नारद उवाच । (१।१)

शृणु मे विस्तरेणेमम् इतिहासं पुरातनम् । (१।२)

भ्रातृभिः सहितः पार्थ यथावृत्तं युधिष्ठिर ॥ (१।३)

महासुरस्यान्ववाये हिरण्यकशिपोः पुरा । (२।१)

निकुम्भो नाम दैत्येन्द्रस्तेजस्वी बलवान् अभूत् ॥ (२।२)

तस्य पुत्रौ महावीर्यौ जातौ भीमपराक्रमौ । (३।१)

सुन्दोपसुन्दौ दैत्येन्द्रौ दारुणौ क्रूरमानसौ । (३।२)

तावेकनिश्चयौ दैत्यावेककार्यार्थसंगतौ । (३।३)

निरन्तरम् अवर्तेतां समदुःखसुखावुभौ । (३।४)

सहान्योन्येन भुञ्जाते विनान्योन्यं न गच्छतः ॥ (३।५)

अन्योन्यस्य प्रियकरावन्योन्यस्य प्रियंवदौ । (४।१)

एकशीलसमाचारौ द्विधैवैकं यथा कृतौ ॥ (४।२)

तौ विवृद्धौ महावीर्यौ कार्येष्वप्येकनिश्चयौ । (५।१)

त्रैलोक्यविजयार्थाय समास्थायैकनिश्चयम् ॥ (५।२)

कृत्वा दीक्षां गतौ विन्ध्यं तत्रोग्रं तेपतुस्तपः । (६।१)

तौ तु दीर्घेण कालेन तपोयुक्तौ बभूवतुः ॥ (६।२)

क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ जटावल्कलधारिणौ । (७।१)

मलोपचितसर्वाङ्गौ वायुभक्षौ बभूवतुः । (७।२)

ग्रीष्मे पञ्चाग्निसंयुक्तावेकी उत्थातपारतौ । (७।३)

शयानौ तोयमध्ये तु वर्षाकाले युधिष्ठिर ॥ (७।४)

आत्ममांसानि जुह्वन्तौ पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठितौ । (८।१)

ऊर्ध्वबाहू चानिमिषौ दीर्घकालं धृतव्रतौ ॥ (८।२)

तयोस्तपःप्रभावेण दीर्घकालं प्रतापितः । (९।१)

धूमं प्रमुमुचे विन्ध्यस् तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (९।२)

ततो देवाभवन् भीता उग्रं दृष्ट्वा तयोस्तपः । (१०।१)

तपोविघातार्थम् अथो देवा विघ्नानि चक्रिरे ॥ (१०।२)

रत्नैः प्रलोभयामासुः स्त्रीभिश्चोभौ पुनः पुनः । (११।१)

न च तौ चक्रतुर् भङ्गं व्रतस्य सुमहाव्रतौ ॥ (११।२)

अथ मायां पुनर् देवास्तयोश्चक्रुर् महात्मनोः । (१२।१)

भगिन्यो मातरो भार्यास्तयोः परिजनस्तथा ॥ (१२।२)

परिपात्यमाना वित्रस्ताः शूलहस्तेन रक्षसा । (१३।१)

स्रस्ताभरणकेशान्ता एकान्तभ्रष्टवाससः ॥ (१३।२)

अभिधाव्य ततः सर्वास्तौ त्राहीति विचुक्रुशुः । (१४।१)

न च तौ चक्रतुर् भङ्गं व्रतस्य सुमहाव्रतौ ॥ (१४।२)

यदा क्षोभं नोपयाति नार्तिम् अन्यतरस्तयोः । (१५।१)

ततः स्त्रियस्ता भूतं च सर्वम् अन्तरधीयत ॥ (१५।२)

ततः पितामहः साक्षाद् अभिगम्य महासुरौ । (१६।१)

वरेण छन्दयामास सर्वलोकपितामहः ॥ (१६।२)

ततः सुन्दोपसुन्दौ तौ भ्रातरौ दृढविक्रमौ । (१७।१)

दृष्ट्वा पितामहं देवं तस्थतुः प्राञ्जली तदा ॥ (१७।२)

ऊचतुश्च प्रभुं देवं ततस्तौ सहितौ तदा । (१८।१)

आवयोस्तपसानेन यदि प्रीतः पितामहः ॥ (१८।२)

मायाविदावस्त्रविदौ बलिनौ कामरूपिणौ । (१९।१)

उभावप्यमरौ स्यावः प्रसन्नो यदि नौ प्रभुः ॥ (१९।२)

पितामह उवाच । (२०।१)

ऋते ऽमरत्वम् अन्यद् वां सर्वम् उक्तं भविष्यति । (२०।२)

अन्यद् वृणीतां मृत्योश्च विधानम् अमरैः समम् ॥ (२०।३)

करिष्यावेदम् इति यन् महद् अभ्युत्थितं तपः । (२१।१)

युवयोर् हेतुनानेन नामरत्वं विधीयते ॥ (२१।२)

त्रैलोक्यविजयार्थाय भवद्भ्याम् आस्थितं तपः । (२२।१)

हेतुनानेन दैत्येन्द्रौ न वां कामं करोम्यहम् ॥ (२२।२)

सुन्दोपसुन्दावूचतुः । (२३।१)

त्रिषु लोकेषु यद् भूतं किंचित् स्थावरजङ्गमम् । (२३।२)

सर्वस्मान् नौ भयं न स्याद् ऋते ऽन्योन्यं पितामह ॥ (२३।३)

पितामह उवाच । (२४।१)

यत् प्रार्थितं यथोक्तं च कामम् एतद् ददानि वाम् । (२४।२)

मृत्योर् विधानम् एतच्च यथावद् वां भविष्यति ॥ (२४।३)

नारद उवाच । (२५।१)

ततः पितामहो दत्त्वा वरम् एतत् तदा तयोः । (२५।२)

निवर्त्य तपसस्तौ च ब्रह्मलोकं जगाम ह ॥ (२५।३)

लब्ध्वा वराणि सर्वाणि दैत्येन्द्रावपि तावुभौ । (२६।१)

अवध्यौ सर्वलोकस्य स्वम् एव भवनं गतौ ॥ (२६।२)

तौ तु लब्धवरौ दृष्ट्वा कृतकामौ महासुरौ । (२७।१)

सर्वः सुहृज्जनस्ताभ्यां प्रमोदम् उपजग्मिवान् ॥ (२७।२)

ततस्तौ तु जटा हित्वा मौलिनौ संबभूवतुः । (२८।१)

महार्हाभरणोपेतौ विरजोऽम्बरधारिणौ ॥ (२८।२)

अकालकौमुदीं चैव चक्रतुः सार्वकामिकीम् । (२९।१)

दैत्येन्द्रौ परमप्रीतौ तयोश्चैव सुहृज्जनः ॥ (२९।२)

भक्ष्यतां भुज्यतां नित्यं रम्यतां गीयताम् इति । (३०।१)

पीयतां दीयतां चेति वाच आसन् गृहे गृहे । (३०।२)

इति वाचः प्रहृष्टानां तत्र तत्र महात्मनाम् ॥ (३०।३)

तत्र तत्र महापानैर् उत्कृष्टतलनादितैः । (३१।१)

हृष्टं प्रमुदितं सर्वं दैत्यानाम् अभवत् पुरम् ॥ (३१।२)

तैस्तैर् विहारैर् बहुभिर् दैत्यानां कामरूपिणाम् । (३२।१)

समाः संक्रीडतां तेषाम् अहर् एकम् इवाभवत् ॥ (३२।२)