MBh, 5, 117
Select a line for its word-by-word analysis.
गालवं वैनतेयो ऽथ प्रहसन्न् इदम् अब्रवीत् । (१।२)
gālavaṃ vainateyo 'tha prahasann idam abravīt |
दिष्ट्या कृतार्थं पश्यामि भवन्तम् इह वै द्विज ॥ (१।३)
diṣṭyā kṛtārthaṃ paśyāmi bhavantam iha vai dvija ||
चतुर्भागावशिष्टं तद् आचख्यौ कार्यम् अस्य हि ॥ (२।२)
caturbhāgāvaśiṣṭaṃ tad ācakhyau kāryam asya hi ||
प्रयत्नस्ते न कर्तव्यो नैष सम्पत्स्यते तव ॥ (३।२)
prayatnaste na kartavyo naiṣa sampatsyate tava ||
पुरा हि कन्यकुब्जे वै गाधेः सत्यवतीं सुताम् । (४।१)
purā hi kanyakubje vai gādheḥ satyavatīṃ sutām |
भार्यार्थे ऽवरयत् कन्याम् ऋचीकस्तेन भाषितः ॥ (४।२)
bhāryārthe 'varayat kanyām ṛcīkastena bhāṣitaḥ ||
अश्वतीर्थे हयांल् लब्ध्वा दत्तवान् पार्थिवाय वै ॥ (६।२)
aśvatīrthe hayāṃl labdhvā dattavān pārthivāya vai ||
इष्ट्वा ते पुण्डरीकेण दत्ता राज्ञा द्विजातिषु । (७।१)
iṣṭvā te puṇḍarīkeṇa dattā rājñā dvijātiṣu |
तेभ्यो द्वे द्वे शते क्रीत्वा प्राप्तास्ते पार्थिवैस्तदा ॥ (७।२)
tebhyo dve dve śate krītvā prāptāste pārthivaistadā ||
एवं न शक्यम् अप्राप्यं प्राप्तुं गालव कर्हिचित् ॥ (८।३)
evaṃ na śakyam aprāpyaṃ prāptuṃ gālava karhicit ||
इमाम् अश्वशताभ्यां वै द्वाभ्यां तस्मै निवेदय । (९।१)
imām aśvaśatābhyāṃ vai dvābhyāṃ tasmai nivedaya |
विश्वामित्राय धर्मात्मन् षड्भिर् अश्वशतैः सह । (९।२)
viśvāmitrāya dharmātman ṣaḍbhir aśvaśataiḥ saha |
गालवस्तं तथेत्युक्त्वा सुपर्णसहितस्ततः । (१०।१)
gālavastaṃ tathetyuktvā suparṇasahitastataḥ |
आदायाश्वांश्च कन्यां च विश्वामित्रम् उपागमत् ॥ (१०।२)
ādāyāśvāṃśca kanyāṃ ca viśvāmitram upāgamat ||
अश्वानां काङ्क्षितार्थानां षड् इमानि शतानि वै । (११।२)
aśvānāṃ kāṅkṣitārthānāṃ ṣaḍ imāni śatāni vai |
अस्यां राजर्षिभिः पुत्रा जाता वै धार्मिकास्त्रयः । (१२।१)
asyāṃ rājarṣibhiḥ putrā jātā vai dhārmikāstrayaḥ |
पूर्णान्येवं शतान्यष्टौ तुरगाणां भवन्तु ते । (१३।१)
pūrṇānyevaṃ śatānyaṣṭau turagāṇāṃ bhavantu te |
भवतो ह्यनृणो भूत्वा तपः कुर्यां यथासुखम् ॥ (१३।२)
bhavato hyanṛṇo bhūtvā tapaḥ kuryāṃ yathāsukham ||
विश्वामित्रस्तु तं दृष्ट्वा गालवं सह पक्षिणा । (१४।२)
viśvāmitrastu taṃ dṛṣṭvā gālavaṃ saha pakṣiṇā |
कन्यां च तां वरारोहाम् इदम् इत्यब्रवीद् वचः ॥ (१४।३)
kanyāṃ ca tāṃ varārohām idam ityabravīd vacaḥ ||
प्रतिगृह्णामि ते कन्याम् एकपुत्रफलाय वै । (१६।१)
pratigṛhṇāmi te kanyām ekaputraphalāya vai |
अश्वाश्चाश्रमम् आसाद्य तिष्ठन्तु मम सर्वशः ॥ (१६।२)
aśvāścāśramam āsādya tiṣṭhantu mama sarvaśaḥ ||
स तया रममाणो ऽथ विश्वामित्रो महाद्युतिः । (१७।१)
sa tayā ramamāṇo 'tha viśvāmitro mahādyutiḥ |
जातमात्रं सुतं तं च विश्वामित्रो महाद्युतिः । (१८।१)
jātamātraṃ sutaṃ taṃ ca viśvāmitro mahādyutiḥ |
संयोज्यार्थैस्तथा धर्मैर् अश्वैस्तैः समयोजयत् ॥ (१८।२)
saṃyojyārthaistathā dharmair aśvaistaiḥ samayojayat ||
अथाष्टकः पुरं प्रायात् तदा सोमपुरप्रभम् । (१९।१)
athāṣṭakaḥ puraṃ prāyāt tadā somapuraprabham |
निर्यात्य कन्यां शिष्याय कौशिको ऽपि वनं ययौ ॥ (१९।२)
niryātya kanyāṃ śiṣyāya kauśiko 'pi vanaṃ yayau ||
गालवो ऽपि सुपर्णेन सह निर्यात्य दक्षिणाम् । (२०।१)
gālavo 'pi suparṇena saha niryātya dakṣiṇām |
गालवस्त्वभ्यनुज्ञाय सुपर्णं पन्नगाशनम् । (२३।१)
gālavastvabhyanujñāya suparṇaṃ pannagāśanam |
पितुर् निर्यात्य तां कन्यां प्रययौ वनम् एव ह ॥ (२३।२)
pitur niryātya tāṃ kanyāṃ prayayau vanam eva ha ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.