

sa tathā pūjyamānas tair harṣād aśrupariplutaḥ |

15.2१५.२

भीमसेनादिभिर् वीरैर् भ्रातृभिः परिवारितः । (१५।२)

bhīmasenādibhir vīrair bhrātṛbhiḥ parivāritaḥ |

15.3१५.३

बाढम् इत्य् अब्रवीत् सर्वांस् तान् ऋषीन् पाण्डवर्षभः ॥ (१५।३)

bāḍham ity abravīt sarvāṃs tān ṛṣīn pāṇḍavarṣabhaḥ ||

16.1१६.१

लोमशं समनुज्ञाप्य धौम्यं चैव पुरोहितम् । (१६।१)

lomaśaṃ samanujñāpya dhaumyaṃ caiva purohitam |

16.2१६.२

ततः स पाण्डवश्रेष्ठो भ्रातृभिः सहितो वशी । (१६।२)

tataḥ sa pāṇḍavaśreṣṭho bhrātṛbhiḥ sahito vaśī |

16.3१६.३

द्रौपद्या चानवद्याङ्ग्या गमनाय मनो दधे ॥ (१६।३)

draupadyā cānavadyāṅgyā gamanāya mano dadhe ||

17.1१७.१

अथ व्यासो महाभागस् तथा नारदपर्वतौ । (१७।१)

atha vyāso mahābhāgas tathā nāradaparvatau |

17.2१७.२

काम्यके पाण्डवं द्रष्टुं समाजग्मुर् मनीषिणः ॥ (१७।२)

kāmyake pāṇḍavaṃ draṣṭuṃ samājagmur manīṣiṇaḥ ||

18.1१८.१

तेषां युधिष्ठिरो राजा पूजां चक्रे यथाविधि । (१८।१)

teṣāṃ yudhiṣṭhiro rājā pūjāṃ cakre yathāvidhi |

18.2१८.२

सत्कृतास् ते महाभागा युधिष्ठिरम् अथाब्रुवन् ॥ (१८।२)

satkṛtās te mahābhāgā yudhiṣṭhiram athābruvan ||

19.1१९.१

युधिष्ठिर यमौ भीम मनसा कुरुतार्जवम् । (१९।१)

yudhiṣṭhira yamau bhīma manasā kurutārjavam |

19.2१९.२

मनसा कृतशौचा वै शुद्धास् तीर्थानि गच्छत ॥ (१९।२)

manasā kṛtaśaucā vai śuddhās tīrthāni gacchata ||

20.1२०.१

शरीरनियमं ह्याहुर् ब्राह्मणा मानुषं व्रतम् । (२०।१)

śarīraniyamaṃ hyāhur brāhmaṇā mānuṣaṃ vratam |

20.2२०.२

मनोविशुद्धां बुद्धिं च दैवम् आहुर् व्रतं द्विजाः ॥ (२०।२)

manoviśuddhāṃ buddhiṃ ca daivam āhur vrataṃ dvijāḥ ||

21.1२१.१

मनो ह्यदुष्टं शूराणां पर्याप्तं वै नराधिप । (२१।१)

mano hyaduṣṭaṃ śūrāṇāṃ paryāptaṃ vai narādhipa |

21.2२१.२

मैत्रीं बुद्धिं समास्थाय शुद्धास् तीर्थानि गच्छत ॥ (२१।२)

maitrīṃ buddhiṃ samāsthāya śuddhās tīrthāni gacchata ||

22.1२२.१

ते यूयं मानसैः शुद्धाः शरीरनियमव्रतैः । (२२।१)

te yūyaṃ mānasaiḥ śuddhāḥ śarīraniyamavrataiḥ |

22.2२२.२

दैवं व्रतं समास्थाय यथोक्तं फलम् आप्स्यथ ॥ (२२।२)

daivaṃ vrataṃ samāsthāya yathoktaṃ phalam āpsyatha ||

23.1२३.१

ते तथेति प्रतिज्ञाय कृष्णया सह पाण्डवाः । (२३।१)

te tatheti pratijñāya kṛṣṇayā saha pāṇḍavāḥ |

23.2२३.२

कृतस्वस्त्ययनाः सर्वे मुनिभिर् दिव्यमानुषैः ॥ (२३।२)

kṛtasvastyayanāḥ sarve munibhir divyamānuṣaiḥ ||

24.1२४.१

लोमशस्योपसंगृह्य पादौ द्वैपायनस्य च । (२४।१)

lomaśasyopasaṃgṛhya pādau dvaipāyanasya ca |

24.2२४.२

नारदस्य च राजेन्द्र देवर्षेः पर्वतस्य च ॥ (२४।२)

nāradasya ca rājendra devarṣeḥ parvatasya ca ||

25.1२५.१

धौम्येन सहिता वीरास् तथान्यैर् वनवासिभिः । (२५।१)

dhaumyena sahitā vīrās tathānyair vanavāsibhiḥ |

25.2२५.२

मार्गशीर्ष्याम् अतीतायां पुष्येण प्रययुस् ततः ॥ (२५।२)

mārgaśīrṣyām atītāyāṃ puṣyeṇa prayayus tataḥ ||

26.1२६.१

कठिनानि समादाय चीराजिनजटाधराः । (२६।१)

kaṭhināni samādāya cīrājinajaṭādharāḥ |

26.2२६.२

अभेद्यैः कवचैर् युक्तास् तीर्थान्यन्वचरंस् तदा ॥ (२६।२)

abhedyaiḥ kavacair yuktās tīrthānyanvacaraṃs tadā ||

27.1२७.१

इन्द्रसेनादिभिर् भृत्यै रथैः परिचतुर्दशैः । (२७।१)

indrasenādibhir bhṛtyai rathaiḥ paricaturdaśaiḥ |

27.2२७.२

महानसव्यापृतैश् च तथान्यैः परिचारकैः ॥ (२७।२)

mahānasavyāpṛtaiś ca tathānyaiḥ paricārakaiḥ ||

28.1२८.१

सायुधा बद्धनिस्त्रिंशास् तूणवन्तः समार्गणाः । (२८।१)

sāyudhā baddhanistriṃśās tūṇavantaḥ samārgaṇāḥ |

28.2२८.२

प्राङ्मुखाः प्रययुर् वीराः पाण्डवा जनमेजय ॥ (२८।२)

prāṅmukhāḥ prayayur vīrāḥ pāṇḍavā janamejaya ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 91

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit