महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 284

582 of 1995 · 83 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

जनमेजय उवाच । (१।१)

janamejaya uvāca

1.2१.२

यत् तत् तदा महाब्रह्मंल्लोमशो वाक्यम् अब्रवीत् । (१।२)

yat tat tadā mahābrahmaṃllomaśo vākyam abravīt |

1.3१.३

इन्द्रस्य वचनाद् एत्य पाण्डुपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ (१।३)

indrasya vacanād etya pāṇḍuputraṃ yudhiṣṭhiram ||

2.1२.१

यच्चापि ते भयं तीव्रं न च कीर्तयसे क्वचित् । (२।१)

yaccāpi te bhayaṃ tīvraṃ na ca kīrtayase kvacit |

2.2२.२

तच्चाप्यपहरिष्यामि सव्यसाचाविहागते ॥ (२।२)

taccāpyapahariṣyāmi savyasācāvihāgate ||

3.1३.१

किं नु तद् विदुषां श्रेष्ठ कर्णं प्रति महद् भयम् । (३।१)

kiṃ nu tad viduṣāṃ śreṣṭha karṇaṃ prati mahad bhayam |

3.2३.२

आसीन्न च स धर्मात्मा कथयामास कस्यचित् ॥ (३।२)

āsīnna ca sa dharmātmā kathayāmāsa kasyacit ||

4.1४.१

वैशम्पायन उवाच । (४।१)

vaiśampāyana uvāca

4.2४.२

अहं ते राजशार्दूल कथयामि कथाम् इमाम् । (४।२)

ahaṃ te rājaśārdūla kathayāmi kathām imām |

4.3४.३

पृच्छते भरतश्रेष्ठ शुश्रूषस्व गिरं मम ॥ (४।३)

pṛcchate bharataśreṣṭha śuśrūṣasva giraṃ mama ||

5.1५.१

द्वादशे समतिक्रान्ते वर्षे प्राप्ते त्रयोदशे । (५।१)

dvādaśe samatikrānte varṣe prāpte trayodaśe |

5.2५.२

पाण्डूनां हितकृच्छक्रः कर्णं भिक्षितुम् उद्यतः ॥ (५।२)

pāṇḍūnāṃ hitakṛcchakraḥ karṇaṃ bhikṣitum udyataḥ ||

6.1६.१

अभिप्रायम् अथो ज्ञात्वा महेन्द्रस्य विभावसुः । (६।१)

abhiprāyam atho jñātvā mahendrasya vibhāvasuḥ |

6.2६.२

कुण्डलार्थे महाराज सूर्यः कर्णम् उपागमत् ॥ (६।२)

kuṇḍalārthe mahārāja sūryaḥ karṇam upāgamat ||

7.1७.१

महार्हे शयने वीरं स्पर्ध्यास्तरणसंवृते । (७।१)

mahārhe śayane vīraṃ spardhyāstaraṇasaṃvṛte |

7.2७.२

शयानम् अभिविश्वस्तं ब्रह्मण्यं सत्यवादिनम् ॥ (७।२)

śayānam abhiviśvastaṃ brahmaṇyaṃ satyavādinam ||

8.1८.१

स्वप्नान्ते निशि राजेन्द्र दर्शयामास रश्मिवान् । (८।१)

svapnānte niśi rājendra darśayāmāsa raśmivān |

8.2८.२

कृपया परयाविष्टः पुत्रस्नेहाच्च भारत ॥ (८।२)

kṛpayā parayāviṣṭaḥ putrasnehācca bhārata ||

9.1९.१

ब्राह्मणो वेदविद् भूत्वा सूर्यो योगाद्धि रूपवान् । (९।१)

brāhmaṇo vedavid bhūtvā sūryo yogāddhi rūpavān |

9.2९.२

हितार्थम् अब्रवीत् कर्णं सान्त्वपूर्वम् इदं वचः ॥ (९।२)

hitārtham abravīt karṇaṃ sāntvapūrvam idaṃ vacaḥ ||

10.1१०.१

कर्ण मद्वचनं तात शृणु सत्यभृतां वर । (१०।१)

karṇa madvacanaṃ tāta śṛṇu satyabhṛtāṃ vara |

10.2१०.२

ब्रुवतो ऽद्य महाबाहो सौहृदात् परमं हितम् ॥ (१०।२)

bruvato 'dya mahābāho sauhṛdāt paramaṃ hitam ||

11.1११.१

उपायास्यति शक्रस्त्वां पाण्डवानां हितेप्सया । (११।१)

upāyāsyati śakrastvāṃ pāṇḍavānāṃ hitepsayā |

11.2११.२

ब्राह्मणच्छद्मना कर्ण कुण्डलापजिहीर्षया ॥ (११।२)

brāhmaṇacchadmanā karṇa kuṇḍalāpajihīrṣayā ||

12.1१२.१

विदितं तेन शीलं ते सर्वस्य जगतस् तथा । (१२।१)

viditaṃ tena śīlaṃ te sarvasya jagatas tathā |

12.2१२.२

यथा त्वं भिक्षितः सद्भिर् ददास्येव न याचसे ॥ (१२।२)

yathā tvaṃ bhikṣitaḥ sadbhir dadāsyeva na yācase ||

13.1१३.१

त्वं हि तात ददास्येव ब्राह्मणेभ्यः प्रयाचितः । (१३।१)

tvaṃ hi tāta dadāsyeva brāhmaṇebhyaḥ prayācitaḥ |

13.2१३.२

वित्तं यच्चान्यद् अप्याहुर् न प्रत्याख्यासि कर्हिचित् ॥ (१३।२)

vittaṃ yaccānyad apyāhur na pratyākhyāsi karhicit ||

14.1१४.१

तं त्वाम् एवंविधं ज्ञात्वा स्वयं वै पाकशासनः । (१४।१)

taṃ tvām evaṃvidhaṃ jñātvā svayaṃ vai pākaśāsanaḥ |

14.2१४.२

आगन्ता कुण्डलार्थाय कवचं चैव भिक्षितुम् ॥ (१४।२)

āgantā kuṇḍalārthāya kavacaṃ caiva bhikṣitum ||

15.1१५.१

तस्मै प्रयाचमानाय न देये कुण्डले त्वया । (१५।१)

tasmai prayācamānāya na deye kuṇḍale tvayā |

15.2१५.२

अनुनेयः परं शक्त्या श्रेय एतद्धि ते परम् ॥ (१५।२)

anuneyaḥ paraṃ śaktyā śreya etaddhi te param ||

16.1१६.१

कुण्डलार्थे ब्रुवंस्तात कारणैर् बहुभिस्त्वया । (१६।१)

kuṇḍalārthe bruvaṃstāta kāraṇair bahubhistvayā |

16.2१६.२

अन्यैर् बहुविधैर् वित्तैः स निवार्यः पुनः पुनः ॥ (१६।२)

anyair bahuvidhair vittaiḥ sa nivāryaḥ punaḥ punaḥ ||

17.1१७.१

रत्नैः स्त्रीभिस् तथा भोगैर् धनैर् बहुविधैर् अपि । (१७।१)

ratnaiḥ strībhis tathā bhogair dhanair bahuvidhair api |

17.2१७.२

निदर्शनैश् च बहुभिः कुण्डलेप्सुः पुरंदरः ॥ (१७।२)

nidarśanaiś ca bahubhiḥ kuṇḍalepsuḥ puraṃdaraḥ ||

18.1१८.१

यदि दास्यसि कर्ण त्वं सहजे कुण्डले शुभे । (१८।१)

yadi dāsyasi karṇa tvaṃ sahaje kuṇḍale śubhe |

18.2१८.२

आयुषः प्रक्षयं गत्वा मृत्योर् वशम् उपेष्यसि ॥ (१८।२)

āyuṣaḥ prakṣayaṃ gatvā mṛtyor vaśam upeṣyasi ||

19.1१९.१

कवचेन च संयुक्तः कुण्डलाभ्यां च मानद । (१९।१)

kavacena ca saṃyuktaḥ kuṇḍalābhyāṃ ca mānada |

19.2१९.२

अवध्यस्त्वं रणे ऽरीणाम् इति विद्धि वचो मम ॥ (१९।२)

avadhyastvaṃ raṇe 'rīṇām iti viddhi vaco mama ||

20.1२०.१

अमृताद् उत्थितं ह्येतद् उभयं रत्नसम्भवम् । (२०।१)

amṛtād utthitaṃ hyetad ubhayaṃ ratnasambhavam |

20.2२०.२

तस्माद् रक्ष्यं त्वया कर्ण जीवितं चेत् प्रियं तव ॥ (२०।२)

