भीष्म उवाच । (१।१)

य एव तु सतो रक्षेद् असतश्च निबर्हयेत् । (१।२)

स एव राज्ञा कर्तव्यो राजन् राजपुरोहितः ॥ (१।३)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (२।१)

पुरूरवस ऐलस्य संवादं मातरिश्वनः ॥ (२।२)

ऐल उवाच । (३।१)

कुतः स्विद् ब्राह्मणो जातो वर्णाश्चापि कुतस्त्रयः । (३।२)

कस्माच्च भवति श्रेयान् एतद् वायो विचक्ष्व मे ॥ (३।३)

वायुर् उवाच । (४।१)

ब्रह्मणो मुखतः सृष्टो ब्राह्मणो राजसत्तम । (४।२)

बाहुभ्यां क्षत्रियः सृष्ट ऊरुभ्यां वैश्य उच्यते ॥ (४।३)

वर्णानां परिचर्यार्थं त्रयाणां पुरुषर्षभ । (५।१)

वर्णश्चतुर्थः पश्चात् तु पद्भ्यां शूद्रो विनिर्मितः ॥ (५।२)

ब्राह्मणो जातमात्रस्तु पृथिवीम् अन्वजायत । (६।१)

ईश्वरः सर्वभूतानां धर्मकोशस्य गुप्तये ॥ (६।२)

ततः पृथिव्या गोप्तारं क्षत्रियं दण्डधारिणम् । (७।१)

द्वितीयं वर्णम् अकरोत् प्रजानाम् अनुगुप्तये ॥ (७।२)

वैश्यस्तु धनधान्येन त्रीन् वर्णान् बिभृयाद् इमान् । (८।१)

शूद्रो ह्येनान् परिचरेद् इति ब्रह्मानुशासनम् ॥ (८।२)

ऐल उवाच । (९।१)

द्विजस्य क्षत्रबन्धोर् वा कस्येयं पृथिवी भवेत् । (९।२)

धर्मतः सह वित्तेन सम्यग् वायो प्रचक्ष्व मे ॥ (९।३)

वायुर् उवाच । (१०।१)

विप्रस्य सर्वम् एवैतद् यत् किंचिज्जगतीगतम् । (१०।२)

ज्येष्ठेनाभिजनेनेह तद् धर्मकुशला विदुः ॥ (१०।३)

स्वम् एव ब्राह्मणो भुङ्क्ते स्वं वस्ते स्वं ददाति च । (११।१)

गुरुर् हि सर्ववर्णानां ज्येष्ठः श्रेष्ठश्च वै द्विजः ॥ (११।२)

पत्यभावे यथा स्त्री हि देवरं कुरुते पतिम् । (१२।१)

आनन्तर्यात् तथा क्षत्रं पृथिवी कुरुते पतिम् ॥ (१२।२)

एष ते प्रथमः कल्प आपद्यन्यो भवेद् अतः । (१३।१)

यदि स्वर्गे परं स्थानं धर्मतः परिमार्गसि ॥ (१३।२)

यः कश्चिद् विजयेद् भूमिं ब्राह्मणाय निवेदयेत् । (१४।१)

श्रुतवृत्तोपपन्नाय धर्मज्ञाय तपस्विने ॥ (१४।२)

स्वधर्मपरितृप्ताय यो न वित्तपरो भवेत् । (१५।१)

यो राजानं नयेद् बुद्ध्या सर्वतः परिपूर्णया ॥ (१५।२)

ब्राह्मणो हि कुले जातः कृतप्रज्ञो विनीतवाक् । (१६।१)

श्रेयो नयति राजानं ब्रुवंश्चित्रां सरस्वतीम् ॥ (१६।२)

राजा चरति यं धर्मं ब्राह्मणेन निदर्शितम् । (१७।१)

शुश्रूषुर् अनहंवादी क्षत्रधर्मव्रते स्थितः ॥ (१७।२)

तावता स कृतप्रज्ञश्चिरं यशसि तिष्ठति । (१८।१)

तस्य धर्मस्य सर्वस्य भागी राजपुरोहितः ॥ (१८।२)

एवम् एव प्रजाः सर्वा राजानम् अभिसंश्रिताः । (१९।१)

सम्यग्वृत्ताः स्वधर्मस्था न कुतश्चिद् भयान्विताः ॥ (१९।२)

राष्ट्रे चरन्ति यं धर्मं राज्ञा साध्वभिरक्षिताः । (२०।१)

चतुर्थं तस्य धर्मस्य राजा भागं स विन्दति ॥ (२०।२)

देवा मनुष्याः पितरो गन्धर्वोरगराक्षसाः । (२१।१)

यज्ञम् एवोपजीवन्ति नास्ति चेष्टम् अराजके ॥ (२१।२)

इतो दत्तेन जीवन्ति देवताः पितरस्तथा । (२२।१)

राजन्येवास्य धर्मस्य योगक्षेमः प्रतिष्ठितः ॥ (२२।२)

छायायाम् अप्सु वायौ च सुखम् उष्णे ऽधिगच्छति । (२३।१)

अग्नौ वाससि सूर्ये च सुखं शीते ऽधिगच्छति ॥ (२३।२)

शब्दे स्पर्शे रसे रूपे गन्धे च रमते मनः । (२४।१)

तेषु भोगेषु सर्वेषु नभीतो लभते सुखम् ॥ (२४।२)

अभयस्यैव यो दाता तस्यैव सुमहत् फलम् । (२५।१)

न हि प्राणसमं दानं त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ (२५।२)

इन्द्रो राजा यमो राजा धर्मो राजा तथैव च । (२६।१)

राजा बिभर्ति रूपाणि राज्ञा सर्वम् इदं धृतम् ॥ (२६।२)