व्यास उवाच । (१।१)

तपसा कर्मभिश्चैव प्रदानेन च भारत । (१।२)

पुनाति पापं पुरुषः पूतश्चेन्न प्रवर्तते ॥ (१।३)

एककालं तु भुञ्जानश्चरन् भैक्षं स्वकर्मकृत् । (२।१)

कपालपाणिः खट्वाङ्गी ब्रह्मचारी सदोत्थितः ॥ (२।२)

अनसूयुर् अधःशायी कर्म लोके प्रकाशयन् । (३।१)

पूर्णैर् द्वादशभिर् वर्षैर् ब्रह्महा विप्रमुच्यते ॥ (३।२)

षड्भिर् वर्षैः कृच्छ्रभोजी ब्रह्महा पूयते नरः । (४।१)

मासे मासे समश्नंस्तु त्रिभिर् वर्षैः प्रमुच्यते ॥ (४।२)

संवत्सरेण मासाशी पूयते नात्र संशयः । (५।१)

तथैवोपरमन् राजन् स्वल्पेनापि प्रमुच्यते ॥ (५।२)

क्रतुना चाश्वमेधेन पूयते नात्र संशयः । (६।१)

ये चास्यावभृथे स्नान्ति केचिद् एवंविधा नराः ॥ (६।२)

ते सर्वे पूतपाप्मानो भवन्तीति परा श्रुतिः । (७।१)

ब्राह्मणार्थे हतो युद्धे मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ (७।२)

गवां शतसहस्रं तु पात्रेभ्यः प्रतिपादयन् । (८।१)

ब्रह्महा विप्रमुच्येत सर्वपापेभ्य एव च ॥ (८।२)

कपिलानां सहस्राणि यो दद्यात् पञ्चविंशतिम् । (९।१)

दोग्ध्रीणां स च पापेभ्यः सर्वेभ्यो विप्रमुच्यते ॥ (९।२)

गोसहस्रं सवत्सानां दोग्ध्रीणां प्राणसंशये । (१०।१)

साधुभ्यो वै दरिद्रेभ्यो दत्त्वा मुच्येत किल्बिषात् ॥ (१०।२)

शतं तै यस्तु काम्बोजान् ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति । (११।१)

नियतेभ्यो महीपाल स च पापात् प्रमुच्यते ॥ (११।२)

मनोरथं तु यो दद्याद् एकस्मा अपि भारत । (१२।१)

न कीर्तयेत दत्त्वा यः स च पापात् प्रमुच्यते ॥ (१२।२)

सुरापानं सकृत् पीत्वा यो ऽग्निवर्णां पिबेद् द्विजः । (१३।१)

स पावयत्यथात्मानम् इह लोके परत्र च ॥ (१३।२)

मेरुप्रपातं प्रपतञ् ज्वलनं वा समाविशन् । (१४।१)

महाप्रस्थानम् आतिष्ठन्मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥ (१४।२)

बृहस्पतिसवेनेष्ट्वा सुरापो ब्राह्मणः पुनः । (१५।१)

समितिं ब्राह्मणैर् गच्छेद् इति वै ब्राह्मणी श्रुतिः ॥ (१५।२)

भूमिप्रदानं कुर्याद् यः सुरां पीत्वा विमत्सरः । (१६।१)

पुनर् न च पिबेद् राजन् संस्कृतः शुध्यते नरः ॥ (१६।२)

गुरुतल्पी शिलां तप्ताम् आयसीम् अधिसंविशेत् । (१७।१)

पाणावाधाय वा शेफं प्रव्रजेद् ऊर्ध्वदर्शनः ॥ (१७।२)

शरीरस्य विमोक्षेण मुच्यते कर्मणो ऽशुभात् । (१८।१)

कर्मभ्यो विप्रमुच्यन्ते यत्ताः संवत्सरं स्त्रियः ॥ (१८।२)

महाव्रतं चरेद् यस्तु दद्यात् सर्वस्वम् एव तु । (१९।१)

गुर्वर्थे वा हतो युद्धे स मुच्येत् कर्मणो ऽशुभात् ॥ (१९।२)

अनृतेनोपचर्ता च प्रतिरोद्धा गुरोस्तथा । (२०।१)

उपहृत्य प्रियं तस्मै तस्मात् पापात् प्रमुच्यते ॥ (२०।२)

अवकीर्णिनिमित्तं तु ब्रह्महत्याव्रतं चरेत् । (२१।१)

खरचर्मवासाः षण्मासं तथा मुच्येत किल्बिषात् ॥ (२१।२)

परदारापहारी च परस्यापहरन् वसु । (२२।१)

संवत्सरं व्रती भूत्वा तथा मुच्येत किल्बिषात् ॥ (२२।२)

स्तेयं तु यस्यापहरेत् तस्मै दद्यात् समं वसु । (२३।१)

विविधेनाभ्युपायेन तेन मुच्येत किल्बिषात् ॥ (२३।२)

