MBh, 6, 39
Select a line for its word-by-word analysis.
ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयान्विताः । (१।२)
ye śāstravidhimutsṛjya yajante śraddhayānvitāḥ |
तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वमाहो रजस्तमः ॥ (१।३)
teṣāṃ niṣṭhā tu kā kṛṣṇa sattvamāho rajastamaḥ ||
त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा । (२।२)
trividhā bhavati śraddhā dehināṃ sā svabhāvajā |
सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत । (३।१)
sattvānurūpā sarvasya śraddhā bhavati bhārata |
श्रद्धामयो ऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः ॥ (३।२)
śraddhāmayo 'yaṃ puruṣo yo yacchraddhaḥ sa eva saḥ ||
यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः । (४।१)
yajante sāttvikā devānyakṣarakṣāṃsi rājasāḥ |
प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः ॥ (४।२)
pretānbhūtagaṇāṃścānye yajante tāmasā janāḥ ||
अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः । (५।१)
aśāstravihitaṃ ghoraṃ tapyante ye tapo janāḥ |
मां चैवान्तःशरीरस्थं तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान् ॥ (६।२)
māṃ caivāntaḥśarīrasthaṃ tānviddhyāsuraniścayān ||
आहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः । (७।१)
āhārastvapi sarvasya trividho bhavati priyaḥ |
रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विकप्रियाः ॥ (८।२)
rasyāḥ snigdhāḥ sthirā hṛdyā āhārāḥ sāttvikapriyāḥ ||
उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम् ॥ (१०।२)
ucchiṣṭamapi cāmedhyaṃ bhojanaṃ tāmasapriyam ||
अफलाकाङ्क्षिभिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते । (११।१)
aphalākāṅkṣibhiryajño vidhidṛṣṭo ya ijyate |
यष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः ॥ (११।२)
yaṣṭavyameveti manaḥ samādhāya sa sāttvikaḥ ||
अभिसंधाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत् । (१२।१)
abhisaṃdhāya tu phalaṃ dambhārthamapi caiva yat |
इज्यते भरतश्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम् ॥ (१२।२)
ijyate bharataśreṣṭha taṃ yajñaṃ viddhi rājasam ||
अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत् । (१५।१)
anudvegakaraṃ vākyaṃ satyaṃ priyahitaṃ ca yat |
स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते ॥ (१५।२)
svādhyāyābhyasanaṃ caiva vāṅmayaṃ tapa ucyate ||
मनःप्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः । (१६।१)
manaḥprasādaḥ saumyatvaṃ maunamātmavinigrahaḥ |
श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्त्रिविधं नरैः । (१७।१)
śraddhayā parayā taptaṃ tapastattrividhaṃ naraiḥ |
अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते ॥ (१७।२)
aphalākāṅkṣibhiryuktaiḥ sāttvikaṃ paricakṣate ||
क्रियते तदिह प्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम् ॥ (१८।२)
kriyate tadiha proktaṃ rājasaṃ calamadhruvam ||
देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम् ॥ (२०।२)
deśe kāle ca pātre ca taddānaṃ sāttvikaṃ smṛtam ||
यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनः । (२१।१)
yattu pratyupakārārthaṃ phalamuddiśya vā punaḥ |
दीयते च परिक्लिष्टं तद्दानं राजसं स्मृतम् ॥ (२१।२)
dīyate ca parikliṣṭaṃ taddānaṃ rājasaṃ smṛtam ||
ॐ तत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः । (२३।१)
oṃ tatsaditi nirdeśo brahmaṇastrividhaḥ smṛtaḥ |
ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा ॥ (२३।२)
brāhmaṇāstena vedāśca yajñāśca vihitāḥ purā ||
प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्मवादिनाम् ॥ (२४।२)
pravartante vidhānoktāḥ satataṃ brahmavādinām ||
दानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षिभिः ॥ (२५।२)
dānakriyāśca vividhāḥ kriyante mokṣakāṅkṣibhiḥ ||
सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते । (२६।१)
sadbhāve sādhubhāve ca sadityetatprayujyate |
प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते ॥ (२६।२)
praśaste karmaṇi tathā sacchabdaḥ pārtha yujyate ||
यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सदिति चोच्यते । (२७।१)
yajñe tapasi dāne ca sthitiḥ saditi cocyate |
अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत् । (२८।१)
aśraddhayā hutaṃ dattaṃ tapastaptaṃ kṛtaṃ ca yat |
असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह ॥ (२८।२)
asadityucyate pārtha na ca tatpretya no iha ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.