MBh, 3, 91
Select a line for its word-by-word analysis.
ततः प्रयान्तं कौन्तेयं ब्राह्मणा वनवासिनः । (१।२)
tataḥ prayāntaṃ kaunteyaṃ brāhmaṇā vanavāsinaḥ |
राजंस् तीर्थानि गन्तासि पुण्यानि भ्रातृभिः सह । (२।१)
rājaṃs tīrthāni gantāsi puṇyāni bhrātṛbhiḥ saha |
अस्माभिर् हि न शक्यानि त्वद् ऋते तानि कौरव ॥ (३।२)
asmābhir hi na śakyāni tvad ṛte tāni kaurava ||
अगम्यानि नरैर् अल्पैस् तीर्थानि मनुजेश्वर ॥ (४।२)
agamyāni narair alpais tīrthāni manujeśvara ||
भवद्भिः पालिताः शूरैर् गच्छेम वयम् अप्य् उत ॥ (५।२)
bhavadbhiḥ pālitāḥ śūrair gacchema vayam apy uta ||
भवत्प्रसादाद्धि वयं प्राप्नुयाम फलं शुभम् । (६।१)
bhavatprasādāddhi vayaṃ prāpnuyāma phalaṃ śubham |
तीर्थानां पृथिवीपाल व्रतानां च विशां पते ॥ (६।२)
tīrthānāṃ pṛthivīpāla vratānāṃ ca viśāṃ pate ||
तव वीर्यपरित्राताः शुद्धास् तीर्थपरिप्लुताः । (७।१)
tava vīryaparitrātāḥ śuddhās tīrthapariplutāḥ |
भवान् अपि नरेन्द्रस्य कार्तवीर्यस्य भारत । (८।१)
bhavān api narendrasya kārtavīryasya bhārata |
ध्रुवं प्राप्स्यसि दुष्प्रापांल्लोकांस् तीर्थपरिप्लुतः ॥ (९।२)
dhruvaṃ prāpsyasi duṣprāpāṃllokāṃs tīrthapariplutaḥ ||
प्रभासादीनि तीर्थानि महेन्द्रादींश् च पर्वतान् । (१०।१)
prabhāsādīni tīrthāni mahendrādīṃś ca parvatān |
गङ्गाद्याः सरितश् चैव प्लक्षादींश् च वनस्पतीन् । (१०।२)
gaṅgādyāḥ saritaś caiva plakṣādīṃś ca vanaspatīn |
त्वया सह महीपाल द्रष्टुम् इच्छामहे वयम् ॥ (१०।३)
tvayā saha mahīpāla draṣṭum icchāmahe vayam ||
यदि ते ब्राह्मणेष्वस्ति काचित् प्रीतिर् जनाधिप । (११।१)
yadi te brāhmaṇeṣvasti kācit prītir janādhipa |
कुरु क्षिप्रं वचो ऽस्माकं ततः श्रेयो ऽभिपत्स्यसे ॥ (११।२)
kuru kṣipraṃ vaco 'smākaṃ tataḥ śreyo 'bhipatsyase ||
अनुकीर्णानि रक्षोभिस् तेभ्यो नस् त्रातुम् अर्हसि ॥ (१२।२)
anukīrṇāni rakṣobhis tebhyo nas trātum arhasi ||
तीर्थान्युक्तानि धौम्येन नारदेन च धीमता । (१३।१)
tīrthānyuktāni dhaumyena nāradena ca dhīmatā |
यान्य् उवाच च देवर्षिर् लोमशः सुमहातपाः ॥ (१३।२)
yāny uvāca ca devarṣir lomaśaḥ sumahātapāḥ ||
स तथा पूज्यमानस् तैर् हर्षाद् अश्रुपरिप्लुतः । (१५।१)
sa tathā pūjyamānas tair harṣād aśrupariplutaḥ |
भीमसेनादिभिर् वीरैर् भ्रातृभिः परिवारितः । (१५।२)
bhīmasenādibhir vīrair bhrātṛbhiḥ parivāritaḥ |
बाढम् इत्य् अब्रवीत् सर्वांस् तान् ऋषीन् पाण्डवर्षभः ॥ (१५।३)
bāḍham ity abravīt sarvāṃs tān ṛṣīn pāṇḍavarṣabhaḥ ||
लोमशं समनुज्ञाप्य धौम्यं चैव पुरोहितम् । (१६।१)
lomaśaṃ samanujñāpya dhaumyaṃ caiva purohitam |
ततः स पाण्डवश्रेष्ठो भ्रातृभिः सहितो वशी । (१६।२)
tataḥ sa pāṇḍavaśreṣṭho bhrātṛbhiḥ sahito vaśī |
द्रौपद्या चानवद्याङ्ग्या गमनाय मनो दधे ॥ (१६।३)
draupadyā cānavadyāṅgyā gamanāya mano dadhe ||
काम्यके पाण्डवं द्रष्टुं समाजग्मुर् मनीषिणः ॥ (१७।२)
kāmyake pāṇḍavaṃ draṣṭuṃ samājagmur manīṣiṇaḥ ||
तेषां युधिष्ठिरो राजा पूजां चक्रे यथाविधि । (१८।१)
teṣāṃ yudhiṣṭhiro rājā pūjāṃ cakre yathāvidhi |
सत्कृतास् ते महाभागा युधिष्ठिरम् अथाब्रुवन् ॥ (१८।२)
satkṛtās te mahābhāgā yudhiṣṭhiram athābruvan ||
मनसा कृतशौचा वै शुद्धास् तीर्थानि गच्छत ॥ (१९।२)
manasā kṛtaśaucā vai śuddhās tīrthāni gacchata ||
शरीरनियमं ह्याहुर् ब्राह्मणा मानुषं व्रतम् । (२०।१)
śarīraniyamaṃ hyāhur brāhmaṇā mānuṣaṃ vratam |
मनोविशुद्धां बुद्धिं च दैवम् आहुर् व्रतं द्विजाः ॥ (२०।२)
manoviśuddhāṃ buddhiṃ ca daivam āhur vrataṃ dvijāḥ ||
मनो ह्यदुष्टं शूराणां पर्याप्तं वै नराधिप । (२१।१)
mano hyaduṣṭaṃ śūrāṇāṃ paryāptaṃ vai narādhipa |
मैत्रीं बुद्धिं समास्थाय शुद्धास् तीर्थानि गच्छत ॥ (२१।२)
maitrīṃ buddhiṃ samāsthāya śuddhās tīrthāni gacchata ||
ते यूयं मानसैः शुद्धाः शरीरनियमव्रतैः । (२२।१)
te yūyaṃ mānasaiḥ śuddhāḥ śarīraniyamavrataiḥ |
दैवं व्रतं समास्थाय यथोक्तं फलम् आप्स्यथ ॥ (२२।२)
daivaṃ vrataṃ samāsthāya yathoktaṃ phalam āpsyatha ||
ते तथेति प्रतिज्ञाय कृष्णया सह पाण्डवाः । (२३।१)
te tatheti pratijñāya kṛṣṇayā saha pāṇḍavāḥ |
कृतस्वस्त्ययनाः सर्वे मुनिभिर् दिव्यमानुषैः ॥ (२३।२)
kṛtasvastyayanāḥ sarve munibhir divyamānuṣaiḥ ||
नारदस्य च राजेन्द्र देवर्षेः पर्वतस्य च ॥ (२४।२)
nāradasya ca rājendra devarṣeḥ parvatasya ca ||
धौम्येन सहिता वीरास् तथान्यैर् वनवासिभिः । (२५।१)
dhaumyena sahitā vīrās tathānyair vanavāsibhiḥ |
मार्गशीर्ष्याम् अतीतायां पुष्येण प्रययुस् ततः ॥ (२५।२)
mārgaśīrṣyām atītāyāṃ puṣyeṇa prayayus tataḥ ||
अभेद्यैः कवचैर् युक्तास् तीर्थान्यन्वचरंस् तदा ॥ (२६।२)
abhedyaiḥ kavacair yuktās tīrthānyanvacaraṃs tadā ||
इन्द्रसेनादिभिर् भृत्यै रथैः परिचतुर्दशैः । (२७।१)
indrasenādibhir bhṛtyai rathaiḥ paricaturdaśaiḥ |
महानसव्यापृतैश् च तथान्यैः परिचारकैः ॥ (२७।२)
mahānasavyāpṛtaiś ca tathānyaiḥ paricārakaiḥ ||
सायुधा बद्धनिस्त्रिंशास् तूणवन्तः समार्गणाः । (२८।१)
sāyudhā baddhanistriṃśās tūṇavantaḥ samārgaṇāḥ |
प्राङ्मुखाः प्रययुर् वीराः पाण्डवा जनमेजय ॥ (२८।२)
prāṅmukhāḥ prayayur vīrāḥ pāṇḍavā janamejaya ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.