कृच्छ्राद् द्वादशरात्रेण स्वभ्यस्तेन दशावरम् । (२४।१)

परिवेत्ता भवेत् पूतः परिवित्तिश्च भारत ॥ (२४।२)

निवेश्यं तु भवेत् तेन सदा तारयिता पितॄन् । (२५।१)

न तु स्त्रिया भवेद् दोषो न तु सा तेन लिप्यते ॥ (२५।२)

भजने ह्य् ऋतुना शुद्धं चातुर्मास्यं विधीयते । (२६।१)

स्त्रियस्तेन विशुध्यन्ति इति धर्मविदो विदुः ॥ (२६।२)

स्त्रियस्त्वाशङ्किताः पापैर् नोपगम्या हि जानता । (२७।१)

रजसा ता विशुध्यन्ते भस्मना भाजनं यथा ॥ (२७।२)

चतुष्पात् सकलो धर्मो ब्राह्मणानां विधीयते । (२८।१)

पादावकृष्टो राजन्ये तथा धर्मो विधीयते ॥ (२८।२)

तथा वैश्ये च शूद्रे च पादः पादो विधीयते । (२९।१)

विद्याद् एवंविधेनैषां गुरुलाघवनिश्चयम् ॥ (२९।२)

तिर्यग्योनिवधं कृत्वा द्रुमांश्छित्त्वेतरान् बहून् । (३०।१)

त्रिरात्रं वायुभक्षः स्यात् कर्म च प्रथयेन्नरः ॥ (३०।२)

अगम्यागमने राजन् प्रायश्चित्तं विधीयते । (३१।१)

आर्द्रवस्त्रेण षण्मासं विहार्यं भस्मशायिना ॥ (३१।२)

एष एव तु सर्वेषाम् अकार्याणां विधिर् भवेत् । (३२।१)

ब्राह्मणोक्तेन विधिना दृष्टान्तागमहेतुभिः ॥ (३२।२)

सावित्रीम् अप्यधीयानः शुचौ देशे मिताशनः । (३३।१)

अहिंस्रो ऽमन्दको ऽजल्पन्मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥ (३३।२)

अहःसु सततं तिष्ठेद् अभ्याकाशं निशि स्वपेत् । (३४।१)

त्रिर् अह्नस्त्रिर् निशायाश्च सवासा जलम् आविशेत् ॥ (३४।२)

स्त्रीशूद्रपतितांश्चापि नाभिभाषेद् व्रतान्वितः । (३५।१)

पापान्यज्ञानतः कृत्वा मुच्येद् एवंव्रतो द्विजः ॥ (३५।२)

शुभाशुभफलं प्रेत्य लभते भूतसाक्षिकः । (३६।१)

अतिरिच्येत् तयोर् यत् तु तत् कर्ता लभते फलम् ॥ (३६।२)

तस्माद् दानेन तपसा कर्मणा च शुभं फलम् । (३७।१)

वर्धयेद् अशुभं कृत्वा यथा स्याद् अतिरेकवान् ॥ (३७।२)

कुर्याच्छुभानि कर्माणि निमित्ते पापकर्मणाम् । (३८।१)

दद्यान्नित्यं च वित्तानि तथा मुच्येत किल्बिषात् ॥ (३८।२)

अनुरूपं हि पापस्य प्रायश्चित्तम् उदाहृतम् । (३९।१)

महापातकवर्जं तु प्रायश्चित्तं विधीयते ॥ (३९।२)

भक्ष्याभक्ष्येषु सर्वेषु वाच्यावाच्ये तथैव च । (४०।१)

अज्ञानज्ञानयो राजन् विहितान्यनुजानते ॥ (४०।२)

जानता तु कृतं पापं गुरु सर्वं भवत्युत । (४१।१)

अज्ञानात् स्खलिते दोषे प्रायश्चित्तं विधीयते ॥ (४१।२)

शक्यते विधिना पापं यथोक्तेन व्यपोहितुम् । (४२।१)

आस्तिके श्रद्दधाने तु विधिर् एष विधीयते ॥ (४२।२)

नास्तिकाश्रद्दधानेषु पुरुषेषु कदाचन । (४३।१)

दम्भदोषप्रधानेषु विधिर् एष न दृश्यते ॥ (४३।२)

शिष्टाचारश्च शिष्टश्च धर्मो धर्मभृतां वर । (४४।१)

सेवितव्यो नरव्याघ्र प्रेत्य चेह सुखार्थिना ॥ (४४।२)

स राजन्मोक्ष्यसे पापात् तेन पूर्वेण हेतुना । (४५।१)

त्राणार्थं वा वधेनैषाम् अथवा नृपकर्मणा ॥ (४५।२)

अथवा ते घृणा काचित् प्रायश्चित्तं चरिष्यसि । (४६।१)

मा त्वेवानार्यजुष्टेन कर्मणा निधनं गमः ॥ (४६।२)