अर्जुन उवाच । (१।१)

ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन । (१।२)

तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥ (१।३)

व्यामिश्रेणैव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे । (२।१)

तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयो ऽहमाप्नुयाम् ॥ (२।२)

श्रीभगवानुवाच । (३।१)

लोके ऽस्मिन्द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ । (३।२)

ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥ (३।३)

न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषो ऽश्नुते । (४।१)

न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥ (४।२)

न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् । (५।१)

कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥ (५।२)

कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् । (६।१)

इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ॥ (६।२)

यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्यारभते ऽर्जुन । (७।१)

कर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते ॥ (७।२)

नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः । (८।१)

शरीरयात्रापि च ते न प्रसिध्येदकर्मणः ॥ (८।२)

यज्ञार्थात्कर्मणो ऽन्यत्र लोको ऽयं कर्मबन्धनः । (९।१)

तदर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसङ्गः समाचर ॥ (९।२)

सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः । (१०।१)

अनेन प्रसविष्यध्वमेष वो ऽस्त्विष्टकामधुक् ॥ (१०।२)

देवान्भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः । (११।१)

परस्परं भावयन्तः श्रेयः परमवाप्स्यथ ॥ (११।२)

इष्टान्भोगान्हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविताः । (१२।१)

तैर्दत्तानप्रदायैभ्यो यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ॥ (१२।२)

यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः । (१३।१)

भुञ्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् ॥ (१३।२)

अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसंभवः । (१४।१)

यज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ॥ (१४।२)

कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवम् । (१५।१)

तस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥ (१५।२)

एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः । (१६।१)

अघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥ (१६।२)

यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः । (१७।१)

आत्मन्येव च संतुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते ॥ (१७।२)

नैव तस्य कृतेनार्थो नाकृतेनेह कश्चन । (१८।१)

न चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥ (१८।२)

तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर । (१९।१)

असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥ (१९।२)

कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः । (२०।१)

लोकसंग्रहमेवापि संपश्यन्कर्तुमर्हसि ॥ (२०।२)

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । (२१।१)

स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥ (२१।२)

न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किंचन । (२२।१)

नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥ (२२।२)

यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रितः । (२३।१)

मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ (२३।२)

उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम् । (२४।१)

संकरस्य च कर्ता स्याम् उपहन्यामिमाः प्रजाः ॥ (२४।२)

सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत । (२५।१)

कुर्याद्विद्वांस्तथासक्तश्चिकीर्षुर्लोकसंग्रहम् ॥ (२५।२)

न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् । (२६।१)

जोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान्युक्तः समाचरन् ॥ (२६।२)

प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः । (२७।१)

अहंकारविमूढात्मा कर्ताहमिति मन्यते ॥ (२७।२)

तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः । (२८।१)

गुणा गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते ॥ (२८।२)

प्रकृतेर्गुणसंमूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु । (२९।१)

तानकृत्स्नविदो मन्दान्कृत्स्नविन्न विचालयेत् ॥ (२९।२)

मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्मचेतसा । (३०।१)

निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः ॥ (३०।२)

ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवाः । (३१।१)

श्रद्धावन्तो ऽनसूयन्तो मुच्यन्ते ते ऽपि कर्मभिः ॥ (३१।२)

ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् । (३२।१)

सर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतसः ॥ (३२।२)

सदृशं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर्ज्ञानवानपि । (३३।१)

प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति ॥ (३३।२)

इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ । (३४।१)

तयोर्न वशमागच्छेत् तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ॥ (३४।२)

श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् । (३५।१)

स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥ (३५।२)

अर्जुन उवाच । (३६।१)

अथ केन प्रयुक्तो ऽयं पापं चरति पूरुषः । (३६।२)

अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥ (३६।३)

श्रीभगवानुवाच । (३७।१)

काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः । (३७।२)

महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥ (३७।३)

धूमेनाव्रियते वह्निर्यथादर्शो मलेन च । (३८।१)

यथोल्बेनावृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम् ॥ (३८।२)

आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा । (३९।१)

कामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च ॥ (३९।२)

इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते । (४०।१)

एतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम् ॥ (४०।२)

तस्मात्त्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ । (४१।१)

पाप्मानं प्रजहिह्येनं ज्ञानविज्ञाननाशनम् ॥ (४१।२)

इन्द्रियाणि पराण्याहुर् इन्द्रियेभ्यः परं मनः । (४२।१)

मनसस्तु परा बुद्धिर् यो बुद्धेः परतस्तु सः ॥ (४२।२)

एवं बुद्धेः परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना । (४३।१)

जहि शत्रुं महाबाहो कामरूपं दुरासदम् ॥ (४३।२)