भीष्म उवाच । (१।१)

अत्रैव चेदम् अव्यग्रः शृण्वाख्यानम् अनुत्तमम् । (१।२)

दीर्घसूत्रं समाश्रित्य कार्याकार्यविनिश्चये ॥ (१।३)

नातिगाधे जलस्थाये सुहृदः शकुलास्त्रयः । (२।१)

प्रभूतमत्स्ये कौन्तेय बभूवुः सहचारिणः ॥ (२।२)

अत्रैकः प्राप्तकालज्ञो दीर्घदर्शी तथापरः । (३।१)

दीर्घसूत्रश्च तत्रैकस्त्रयाणां जलचारिणाम् ॥ (३।२)

कदाचित् तज्जलस्थायं मत्स्यबन्धाः समन्ततः । (४।१)

निःस्रावयामासुर् अथो निम्नेषु विविधैर् मुखैः ॥ (४।२)

प्रक्षीयमाणं तं बुद्ध्वा जलस्थायं भयागमे । (५।१)

अब्रवीद् दीर्घदर्शी तु तावुभौ सुहृदौ तदा ॥ (५।२)

इयम् आपत् समुत्पन्ना सर्वेषां सलिलौकसाम् । (६।१)

शीघ्रम् अन्यत्र गच्छामः पन्था यावन्न दुष्यति ॥ (६।२)

अनागतम् अनर्थं हि सुनयैर् यः प्रबाधते । (७।१)

न स संशयम् आप्नोति रोचतां वां व्रजामहे ॥ (७।२)

दीर्घसूत्रस्तु यस्तत्र सो ऽब्रवीत् सम्यग् उच्यते । (८।१)

न तु कार्या त्वरा यावद् इति मे निश्चिता मतिः ॥ (८।२)

अथ संप्रतिपत्तिज्ञः प्राब्रवीद् दीर्घदर्शिनम् । (९।१)

प्राप्ते काले न मे किंचिन्न्यायतः परिहास्यते ॥ (९।२)

एवम् उक्तो निराक्रामद् दीर्घदर्शी महामतिः । (१०।१)

जगाम स्रोतसैकेन गम्भीरसलिलाशयम् ॥ (१०।२)

ततः प्रस्रुततोयं तं समीक्ष्य सलिलाशयम् । (११।१)

बबन्धुर् विविधैर् योगैर् मत्स्यान्मत्स्योपजीविनः ॥ (११।२)

विलोड्यमाने तस्मिंस्तु स्रुततोये जलाशये । (१२।१)

अगच्छद् ग्रहणं तत्र दीर्घसूत्रः सहापरैः ॥ (१२।२)

उद्दानं क्रियमाणं च मत्स्यानां वीक्ष्य रज्जुभिः । (१३।१)

प्रविश्यान्तरम् अन्येषाम् अग्रसत् प्रतिपत्तिमान् ॥ (१३।२)

ग्रस्तम् एव तद् उद्दानं गृहीत्वास्त तथैव सः । (१४।१)

सर्वान् एव तु तांस्तत्र ते विदुर् ग्रथिता इति ॥ (१४।२)

ततः प्रक्षाल्यमानेषु मत्स्येषु विमले जले । (१५।१)

त्यक्त्वा रज्जुं विमुक्तो ऽभूच्छीघ्रं संप्रतिपत्तिमान् ॥ (१५।२)

दीर्घसूत्रस्तु मन्दात्मा हीनबुद्धिर् अचेतनः । (१६।१)

मरणं प्राप्तवान्मूढो यथैवोपहतेन्द्रियः ॥ (१६।२)

एवं प्राप्ततमं कालं यो मोहान्नावबुध्यते । (१७।१)

स विनश्यति वै क्षिप्रं दीर्घसूत्रो यथा झषः ॥ (१७।२)

आदौ न कुरुते श्रेयः कुशलो ऽस्मीति यः पुमान् । (१८।१)

स संशयम् अवाप्नोति यथा संप्रतिपत्तिमान् ॥ (१८।२)

अनागतविधानं तु यो नरः कुरुते क्षमम् । (१९।१)

श्रेयः प्राप्नोति सो ऽत्यर्थं दीर्घदर्शी यथा ह्यसौ ॥ (१९।२)

कलाः काष्ठा मुहूर्ताश्च दिना नाड्यः क्षणा लवाः । (२०।१)

पक्षा मासाश्च ऋतवस्तुल्याः संवत्सराणि च ॥ (२०।२)

पृथिवी देश इत्युक्तः कालः स च न दृश्यते । (२१।१)

अभिप्रेतार्थसिद्ध्यर्थं न्यायतो यच्च तत् तथा ॥ (२१।२)

एतौ धर्मार्थशास्त्रेषु मोक्षशास्त्रेषु चर्षिभिः । (२२।१)

प्रधानाविति निर्दिष्टौ कामेशाभिमतौ नृणाम् ॥ (२२।२)

परीक्ष्यकारी युक्तस्तु सम्यक् समुपपादयेत् । (२३।१)

देशकालावभिप्रेतौ ताभ्यां फलम् अवाप्नुयात् ॥ (२३।२)