महाभारतMahābhārata

MBh, 6, 39

900 of 1995 · 58 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अर्जुन उवाच । (१।१)

arjuna uvāca

1.2१.२

ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयान्विताः । (१।२)

ye śāstravidhimutsṛjya yajante śraddhayānvitāḥ |

1.3१.३

तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वमाहो रजस्तमः ॥ (१।३)

teṣāṃ niṣṭhā tu kā kṛṣṇa sattvamāho rajastamaḥ ||

2.1२.१

श्रीभगवानुवाच । (२।१)

śrībhagavānuvāca |

2.2२.२

त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा । (२।२)

trividhā bhavati śraddhā dehināṃ sā svabhāvajā |

2.3२.३

सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु ॥ (२।३)

sāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti tāṃ śṛṇu ||

3.1३.१

सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत । (३।१)

sattvānurūpā sarvasya śraddhā bhavati bhārata |

3.2३.२

श्रद्धामयो ऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः ॥ (३।२)

śraddhāmayo 'yaṃ puruṣo yo yacchraddhaḥ sa eva saḥ ||

4.1४.१

यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः । (४।१)

yajante sāttvikā devānyakṣarakṣāṃsi rājasāḥ |

4.2४.२

प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः ॥ (४।२)

pretānbhūtagaṇāṃścānye yajante tāmasā janāḥ ||

5.1५.१

अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः । (५।१)

aśāstravihitaṃ ghoraṃ tapyante ye tapo janāḥ |

5.2५.२

दम्भाहंकारसंयुक्ताः कामरागबलान्विताः ॥ (५।२)

dambhāhaṃkārasaṃyuktāḥ kāmarāgabalānvitāḥ ||

6.1६.१

कर्शयन्तः शरीरस्थं भूतग्राममचेतसः । (६।१)

karśayantaḥ śarīrasthaṃ bhūtagrāmamacetasaḥ |

6.2६.२

मां चैवान्तःशरीरस्थं तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान् ॥ (६।२)

māṃ caivāntaḥśarīrasthaṃ tānviddhyāsuraniścayān ||

7.1७.१

आहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः । (७।१)

āhārastvapi sarvasya trividho bhavati priyaḥ |

7.2७.२

यज्ञस्तपस्तथा दानं तेषां भेदमिमं शृणु ॥ (७।२)

yajñastapastathā dānaṃ teṣāṃ bhedamimaṃ śṛṇu ||

8.1८.१

आयुःसत्त्वबलारोग्यसुखप्रीतिविवर्धनाः । (८।१)

āyuḥsattvabalārogyasukhaprītivivardhanāḥ |

8.2८.२

रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विकप्रियाः ॥ (८।२)

rasyāḥ snigdhāḥ sthirā hṛdyā āhārāḥ sāttvikapriyāḥ ||

9.1९.१

कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनः । (९।१)

kaṭvamlalavaṇātyuṣṇatīkṣṇarūkṣavidāhinaḥ |

9.2९.२

आहारा राजसस्येष्टा दुःखशोकामयप्रदाः ॥ (९।२)

āhārā rājasasyeṣṭā duḥkhaśokāmayapradāḥ ||

10.1१०.१

यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं च यत् । (१०।१)

yātayāmaṃ gatarasaṃ pūti paryuṣitaṃ ca yat |

10.2१०.२

उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम् ॥ (१०।२)

ucchiṣṭamapi cāmedhyaṃ bhojanaṃ tāmasapriyam ||

11.1११.१

अफलाकाङ्क्षिभिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते । (११।१)

aphalākāṅkṣibhiryajño vidhidṛṣṭo ya ijyate |

11.2११.२

यष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः ॥ (११।२)

yaṣṭavyameveti manaḥ samādhāya sa sāttvikaḥ ||

12.1१२.१

अभिसंधाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत् । (१२।१)

abhisaṃdhāya tu phalaṃ dambhārthamapi caiva yat |

12.2१२.२

इज्यते भरतश्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम् ॥ (१२।२)

ijyate bharataśreṣṭha taṃ yajñaṃ viddhi rājasam ||

13.1१३.१

विधिहीनमसृष्टान्नं मन्त्रहीनमदक्षिणम् । (१३।१)

vidhihīnamasṛṣṭānnaṃ mantrahīnamadakṣiṇam |

13.2१३.२

श्रद्धाविरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते ॥ (१३।२)

śraddhāvirahitaṃ yajñaṃ tāmasaṃ paricakṣate ||

14.1१४.१

देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचमार्जवम् । (१४।१)

devadvijaguruprājñapūjanaṃ śaucamārjavam |

14.2१४.२

ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते ॥ (१४।२)

brahmacaryamahiṃsā ca śārīraṃ tapa ucyate ||

15.1१५.१

अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत् । (१५।१)

anudvegakaraṃ vākyaṃ satyaṃ priyahitaṃ ca yat |

15.2१५.२

स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते ॥ (१५।२)

svādhyāyābhyasanaṃ caiva vāṅmayaṃ tapa ucyate ||

16.1१६.१

मनःप्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः । (१६।१)

manaḥprasādaḥ saumyatvaṃ maunamātmavinigrahaḥ |

16.2१६.२

भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते ॥ (१६।२)

bhāvasaṃśuddhirityetattapo mānasamucyate ||

17.1१७.१

श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्त्रिविधं नरैः । (१७।१)

śraddhayā parayā taptaṃ tapastattrividhaṃ naraiḥ |

17.2१७.२

अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते ॥ (१७।२)

aphalākāṅkṣibhiryuktaiḥ sāttvikaṃ paricakṣate ||

18.1१८.१

सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत् । (१८।१)

satkāramānapūjārthaṃ tapo dambhena caiva yat |

18.2१८.२

क्रियते तदिह प्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम् ॥ (१८।२)

kriyate tadiha proktaṃ rājasaṃ calamadhruvam ||

19.1१९.१

मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः । (१९।१)

mūḍhagrāheṇātmano yatpīḍayā kriyate tapaḥ |

19.2१९.२

परस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम् ॥ (१९।२)

parasyotsādanārthaṃ vā tattāmasamudāhṛtam ||

20.1२०.१

दातव्यमिति यद्दानं दीयते ऽनुपकारिणे । (२०।१)

dātavyamiti yaddānaṃ dīyate 'nupakāriṇe |

20.2२०.२

देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम् ॥ (२०।२)

deśe kāle ca pātre ca taddānaṃ sāttvikaṃ smṛtam ||

21.1२१.१

यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनः । (२१।१)

yattu pratyupakārārthaṃ phalamuddiśya vā punaḥ |

21.2२१.२

दीयते च परिक्लिष्टं तद्दानं राजसं स्मृतम् ॥ (२१।२)

dīyate ca parikliṣṭaṃ taddānaṃ rājasaṃ smṛtam ||

22.1२२.१

अदेशकाले यद्दानम् अपात्रेभ्यश्च दीयते । (२२।१)

adeśakāle yaddānam apātrebhyaśca dīyate |

22.2२२.२

असत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृतम् ॥ (२२।२)

asatkṛtamavajñātaṃ tattāmasamudāhṛtam ||

23.1२३.१

ॐ तत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः । (२३।१)

oṃ tatsaditi nirdeśo brahmaṇastrividhaḥ smṛtaḥ |

23.2२३.२

ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा ॥ (२३।२)

brāhmaṇāstena vedāśca yajñāśca vihitāḥ purā ||

24.1२४.१

तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपःक्रियाः । (२४।१)

tasmādomityudāhṛtya yajñadānatapaḥkriyāḥ |

24.2२४.२

प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्मवादिनाम् ॥ (२४।२)

pravartante vidhānoktāḥ satataṃ brahmavādinām ||

25.1२५.१

तदित्यनभिसंधाय फलं यज्ञतपःक्रियाः । (२५।१)

tadityanabhisaṃdhāya phalaṃ yajñatapaḥkriyāḥ |

25.2२५.२

दानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षिभिः ॥ (२५।२)

dānakriyāśca vividhāḥ kriyante mokṣakāṅkṣibhiḥ ||

26.1२६.१

सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते । (२६।१)

sadbhāve sādhubhāve ca sadityetatprayujyate |

26.2२६.२

प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते ॥ (२६।२)

praśaste karmaṇi tathā sacchabdaḥ pārtha yujyate ||

27.1२७.१

यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सदिति चोच्यते । (२७।१)

yajñe tapasi dāne ca sthitiḥ saditi cocyate |

27.2२७.२

कर्म चैव तदर्थीयं सदित्येवाभिधीयते ॥ (२७।२)

karma caiva tadarthīyaṃ sadityevābhidhīyate ||

28.1२८.१

अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत् । (२८।१)

aśraddhayā hutaṃ dattaṃ tapastaptaṃ kṛtaṃ ca yat |

28.2२८.२

असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह ॥ (२८।२)

asadityucyate pārtha na ca tatpretya no iha ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 6, 39

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit