महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 31

1866 of 1995 · 27 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ब्राह्मण उवाच । (१।१)

brāhmaṇa uvāca

1.2१.२

त्रयो वै रिपवो लोके नव वै गुणतः स्मृताः । (१।२)

trayo vai ripavo loke nava vai guṇataḥ smṛtāḥ |

1.3१.३

हर्षः स्तम्भो ऽभिमानश्च त्रयस्ते सात्त्विका गुणाः ॥ (१।३)

harṣaḥ stambho 'bhimānaśca trayaste sāttvikā guṇāḥ ||

2.1२.१

शोकः क्रोधो ऽतिसंरम्भो राजसास्ते गुणाः स्मृताः । (२।१)

śokaḥ krodho 'tisaṃrambho rājasāste guṇāḥ smṛtāḥ |

2.2२.२

स्वप्नस्तन्द्री च मोहश्च त्रयस्ते तामसा गुणाः ॥ (२।२)

svapnastandrī ca mohaśca trayaste tāmasā guṇāḥ ||

3.1३.१

एतान्निकृत्य धृतिमान् बाणसंघैर् अतन्द्रितः । (३।१)

etānnikṛtya dhṛtimān bāṇasaṃghair atandritaḥ |

3.2३.२

जेतुं परान् उत्सहते प्रशान्तात्मा जितेन्द्रियः ॥ (३।२)

jetuṃ parān utsahate praśāntātmā jitendriyaḥ ||

4.1४.१

अत्र गाथाः कीर्तयन्ति पुराकल्पविदो जनाः । (४।१)

atra gāthāḥ kīrtayanti purākalpavido janāḥ |

4.2४.२

अम्बरीषेण या गीता राज्ञा राज्यं प्रशासता ॥ (४।२)

ambarīṣeṇa yā gītā rājñā rājyaṃ praśāsatā ||

5.1५.१

समुदीर्णेषु दोषेषु वध्यमानेषु साधुषु । (५।१)

samudīrṇeṣu doṣeṣu vadhyamāneṣu sādhuṣu |

5.2५.२

जग्राह तरसा राज्यम् अम्बरीष इति श्रुतिः ॥ (५।२)

jagrāha tarasā rājyam ambarīṣa iti śrutiḥ ||

6.1६.१

स निगृह्य महादोषान् साधून् समभिपूज्य च । (६।१)

sa nigṛhya mahādoṣān sādhūn samabhipūjya ca |

6.2६.२

जगाम महतीं सिद्धिं गाथां चेमां जगाद ह ॥ (६।२)

jagāma mahatīṃ siddhiṃ gāthāṃ cemāṃ jagāda ha ||

7.1७.१

भूयिष्ठं मे जिता दोषा निहताः सर्वशत्रवः । (७।१)

bhūyiṣṭhaṃ me jitā doṣā nihatāḥ sarvaśatravaḥ |

7.2७.२

एको दोषो ऽवशिष्टस्तु वध्यः स न हतो मया ॥ (७।२)

eko doṣo 'vaśiṣṭastu vadhyaḥ sa na hato mayā ||

8.1८.१

येन युक्तो जन्तुर् अयं वैतृष्ण्यं नाधिगच्छति । (८।१)

yena yukto jantur ayaṃ vaitṛṣṇyaṃ nādhigacchati |

8.2८.२

तृष्णार्त इव निम्नानि धावमानो न बुध्यते ॥ (८।२)

tṛṣṇārta iva nimnāni dhāvamāno na budhyate ||

9.1९.१

अकार्यम् अपि येनेह प्रयुक्तः सेवते नरः । (९।१)

akāryam api yeneha prayuktaḥ sevate naraḥ |

9.2९.२

तं लोभम् असिभिस्तीक्ष्णैर् निकृन्तन्तं निकृन्तत ॥ (९।२)

taṃ lobham asibhistīkṣṇair nikṛntantaṃ nikṛntata ||

10.1१०.१

लोभाद्धि जायते तृष्णा ततश्चिन्ता प्रसज्यते । (१०।१)

lobhāddhi jāyate tṛṣṇā tataścintā prasajyate |

10.2१०.२

स लिप्समानो लभते भूयिष्ठं राजसान् गुणान् ॥ (१०।२)

sa lipsamāno labhate bhūyiṣṭhaṃ rājasān guṇān ||

11.1११.१

स तैर् गुणैः संहतदेहबन्धनः पुनः पुनर् जायति कर्म चेहते । (११।१)

sa tair guṇaiḥ saṃhatadehabandhanaḥ punaḥ punar jāyati karma cehate |

11.2११.२

जन्मक्षये भिन्नविकीर्णदेहः पुनर् मृत्युं गच्छति जन्मनि स्वे ॥ (११।२)

janmakṣaye bhinnavikīrṇadehaḥ punar mṛtyuṃ gacchati janmani sve ||

12.1१२.१

तस्माद् एनं सम्यग् अवेक्ष्य लोभं निगृह्य धृत्यात्मनि राज्यम् इच्छेत् । (१२।१)

tasmād enaṃ samyag avekṣya lobhaṃ nigṛhya dhṛtyātmani rājyam icchet |

12.2१२.२

एतद् राज्यं नान्यद् अस्तीति विद्याद् यस्त्वत्र राजा विजितो ममैकः ॥ (१२।२)

etad rājyaṃ nānyad astīti vidyād yastvatra rājā vijito mamaikaḥ ||

13.1१३.१

इति राज्ञाम्बरीषेण गाथा गीता यशस्विना । (१३।१)

iti rājñāmbarīṣeṇa gāthā gītā yaśasvinā |

13.2१३.२

आधिराज्यं पुरस्कृत्य लोभम् एकं निकृन्तता ॥ (१३।२)

ādhirājyaṃ puraskṛtya lobham ekaṃ nikṛntatā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 31

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit