वैशंपायन उवाच । (१।१)

ततस्तेषां महाराज तत्रैवामिततेजसाम् । (१।२)

छद्मलिङ्गप्रविष्टानां पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ (१।३)

व्यतीतः समयः सम्यग् वसतां वै पुरोत्तमे । (२।१)

कुर्वतां तस्य कर्माणि विराटस्य महीपतेः ॥ (२।२)

ततस्त्रयोदशस्यान्ते तस्य वर्षस्य भारत । (३।१)

सुशर्मणा गृहीतं तु गोधनं तरसा बहु ॥ (३।२)

ततो जवेन महता गोपाः पुरम् अथाव्रजत् । (४।१)

अपश्यन्मत्स्यराजं च रथात् प्रस्कन्द्य कुण्डली ॥ (४।२)

शूरैः परिवृतं योधैः कुण्डलाङ्गदधारिभिः । (५।१)

सद्भिश्च मन्त्रिभिः सार्धं पाण्डवैश्च नरर्षभैः ॥ (५।२)

तं सभायां महाराजम् आसीनं राष्ट्रवर्धनम् । (६।१)

सो ऽब्रवीद् उपसंगम्य विराटं प्रणतस्तदा ॥ (६।२)

अस्मान् युधि विनिर्जित्य परिभूय सबान्धवान् । (७।१)

गवां शतसहस्राणि त्रिगर्ताः कालयन्ति ते । (७।२)

तान् परीप्स मनुष्येन्द्र मा नेशुः पशवस्तव ॥ (७।३)

तच्छ्रुत्वा नृपतिः सेनां मत्स्यानां समयोजयत् । (८।१)

रथनागाश्वकलिलां पत्तिध्वजसमाकुलाम् ॥ (८।२)

राजानो राजपुत्राश्च तनुत्राण्यत्र भेजिरे । (९।१)

भानुमन्ति विचित्राणि सूपसेव्यानि भागशः ॥ (९।२)

सवज्रायसगर्भं तु कवचं तप्तकाञ्चनम् । (१०।१)

विराटस्य प्रियो भ्राता शतानीको ऽभ्यहारयत् ॥ (१०।२)

सर्वपारसवं वर्म कल्याणपटलं दृढम् । (११।१)

शतानीकाद् अवरजो मदिराश्वो ऽभ्यहारयत् ॥ (११।२)

शतसूर्यं शतावर्तं शतबिन्दु शताक्षिमत् । (१२।१)

अभेद्यकल्पं मत्स्यानां राजा कवचम् आहरत् ॥ (१२।२)

उत्सेधे यस्य पद्मानि शतं सौगन्धिकानि च । (१३।१)

सुवर्णपृष्ठं सूर्याभं सूर्यदत्तो ऽभ्यहारयत् ॥ (१३।२)

दृढम् आयसगर्भं तु श्वेतं वर्म शताक्षिमत् । (१४।१)

विराटस्य सुतो ज्येष्ठो वीरः शङ्खो ऽभ्यहारयत् ॥ (१४।२)

शतशश्च तनुत्राणि यथास्वानि महारथाः । (१५।१)

योत्स्यमानाभ्यनह्यन्त देवरूपाः प्रहारिणः ॥ (१५।२)

सूपस्करेषु शुभ्रेषु महत्सु च महारथाः । (१६।१)

पृथक् काञ्चनसंनाहान् रथेष्वश्वान् अयोजयन् ॥ (१६।२)

सूर्यचन्द्रप्रतीकाशो रथे दिव्ये हिरण्मयः । (१७।१)

महानुभावो मत्स्यस्य ध्वज उच्छिश्रिये तदा ॥ (१७।२)

अथान्यान् विविधाकारान् ध्वजान् हेमविभूषितान् । (१८।१)

यथास्वं क्षत्रियाः शूरा रथेषु समयोजयन् ॥ (१८।२)

अथ मत्स्यो ऽब्रवीद् राजा शतानीकं जघन्यजम् । (१९।१)

कङ्कबल्लवगोपाला दामग्रन्थिश्च वीर्यवान् । (१९।२)

युध्येयुर् इति मे बुद्धिर् वर्तते नात्र संशयः ॥ (१९।३)

एतेषाम् अपि दीयन्तां रथा ध्वजपताकिनः । (२०।१)

कवचानि विचित्राणि दृढानि च मृदूनि च । (२०।२)

प्रतिमुञ्चन्तु गात्रेषु दीयन्ताम् आयुधानि च ॥ (२०।३)

वीराङ्गरूपाः पुरुषा नागराजकरोपमाः । (२१।१)

नेमे जातु न युध्येरन्न् इति मे धीयते मतिः ॥ (२१।२)

एतच्छ्रुत्वा तु नृपतेर् वाक्यं त्वरितमानसः । (२२।१)

शतानीकस्तु पार्थेभ्यो रथान् राजन् समादिशत् । (२२।२)

सहदेवाय राज्ञे च भीमाय नकुलाय च ॥ (२२।३)

तान् प्रहृष्टास्ततः सूता राजभक्तिपुरस्कृताः । (२३।१)

निर्दिष्टान्नरदेवेन रथाञ् शीघ्रम् अयोजयन् ॥ (२३।२)

कवचानि विचित्राणि दृढानि च मृदूनि च । (२४।१)

विराटः प्रादिशद् यानि तेषाम् अक्लिष्टकर्मणाम् । (२४।२)

तान्यामुच्य शरीरेषु दंशितास्ते परंतपाः ॥ (२४।३)

तरस्विनश्छन्नरूपाः सर्वे युद्धविशारदाः । (२५।१)

विराटम् अन्वयुः पश्चात् सहिताः कुरुपुंगवाः । (२५।२)

चत्वारो भ्रातरः शूराः पाण्डवाः सत्यविक्रमाः ॥ (२५।३)

भीमाश्च मत्तमातङ्गाः प्रभिन्नकरटामुखाः । (२६।१)

क्षरन्त इव जीमूताः सुदन्ताः षष्टिहायनाः ॥ (२६।२)

स्वारूढा युद्धकुशलैः शिक्षितैर् हस्तिसादिभिः । (२७।१)

राजानम् अन्वयुः पश्चाच्चलन्त इव पर्वताः ॥ (२७।२)

विशारदानां वश्यानां हृष्टानां चानुयायिनाम् । (२८।१)

अष्टौ रथसहस्राणि दश नागशतानि च । (२८।२)

षष्टिश्चाश्वसहस्राणि मत्स्यानाम् अभिनिर्ययुः ॥ (२८।३)

तद् अनीकं विराटस्य शुशुभे भरतर्षभ । (२९।१)

सम्प्रयातं महाराज निनीषन्तं गवां पदम् ॥ (२९।२)

तद् बलाग्र्यं विराटस्य सम्प्रस्थितम् अशोभत । (३०।१)

दृढायुधजनाकीर्णं गजाश्वरथसंकुलम् ॥ (३०।२)