महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 4

668 of 1995 · 55 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

द्रुपद उवाच । (१।१)

drupada uvāca

1.2१.२

एवम् एतन्महाबाहो भविष्यति न संशयः । (१।२)

evam etanmahābāho bhaviṣyati na saṃśayaḥ |

1.3१.३

न हि दुर्योधनो राज्यं मधुरेण प्रदास्यति ॥ (१।३)

na hi duryodhano rājyaṃ madhureṇa pradāsyati ||

2.1२.१

अनुवर्त्स्यति तं चापि धृतराष्ट्रः सुतप्रियः । (२।१)

anuvartsyati taṃ cāpi dhṛtarāṣṭraḥ sutapriyaḥ |

2.2२.२

भीष्मद्रोणौ च कार्पण्यान्मौर्ख्याद् राधेयसौबलौ ॥ (२।२)

bhīṣmadroṇau ca kārpaṇyānmaurkhyād rādheyasaubalau ||

3.1३.१

बलदेवस्य वाक्यं तु मम ज्ञाने न युज्यते । (३।१)

baladevasya vākyaṃ tu mama jñāne na yujyate |

3.2३.२

एतद्धि पुरुषेणाग्रे कार्यं सुनयम् इच्छता ॥ (३।२)

etaddhi puruṣeṇāgre kāryaṃ sunayam icchatā ||

4.1४.१

न तु वाच्यो मृदु वचो धार्तराष्ट्रः कथंचन । (४।१)

na tu vācyo mṛdu vaco dhārtarāṣṭraḥ kathaṃcana |

4.2४.२

न हि मार्दवसाध्यो ऽसौ पापबुद्धिर् मतो मम ॥ (४।२)

na hi mārdavasādhyo 'sau pāpabuddhir mato mama ||

5.1५.१

गर्दभे मार्दवं कुर्याद् गोषु तीक्ष्णं समाचरेत् । (५।१)

gardabhe mārdavaṃ kuryād goṣu tīkṣṇaṃ samācaret |

5.2५.२

मृदु दुर्योधने वाक्यं यो ब्रूयात् पापचेतसि ॥ (५।२)

mṛdu duryodhane vākyaṃ yo brūyāt pāpacetasi ||

6.1६.१

मृदु वै मन्यते पापो भाष्यमाणम् अशक्तिजम् । (६।१)

mṛdu vai manyate pāpo bhāṣyamāṇam aśaktijam |

6.2६.२

जितम् अर्थं विजानीयाद् अबुधो मार्दवे सति ॥ (६।२)

jitam arthaṃ vijānīyād abudho mārdave sati ||

7.1७.१

एतच्चैव करिष्यामो यत्नश्च क्रियताम् इह । (७।१)

etaccaiva kariṣyāmo yatnaśca kriyatām iha |

7.2७.२

प्रस्थापयाम मित्रेभ्यो बलान्युद्योजयन्तु नः ॥ (७।२)

prasthāpayāma mitrebhyo balānyudyojayantu naḥ ||

8.1८.१

शल्यस्य धृष्टकेतोश्च जयत्सेनस्य चाभिभोः । (८।१)

śalyasya dhṛṣṭaketośca jayatsenasya cābhibhoḥ |

8.2८.२

केकयानां च सर्वेषां दूता गच्छन्तु शीघ्रगाः ॥ (८।२)

kekayānāṃ ca sarveṣāṃ dūtā gacchantu śīghragāḥ ||

9.1९.१

स तु दुर्योधनो नूनं प्रेषयिष्यति सर्वशः । (९।१)

sa tu duryodhano nūnaṃ preṣayiṣyati sarvaśaḥ |

9.2९.२

पूर्वाभिपन्नाः सन्तश्च भजन्ते पूर्वचोदकम् ॥ (९।२)

pūrvābhipannāḥ santaśca bhajante pūrvacodakam ||

10.1१०.१

तत् त्वरध्वं नरेन्द्राणां पूर्वम् एव प्रचोदने । (१०।१)

tat tvaradhvaṃ narendrāṇāṃ pūrvam eva pracodane |

10.2१०.२

महद्धि कार्यं वोढव्यम् इति मे वर्तते मतिः ॥ (१०।२)

mahaddhi kāryaṃ voḍhavyam iti me vartate matiḥ ||

11.1११.१

शल्यस्य प्रेष्यतां शीघ्रं ये च तस्यानुगा नृपाः । (११।१)

śalyasya preṣyatāṃ śīghraṃ ye ca tasyānugā nṛpāḥ |

11.2११.२

भगदत्ताय राज्ञे च पूर्वसागरवासिने ॥ (११।२)

bhagadattāya rājñe ca pūrvasāgaravāsine ||

12.1१२.१

अमितौजसे तथोग्राय हार्दिक्यायाहुकाय च । (१२।१)

amitaujase tathogrāya hārdikyāyāhukāya ca |

12.2१२.२

दीर्घप्रज्ञाय मल्लाय रोचमानाय चाभिभो ॥ (१२।२)

dīrghaprajñāya mallāya rocamānāya cābhibho ||

13.1१३.१

आनीयतां बृहन्तश्च सेनाबिन्दुश्च पार्थिवः । (१३।१)

ānīyatāṃ bṛhantaśca senābinduśca pārthivaḥ |

13.2१३.२

पापजित् प्रतिविन्ध्यश्च चित्रवर्मा सुवास्तुकः ॥ (१३।२)

pāpajit prativindhyaśca citravarmā suvāstukaḥ ||

14.1१४.१

बाह्लीको मुञ्जकेशश्च चैद्याधिपतिर् एव च । (१४।१)

bāhlīko muñjakeśaśca caidyādhipatir eva ca |

14.2१४.२

सुपार्श्वश्च सुबाहुश्च पौरवश्च महारथः ॥ (१४।२)

supārśvaśca subāhuśca pauravaśca mahārathaḥ ||

15.1१५.१

शकानां पह्लवानां च दरदानां च ये नृपाः । (१५।१)

