युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

कथं भवति पापात्मा कथं धर्मं करोति वा । (१।२)

केन निर्वेदम् आदत्ते मोक्षं वा केन गच्छति ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

विदिताः सर्वधर्मास्ते स्थित्यर्थम् अनुपृच्छसि । (२।२)

शृणु मोक्षं सनिर्वेदं पापं धर्मं च मूलतः ॥ (२।३)

विज्ञानार्थं हि पञ्चानाम् इच्छा पूर्वं प्रवर्तते । (३।१)

प्राप्य ताञ् जायते कामो द्वेषो वा भरतर्षभ ॥ (३।२)

ततस्तदर्थं यतते कर्म चारभते पुनः । (४।१)

इष्टानां रूपगन्धानाम् अभ्यासं च चिकीर्षति ॥ (४।२)

ततो रागः प्रभवति द्वेषश्च तदनन्तरम् । (५।१)

ततो लोभः प्रभवति मोहश्च तदनन्तरम् ॥ (५।२)

लोभमोहाभिभूतस्य रागद्वेषान्वितस्य च । (६।१)

न धर्मे जायते बुद्धिर् व्याजाद् धर्मं करोति च ॥ (६।२)

व्याजेन चरतो धर्मम् अर्थव्याजो ऽपि रोचते । (७।१)

व्याजेन सिध्यमानेषु धनेषु कुरुनन्दन ॥ (७।२)

तत्रैव कुरुते बुद्धिं ततः पापं चिकीर्षति । (८।१)

सुहृद्भिर् वार्यमाणो ऽपि पण्डितैश्चापि भारत ॥ (८।२)

उत्तरं न्यायसम्बद्धं ब्रवीति विधियोजितम् । (९।१)

अधर्मस्त्रिविधस्तस्य वर्धते रागमोहजः ॥ (९।२)

पापं चिन्तयते चैव प्रब्रवीति करोति च । (१०।१)

तस्याधर्मप्रवृत्तस्य दोषान् पश्यन्ति साधवः ॥ (१०।२)

एकशीलाश्च मित्रत्वं भजन्ते पापकर्मिणः । (११।१)

स नेह सुखम् आप्नोति कुत एव परत्र वै ॥ (११।२)

एवं भवति पापात्मा धर्मात्मानं तु मे शृणु । (१२।१)

यथा कुशलधर्मा स कुशलं प्रतिपद्यते ॥ (१२।२)

य एतान् प्रज्ञया दोषान् पूर्वम् एवानुपश्यति । (१३।१)

कुशलः सुखदुःखानां साधूंश्चाप्युपसेवते ॥ (१३।२)

तस्य साधुसमाचाराद् अभ्यासाच्चैव वर्धते । (१४।१)

प्रज्ञा धर्मे च रमते धर्मं चैवोपजीवति ॥ (१४।२)

सो ऽथ धर्माद् अवाप्तेषु धनेषु कुरुते मनः । (१५।१)

तस्यैव सिञ्चते मूलं गुणान् पश्यति यत्र वै ॥ (१५।२)

धर्मात्मा भवति ह्येवं मित्रं च लभते शुभम् । (१६।१)

स मित्रधनलाभात् तु प्रेत्य चेह च नन्दति ॥ (१६।२)

शब्दे स्पर्शे तथा रूपे रसे गन्धे च भारत । (१७।१)

प्रभुत्वं लभते जन्तुर् धर्मस्यैतत् फलं विदुः ॥ (१७।२)

स धर्मस्य फलं लब्ध्वा न तृप्यति युधिष्ठिर । (१८।१)

अतृप्यमाणो निर्वेदम् आदत्ते ज्ञानचक्षुषा ॥ (१८।२)

प्रज्ञाचक्षुर् यदा कामे दोषम् एवानुपश्यति । (१९।१)

विरज्यते तदा कामान्न च धर्मं विमुञ्चति ॥ (१९।२)

सर्वत्यागे च यतते दृष्ट्वा लोकं क्षयात्मकम् । (२०।१)

ततो मोक्षाय यतते नानुपायाद् उपायतः ॥ (२०।२)

शनैर् निर्वेदम् आदत्ते पापं कर्म जहाति च । (२१।१)

धर्मात्मा चैव भवति मोक्षं च लभते परम् ॥ (२१।२)

एतत् ते कथितं तात यन्मां त्वं परिपृच्छसि । (२२।१)

पापं धर्मं तथा मोक्षं निर्वेदं चैव भारत ॥ (२२।२)

तस्माद् धर्मे प्रवर्तेथाः सर्वावस्थं युधिष्ठिर । (२३।१)

धर्मे स्थितानां कौन्तेय सिद्धिर् भवति शाश्वती ॥ (२३।२)