tasmād rakṣyaṃ tvayā karṇa jīvitaṃ cet priyaṃ tava ||

21.1२१.१

कर्ण उवाच । (२१।१)

karṇa uvāca

21.2२१.२

को माम् एवं भवान् प्राह दर्शयन् सौहृदं परम् । (२१।२)

ko mām evaṃ bhavān prāha darśayan sauhṛdaṃ param |

21.3२१.३

कामया भगवन् ब्रूहि को भवान् द्विजवेषधृक् ॥ (२१।३)

kāmayā bhagavan brūhi ko bhavān dvijaveṣadhṛk ||

22.1२२.१

ब्राह्मण उवाच । (२२।१)

brāhmaṇa uvāca

22.2२२.२

अहं तात सहस्रांशुः सौहृदात् त्वां निदर्शये । (२२।२)

ahaṃ tāta sahasrāṃśuḥ sauhṛdāt tvāṃ nidarśaye |

22.3२२.३

कुरुष्वैतद् वचो मे त्वम् एतच्छ्रेयः परं हि ते ॥ (२२।३)

kuruṣvaitad vaco me tvam etacchreyaḥ paraṃ hi te ||

23.1२३.१

कर्ण उवाच । (२३।१)

karṇa uvāca

23.2२३.२

श्रेय एव ममात्यन्तं यस्य मे गोपतिः प्रभुः । (२३।२)

śreya eva mamātyantaṃ yasya me gopatiḥ prabhuḥ |

23.3२३.३

प्रवक्ताद्य हितान्वेषी शृणु चेदं वचो मम ॥ (२३।३)

pravaktādya hitānveṣī śṛṇu cedaṃ vaco mama ||

24.1२४.१

प्रसादये त्वां वरदं प्रणयाच्च ब्रवीम्यहम् । (२४।१)

prasādaye tvāṃ varadaṃ praṇayācca bravīmyaham |

24.2२४.२

न निवार्यो व्रताद् अस्माद् अहं यद्यस्मि ते प्रियः ॥ (२४।२)

na nivāryo vratād asmād ahaṃ yadyasmi te priyaḥ ||

25.1२५.१

व्रतं वै मम लोको ऽयं वेत्ति कृत्स्नो विभावसो । (२५।१)

vrataṃ vai mama loko 'yaṃ vetti kṛtsno vibhāvaso |

25.2२५.२

यथाहं द्विजमुख्येभ्यो दद्यां प्राणान् अपि ध्रुवम् ॥ (२५।२)

yathāhaṃ dvijamukhyebhyo dadyāṃ prāṇān api dhruvam ||

26.1२६.१

यद्यागच्छति शक्रो मां ब्राह्मणच्छद्मनावृतः । (२६।१)

yadyāgacchati śakro māṃ brāhmaṇacchadmanāvṛtaḥ |

26.2२६.२

हितार्थं पाण्डुपुत्राणां खेचरोत्तम भिक्षितुम् ॥ (२६।२)

hitārthaṃ pāṇḍuputrāṇāṃ khecarottama bhikṣitum ||

27.1२७.१

दास्यामि विबुधश्रेष्ठ कुण्डले वर्म चोत्तमम् । (२७।१)

dāsyāmi vibudhaśreṣṭha kuṇḍale varma cottamam |

27.2२७.२

न मे कीर्तिः प्रणश्येत त्रिषु लोकेषु विश्रुता ॥ (२७।२)

na me kīrtiḥ praṇaśyeta triṣu lokeṣu viśrutā ||

28.1२८.१

मद्विधस्यायशस्यं हि न युक्तं प्राणरक्षणम् । (२८।१)

madvidhasyāyaśasyaṃ hi na yuktaṃ prāṇarakṣaṇam |

28.2२८.२

युक्तं हि यशसा युक्तं मरणं लोकसंमतम् ॥ (२८।२)

yuktaṃ hi yaśasā yuktaṃ maraṇaṃ lokasaṃmatam ||

29.1२९.१

सो ऽहम् इन्द्राय दास्यामि कुण्डले सह वर्मणा । (२९।१)

so 'ham indrāya dāsyāmi kuṇḍale saha varmaṇā |

29.2२९.२

यदि मां बलवृत्रघ्नो भिक्षार्थम् उपयास्यति ॥ (२९।२)