śakānāṃ pahlavānāṃ ca daradānāṃ ca ye nṛpāḥ |

15.2१५.२

काम्बोजा ऋषिका ये च पश्चिमानूपकाश्च ये ॥ (१५।२)

kāmbojā ṛṣikā ye ca paścimānūpakāśca ye ||

16.1१६.१

जयत्सेनश्च काश्यश्च तथा पञ्चनदा नृपाः । (१६।१)

jayatsenaśca kāśyaśca tathā pañcanadā nṛpāḥ |

16.2१६.२

क्राथपुत्रश्च दुर्धर्षः पार्वतीयाश्च ये नृपाः ॥ (१६।२)

krāthaputraśca durdharṣaḥ pārvatīyāśca ye nṛpāḥ ||

17.1१७.१

जानकिश्च सुशर्मा च मणिमान् पौतिमत्स्यकः । (१७।१)

jānakiśca suśarmā ca maṇimān pautimatsyakaḥ |

17.2१७.२

पांसुराष्ट्राधिपश्चैव धृष्टकेतुश्च वीर्यवान् ॥ (१७।२)

pāṃsurāṣṭrādhipaścaiva dhṛṣṭaketuśca vīryavān ||

18.1१८.१

औड्रश्च दण्डधारश्च बृहत्सेनश्च वीर्यवान् । (१८।१)

auḍraśca daṇḍadhāraśca bṛhatsenaśca vīryavān |

18.2१८.२

अपराजितो निषादश्च श्रेणिमान् वसुमान् अपि ॥ (१८।२)

aparājito niṣādaśca śreṇimān vasumān api ||

19.1१९.१

बृहद्बलो महौजाश्च बाहुः परपुरंजयः । (१९।१)

bṛhadbalo mahaujāśca bāhuḥ parapuraṃjayaḥ |

19.2१९.२

समुद्रसेनो राजा च सह पुत्रेण वीर्यवान् ॥ (१९।२)

samudraseno rājā ca saha putreṇa vīryavān ||

20.1२०.१

अदारिश्च नदीजश्च कर्णवेष्टश्च पार्थिवः । (२०।१)

adāriśca nadījaśca karṇaveṣṭaśca pārthivaḥ |

20.2२०.२

समर्थश्च सुवीरश्च मार्जारः कन्यकस्तथा ॥ (२०।२)

samarthaśca suvīraśca mārjāraḥ kanyakastathā ||

21.1२१.१

महावीरश्च कद्रुश्च निकरस्तुमुलः क्रथः । (२१।१)

mahāvīraśca kadruśca nikarastumulaḥ krathaḥ |

21.2२१.२

नीलश्च वीरधर्मा च भूमिपालश्च वीर्यवान् ॥ (२१।२)

nīlaśca vīradharmā ca bhūmipālaśca vīryavān ||

22.1२२.१

दुर्जयो दन्तवक्त्रश्च रुक्मी च जनमेजयः । (२२।१)

durjayo dantavaktraśca rukmī ca janamejayaḥ |

22.2२२.२

आषाढो वायुवेगश्च पूर्वपाली च पार्थिवः ॥ (२२।२)

āṣāḍho vāyuvegaśca pūrvapālī ca pārthivaḥ ||

23.1२३.१

भूरितेजा देवकश्च एकलव्यस्य चात्मजः । (२३।१)

bhūritejā devakaśca ekalavyasya cātmajaḥ |

23.2२३.२

कारूषकाश्च राजानः क्षेमधूर्तिश्च वीर्यवान् ॥ (२३।२)

kārūṣakāśca rājānaḥ kṣemadhūrtiśca vīryavān ||

24.1२४.१

उद्भवः क्षेमकश्चैव वाटधानश्च पार्थिवः । (२४।१)

udbhavaḥ kṣemakaścaiva vāṭadhānaśca pārthivaḥ |

24.2२४.२

श्रुतायुश्च दृढायुश्च शाल्वपुत्रश्च वीर्यवान् ॥ (२४।२)

śrutāyuśca dṛḍhāyuśca śālvaputraśca vīryavān ||

25.1२५.१

कुमारश्च कलिङ्गानाम् ईश्वरो युद्धदुर्मदः । (२५।१)

kumāraśca kaliṅgānām īśvaro yuddhadurmadaḥ |

25.2२५.२

एतेषां प्रेष्यतां शीघ्रम् एतद्धि मम रोचते ॥ (२५।२)

eteṣāṃ preṣyatāṃ śīghram etaddhi mama rocate ||

26.1२६.१

अयं च ब्राह्मणः शीघ्रं मम राजन् पुरोहितः । (२६।१)

ayaṃ ca brāhmaṇaḥ śīghraṃ mama rājan purohitaḥ |

26.2२६.२

प्रेष्यतां धृतराष्ट्राय वाक्यम् अस्मिन् समर्प्यताम् ॥ (२६।२)

preṣyatāṃ dhṛtarāṣṭrāya vākyam asmin samarpyatām ||

27.1२७.१

यथा दुर्योधनो वाच्यो यथा शांतनवो नृपः । (२७।१)

yathā duryodhano vācyo yathā śāṃtanavo nṛpaḥ |

27.2२७.२

धृतराष्ट्रो यथा वाच्यो द्रोणश्च विदुषां वरः ॥ (२७।२)

dhṛtarāṣṭro yathā vācyo droṇaśca viduṣāṃ varaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit