गुरुर् उवाच । (१।१)

चतुर्विधानि भूतानि स्थावराणि चराणि च । (१।२)

अव्यक्तप्रभवान्याहुर् अव्यक्तनिधनानि च । (१।३)

अव्यक्तनिधनं विद्याद् अव्यक्तात्मात्मकं मनः ॥ (१।४)

यथाश्वत्थकणीकायाम् अन्तर्भूतो महाद्रुमः । (२।१)

निष्पन्नो दृश्यते व्यक्तम् अव्यक्तात् संभवस्तथा ॥ (२।२)

अभिद्रवत्ययस्कान्तमयो निश्चेतनावुभौ । (३।१)

स्वभावहेतुजा भावा यद्वद् अन्यद् अपीदृशम् ॥ (३।२)

तद्वद् अव्यक्तजा भावाः कर्तुः कारणलक्षणाः । (४।१)

अचेतनाश्चेतयितुः कारणाद् अभिसंहिताः ॥ (४।२)

न भूः खं द्यौर् न भूतानि नर्षयो न सुरासुराः । (५।१)

नान्यद् आसीद् ऋते जीवम् आसेदुर् न तु संहितम् ॥ (५।२)

सर्वनीत्या सर्वगतं मनोहेतु सलक्षणम् । (६।१)

अज्ञानकर्म निर्दिष्टम् एतत् कारणलक्षणम् ॥ (६।२)

तत् कारणैर् हि संयुक्तं कार्यसंग्रहकारकम् । (७।१)

येनैतद् वर्तते चक्रम् अनादिनिधनं महत् ॥ (७।२)

अव्यक्तनाभं व्यक्तारं विकारपरिमण्डलम् । (८।१)

क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं चक्रं स्निग्धाक्षं वर्तते ध्रुवम् ॥ (८।२)

स्निग्धत्वात् तिलवत् सर्वं चक्रे ऽस्मिन् पीड्यते जगत् । (९।१)

तिलपीडैर् इवाक्रम्य भोगैर् अज्ञानसंभवैः ॥ (९।२)

कर्म तत् कुरुते तर्षाद् अहंकारपरिग्रहम् । (१०।१)

कार्यकारणसंयोगे स हेतुर् उपपादितः ॥ (१०।२)

नात्येति कारणं कार्यं न कार्यं कारणं तथा । (११।१)

कार्याणां तूपकरणे कालो भवति हेतुमान् ॥ (११।२)

हेतुयुक्ताः प्रकृतयो विकाराश्च परस्परम् । (१२।१)

अन्योन्यम् अभिवर्तन्ते पुरुषाधिष्ठिताः सदा ॥ (१२।२)

सरजस्तामसैर् भावैश्च्युतो हेतुबलान्वितः । (१३।१)

क्षेत्रज्ञम् एवानुयाति पांसुर् वातेरितो यथा । (१३।२)

न च तैः स्पृश्यते भावो न ते तेन महात्मना ॥ (१३।३)

सरजस्को ऽरजस्कश्च स वै वायुर् यथा भवेत् । (१४।१)

तथैतद् अन्तरं विद्यात् क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर् बुधः । (१४।२)

अभ्यासात् स तथा युक्तो न गच्छेत् प्रकृतिं पुनः ॥ (१४।३)

संदेहम् एतम् उत्पन्नम् अछिनद् भगवान् ऋषिः । (१५।१)

तथा वार्तां समीक्षेत कृतलक्षणसंमिताम् ॥ (१५।२)

बीजान्यग्न्युपदग्धानि न रोहन्ति यथा पुनः । (१६।१)

ज्ञानदग्धैस्तथा क्लेशैर् नात्मा सम्बध्यते पुनः ॥ (१६।२)