मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

एवम् उक्तः स विप्रस् तु धर्मव्याधेन भारत । (१।२)

कथाम् अकथयद् भूयो मनसः प्रीतिवर्धनीम् ॥ (१।३)

ब्राह्मण उवाच । (२।१)

महाभूतानि यान्याहुः पञ्च धर्मविदां वर । (२।२)

एकैकस्य गुणान् सम्यक् पञ्चानाम् अपि मे वद ॥ (२।३)

व्याध उवाच । (३।१)

भूमिर् आपस् तथा ज्योतिर् वायुर् आकाशम् एव च । (३।२)

गुणोत्तराणि सर्वाणि तेषां वक्ष्यामि ते गुणान् ॥ (३।३)

भूमिः पञ्चगुणा ब्रह्मन्न् उदकं च चतुर्गुणम् । (४।१)

गुणास् त्रयस् तेजसि च त्रयश् चाकाशवातयोः ॥ (४।२)

शब्दः स्पर्शश् च रूपं च रसो गन्धश्च पञ्चमः । (५।१)

एते गुणाः पञ्च भूमेः सर्वेभ्यो गुणवत्तराः ॥ (५।२)

शब्दः स्पर्शश् च रूपं च रसश् चापि द्विजोत्तम । (६।१)

अपाम् एते गुणा ब्रह्मन् कीर्तितास् तव सुव्रत ॥ (६।२)

शब्दः स्पर्शश् च रूपं च तेजसो ऽथ गुणास् त्रयः । (७।१)

शब्दः स्पर्शश् च वायौ तु शब्द आकाश एव च ॥ (७।२)

एते पञ्चदश ब्रह्मन् गुणा भूतेषु पञ्चसु । (८।१)

वर्तन्ते सर्वभूतेषु येषु लोकाः प्रतिष्ठिताः । (८।२)

अन्योन्यं नातिवर्तन्ते सम्पच् च भवति द्विज ॥ (८।३)

यदा तु विषमीभावम् आचरन्ति चराचराः । (९।१)

तदा देही देहम् अन्यं व्यतिरोहति कालतः ॥ (९।२)

आनुपूर्व्या विनश्यन्ति जायन्ते चानुपूर्वशः । (१०।१)

तत्र तत्र हि दृश्यन्ते धातवः पाञ्चभौतिकाः । (१०।२)

यैर् आवृतम् इदं सर्वं जगत् स्थावरजङ्गमम् ॥ (१०।३)

इन्द्रियैः सृज्यते यद् यत् तत् तद् व्यक्तम् इति स्मृतम् । (११।१)

अव्यक्तम् इति विज्ञेयं लिङ्गग्राह्यम् अतीन्द्रियम् ॥ (११।२)

यथास्वं ग्राहकान्येषां शब्दादीनाम् इमानि तु । (१२।१)

इन्द्रियाणि यदा देही धारयन्न् इह तप्यते ॥ (१२।२)

लोके विततम् आत्मानं लोकं चात्मनि पश्यति । (१३।१)

परावरज्ञः सक्तः सन् सर्वभूतानि पश्यति ॥ (१३।२)

पश्यतः सर्वभूतानि सर्वावस्थासु सर्वदा । (१४।१)

ब्रह्मभूतस्य संयोगो नाशुभेनोपपद्यते ॥ (१४।२)

ज्ञानमूलात्मकं क्लेशम् अतिवृत्तस्य मोहजम् । (१५।१)

लोको बुद्धिप्रकाशेन ज्ञेयमार्गेण दृश्यते ॥ (१५।२)

अनादिनिधनं जन्तुम् आत्मयोनिं सदाव्ययम् । (१६।१)

अनौपम्यम् अमूर्तं च भगवान् आह बुद्धिमान् । (१६।२)

तपोमूलम् इदं सर्वं यन् मां विप्रानुपृच्छसि ॥ (१६।३)

इन्द्रियाण्येव तत् सर्वं यत् स्वर्गनरकावुभौ । (१७।१)

निगृहीतविसृष्टानि स्वर्गाय नरकाय च ॥ (१७।२)

एष योगविधिः कृत्स्नो यावद् इन्द्रियधारणम् । (१८।१)

एतन् मूलं हि तपसः कृत्स्नस्य नरकस्य च ॥ (१८।२)

इन्द्रियाणां प्रसङ्गेन दोषम् ऋच्छत्यसंशयम् । (१९।१)

संनियम्य तु तान्येव ततः सिद्धिम् अवाप्नुते ॥ (१९।२)

षण्णाम् आत्मनि नित्यानाम् ऐश्वर्यं यो ऽधिगच्छति । (२०।१)

न स पापैः कुतो ऽनर्थैर् युज्यते विजितेन्द्रियः ॥ (२०।२)

रथः शरीरं पुरुषस्य दृष्टम् आत्मा नियन्तेन्द्रियाण्याहुर् अश्वान् । (२१।१)

तैर् अप्रमत्तः कुशली सदश्वैर् दान्तैः सुखं याति रथीव धीरः ॥ (२१।२)

षण्णाम् आत्मनि नित्यानाम् इन्द्रियाणां प्रमाथिनाम् । (२२।१)

यो धीरो धारयेद् रश्मीन् स स्यात् परमसारथिः ॥ (२२।२)

इन्द्रियाणां प्रसृष्टानां हयानाम् इव वर्त्मसु । (२३।१)

धृतिं कुर्वीत सारथ्ये धृत्या तानि जयेद् ध्रुवम् ॥ (२३।२)

इन्द्रियाणां हि चरतां यन् मनो ऽनुविधीयते । (२४।१)

तद् अस्य हरते बुद्धिं नावं वायुर् इवाम्भसि ॥ (२४।२)

येषु विप्रतिपद्यन्ते षट्सु मोहात् फलागमे । (२५।१)

तेष्वध्यवसिताध्यायी विन्दते ध्यानजं फलम् ॥ (२५।२)