yadi māṃ balavṛtraghno bhikṣārtham upayāsyati ||

30.1३०.१

हितार्थं पाण्डुपुत्राणां कुण्डले मे प्रयाचितुम् । (३०।१)

hitārthaṃ pāṇḍuputrāṇāṃ kuṇḍale me prayācitum |

30.2३०.२

तन् मे कीर्तिकरं लोके तस्याकीर्तिर् भविष्यति ॥ (३०।२)

tan me kīrtikaraṃ loke tasyākīrtir bhaviṣyati ||

31.1३१.१

वृणोमि कीर्तिं लोके हि जीवितेनापि भानुमन् । (३१।१)

vṛṇomi kīrtiṃ loke hi jīvitenāpi bhānuman |

31.2३१.२

कीर्तिमान् अश्नुते स्वर्गं हीनकीर्तिस् तु नश्यति ॥ (३१।२)

kīrtimān aśnute svargaṃ hīnakīrtis tu naśyati ||

32.1३२.१

कीर्तिर्हि पुरुषं लोके संजीवयति मातृवत् । (३२।१)

kīrtirhi puruṣaṃ loke saṃjīvayati mātṛvat |

32.2३२.२

अकीर्तिर्जीवितं हन्ति जीवतो ऽपि शरीरिणः ॥ (३२।२)

akīrtirjīvitaṃ hanti jīvato 'pi śarīriṇaḥ ||

33.1३३.१

अयं पुराणः श्लोको हि स्वयं गीतो विभावसो । (३३।१)

ayaṃ purāṇaḥ śloko hi svayaṃ gīto vibhāvaso |

33.2३३.२

धात्रा लोकेश्वर यथा कीर्तिर् आयुर् नरस्य वै ॥ (३३।२)

dhātrā lokeśvara yathā kīrtir āyur narasya vai ||

34.1३४.१

पुरुषस्य परे लोके कीर्तिर् एव परायणम् । (३४।१)

puruṣasya pare loke kīrtir eva parāyaṇam |

34.2३४.२

इह लोके विशुद्धा च कीर्तिर् आयुर्विवर्धनी ॥ (३४।२)

iha loke viśuddhā ca kīrtir āyurvivardhanī ||

35.1३५.१

सो ऽहं शरीरजे दत्त्वा कीर्तिं प्राप्स्यामि शाश्वतीम् । (३५।१)

so 'haṃ śarīraje dattvā kīrtiṃ prāpsyāmi śāśvatīm |

35.2३५.२

दत्त्वा च विधिवद् दानं ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि ॥ (३५।२)

dattvā ca vidhivad dānaṃ brāhmaṇebhyo yathāvidhi ||

36.1३६.१

हुत्वा शरीरं संग्रामे कृत्वा कर्म सुदुष्करम् । (३६।१)

hutvā śarīraṃ saṃgrāme kṛtvā karma suduṣkaram |

36.2३६.२

विजित्य वा परान् आजौ यशः प्राप्स्यामि केवलम् ॥ (३६।२)

vijitya vā parān ājau yaśaḥ prāpsyāmi kevalam ||

37.1३७.१

भीतानाम् अभयं दत्त्वा संग्रामे जीवितार्थिनाम् । (३७।१)

bhītānām abhayaṃ dattvā saṃgrāme jīvitārthinām |

37.2३७.२

वृद्धान् बालान् द्विजातींश्च मोक्षयित्वा महाभयात् ॥ (३७।२)

vṛddhān bālān dvijātīṃśca mokṣayitvā mahābhayāt ||

38.1३८.१

प्राप्स्यामि परमं लोके यशः स्वर्भानुसूदन । (३८।१)

prāpsyāmi paramaṃ loke yaśaḥ svarbhānusūdana |

38.2३८.२

जीवितेनापि मे रक्ष्या कीर्तिस् तद् विद्धि मे व्रतम् ॥ (३८।२)

jīvitenāpi me rakṣyā kīrtis tad viddhi me vratam ||

39.1३९.१

सो ऽहं दत्त्वा मघवते भिक्षाम् एताम् अनुत्तमाम् । (३९।१)

so 'haṃ dattvā maghavate bhikṣām etām anuttamām |

39.2३९.२

ब्राह्मणच्छद्मिने देव लोके गन्ता परां गतिम् ॥ (३९।२)

brāhmaṇacchadmine deva loke gantā parāṃ gatim ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 284

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit