वैशंपायन उवाच । (१।१)

इन्द्रप्रस्थे वसन्तस्ते जघ्नुर् अन्यान् नराधिपान् । (१।२)

शासनाद् धृतराष्ट्रस्य राज्ञः शांतनवस्य च ॥ (१।३)

आश्रित्य धर्मराजानं सर्वलोको ऽवसत् सुखम् । (२।१)

पुण्यलक्षणकर्माणं स्वदेहम् इव देहिनः ॥ (२।२)

स समं धर्मकामार्थान् सिषेवे भरतर्षभः । (३।१)

त्रीन् इवात्मसमान् बन्धून् बन्धुमान् इव मानयन् ॥ (३।२)

तेषां समविभक्तानां क्षितौ देहवताम् इव । (४।१)

बभौ धर्मार्थकामानां चतुर्थ इव पार्थिवः ॥ (४।२)

अध्येतारं परं वेदाः प्रयोक्तारं महाध्वराः । (५।१)

रक्षितारं शुभं वर्णा लेभिरे तं जनाधिपम् । (५।२)

चत्वार इव ते वर्णा रेमिरे तं जनाधिपाः ॥ (५।३)

अधिष्ठानवती लक्ष्मीः परायणवती मतिः । (६।१)

बन्धुमान् अखिलो धर्मस्तेनासीत् पृथिवीक्षिता ॥ (६।२)

भ्रातृभिः सहितो राजा चतुर्भिर् अधिकं बभौ । (७।१)

प्रयुज्यमानैर् विततो वेदैर् इव महाध्वरः ॥ (७।२)

तं तु धौम्यादयो विप्राः परिवार्योपतस्थिरे । (८।१)

बृहस्पतिसमा मुख्याः प्रजापतिम् इवामराः ॥ (८।२)

धर्मराजे अतिप्रीत्या पूर्णचन्द्र इवामले । (९।१)

प्रजानां रेमिरे तुल्यं नेत्राणि हृदयानि च । (९।२)

रञ्जयामास वै प्रीत्या प्रीतिदानैर् अनुत्तमैः ॥ (९।३)

न तु केवलदैवेन प्रजा भावेन रेमिरे । (१०।१)

यद् बभूव मनःकान्तं कर्मणा स चकार तत् ॥ (१०।२)

न ह्ययुक्तं न चासत्यं नानृतं न च विप्रियम् । (११।१)

भाषितं चारुभाषस्य जज्ञे पार्थस्य धीमतः ॥ (११।२)

स हि सर्वस्य लोकस्य हितम् आत्मन एव च । (१२।१)

राजते सकला पृथ्वी पाण्डवेन बलीयसा । (१२।२)

पुष्पितानि वनानीव धान्यलक्ष्म्या च भारत । (१२।३)

चिकीर्षुः सुमहातेजा रेमे भरतसत्तमः ॥ (१२।४)

तथा तु मुदिताः सर्वे पाण्डवा विगतज्वराः । (१३।१)

अवसन् पृथिवीपालांस्त्रासयन्तः स्वतेजसा ॥ (१३।२)

ततः कतिपयाहस्य बीभत्सुः कृष्णम् अब्रवीत् । (१४।१)

उष्णानि कृष्ण वर्तन्ते गच्छामो यमुनां प्रति ॥ (१४।२)

सुहृज्जनवृतास्तत्र विहृत्य मधुसूदन । (१५।१)

सायाह्ने पुनर् एष्यामो रोचतां ते जनार्दन ॥ (१५।२)

वासुदेव उवाच । (१६।१)

कुन्तीमातर् ममाप्येतद् रोचते यद् वयं जले । (१६।२)

सुहृज्जनवृताः पार्थ विहरेम यथासुखम् ॥ (१६।३)

वैशंपायन उवाच । (१७।१)

आमन्त्र्य धर्मराजानम् अनुज्ञाप्य च भारत । (१७।२)

जग्मतुः पार्थगोविन्दौ सुहृज्जनवृतौ ततः । (१७।३)

विहरन् खाण्डवप्रस्थे काननेषु च माधवः । (१७।४)

पुष्पितोपवनां रम्यां ददर्श यमुनां नदीम् । (१७।५)

आलयं सर्वभूतानां खाण्डवं खड्गचर्मभृत् । (१७।६)

ददर्श स तु तं देशं सहितः सव्यसाचिना । (१७।७)

ऋक्षगोमायुसंघुष्टं हंससारसनादितम् । (१७।८)

शाखामृगगणैर् जुष्टं निकेतं सर्वरक्षसाम् । (१७।९)

द्वीपिगोमायुसिंहर्क्षवराहरुरुवारणैः । (१७।१०)

नानामृगसहस्रैश्च पक्षिभिश्च समावृतम् । (१७।११)

माननार्हं च सर्वेषां देवदानवरक्षसाम् । (१७।१२)

आलयं पन्नगेन्द्रस्य तक्षकस्य महात्मनः । (१७।१३)

वेणुशाल्मलिमाल्याङ्गैर् उपेतं वेत्रसंवृतम् । (१७।१४)

शाकपद्मकतालैश्च शतशाखैश्च रोहिणैः । (१७।१५)

निरुद्देशतमप्रख्यम् आवृतं गजसंस्थितैः । (१७।१६)

गुल्मैः कीचकवेणूनाम् आशीविषनिषेवितम् । (१७।१७)

विगतार्कमहाभोगव्रततिद्रुमसंकटम् । (१७।१८)

स्नुहिवेत्रकुलिङ्गाक्षैर् हिन्तालैश्च समावृतम् । (१७।१९)

व्यालदंष्ट्रिगणाकीर्णं वर्जितं सर्वमानुषैः । (१७।२०)

रक्षसां भुजगेन्द्राणां पक्षिणां च महालयम् । (१७।२१)

भूतानां सर्वदेवेशः सर्वलोकविभागवित् । (१७।२२)

पीताम्बरधरो देवस्तद् वनं बहुधा चरन् । (१७।२३)

सद्रुमस्य सयक्षस्य सभूतगणपक्षिणः । (१७।२४)

खाण्डवस्य विनाशं तं ददर्श मधुसूदनः ॥ (१७।२५)

विहारदेशं सम्प्राप्य नानाद्रुमवद् उत्तमम् । (१८।१)

गृहैर् उच्चावचैर् युक्तं पुरंदरगृहोपमम् ॥ (१८।२)

भक्ष्यैर् भोज्यैश्च पेयैश्च रसवद्भिर् महाधनैः । (१९।१)

माल्यैश्च विविधैर् युक्तं युक्तं वार्ष्णेयपार्थयोः ॥ (१९।२)

आविवेशतुर् आपूर्णं रत्नैर् उच्चावचैः शुभैः । (२०।१)

यथोपजोषं सर्वश्च जनश्चिक्रीड भारत । (२०।२)

स्त्रियश्च विपुलश्रोण्यश्चारुपीनपयोधराः । (२०।३)

मदस्खलितगामिन्यश्चिक्रीडुर् वामलोचनाः ॥ (२०।४)

वने काश्चिज् जले काश्चित् काश्चिद् वेश्मसु चाङ्गनाः । (२१।१)

यथादेशं यथाप्रीति चिक्रीडुः कृष्णपार्थयोः । (२१।२)

वासुदेवप्रिया नित्यं सत्यभामा च भामिनी ॥ (२१।३)

द्रौपदी च सुभद्रा च वासांस्याभरणानि च । (२२।१)

प्रयच्छेतां महार्हाणि स्त्रीणां ते स्म मदोत्कटे ॥ (२२।२)

काश्चित् प्रहृष्टा ननृतुश्चुक्रुशुश्च तथापराः । (२३।१)

जहसुश्चापरा नार्यः पपुश्चान्या वरासवम् ॥ (२३।२)

रुरुदुश्चापरास्तत्र प्रजघ्नुश्च परस्परम् । (२४।१)

मन्त्रयामासुर् अन्याश्च रहस्यानि परस्परम् । (२४।२)

काश्चिन् माल्यानि चिन्वन्ति काश्चिन् माल्यानि दध्रिरे ॥ (२४।३)

वेणुवीणामृदङ्गानां मनोज्ञानां च सर्वशः । (२५।१)

शब्देनापूर्यते ह स्म तद् वनं सुसमृद्धिमत् ॥ (२५।२)

तस्मिंस्तथा वर्तमाने कुरुदाशार्हनन्दनौ । (२६।१)

समीपे जग्मतुः कंचिद् उद्देशं सुमनोहरम् ॥ (२६।२)

तत्र गत्वा महात्मानौ कृष्णौ परपुरंजयौ । (२७।१)

महार्हासनयो राजंस्ततस्तौ संनिषीदतुः ॥ (२७।२)

तत्र पूर्वव्यतीतानि विक्रान्तानि रतानि च । (२८।१)

बहूनि कथयित्वा तौ रेमाते पार्थमाधवौ ॥ (२८।२)

तत्रोपविष्टौ मुदितौ नाकपृष्ठे ऽश्विनाविव । (२९।१)

अभ्यगच्छत् तदा विप्रो वासुदेवधनंजयौ । (२९।२)

सिंहासनसमीपे तौ वासुदेवधनंजयौ ॥ (२९।३)

बृहच्छालप्रतीकाशः प्रतप्तकनकप्रभः । (३०।१)

हरिपिङ्गो हरिश्मश्रुः प्रमाणायामतः समः ॥ (३०।२)

तरुणादित्यसंकाशः कृष्णवासा जटाधरः । (३१।१)

पद्मपत्राननः पिङ्गस्तेजसा प्रज्वलन्न् इव । (३१।२)

जगाम तौ कृष्णपार्थौ दिधक्षन् खाण्डवं वनम् ॥ (३१।३)

उपसृष्टं तु तं कृष्णौ भ्राजमानं द्विजोत्तमम् । (३२।१)

दृष्ट्वा जगाम मनसा पावको ऽयम् इति प्रभुः । (३२।२)

अर्जुनो वासुदेवश्च तूर्णम् उत्पत्य तस्थतुः ॥ (३२।३)