भीष्म उवाच । (१।१)

योगक्षेमो हि राष्ट्रस्य राजन्यायत्त उच्यते । (१।२)

योगक्षेमश्च राज्ञो ऽपि समायत्तः पुरोहिते ॥ (१।३)

यतादृष्टं भयं ब्रह्म प्रजानां शमयत्युत । (२।१)

दृष्टं च राजा बाहुभ्यां तद् राष्ट्रं सुखम् एधते ॥ (२।२)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (३।१)

मुचुकुन्दस्य संवादं राज्ञो वैश्रवणस्य च ॥ (३।२)

मुचुकुन्दो विजित्येमां पृथिवीं पृथिवीपतिः । (४।१)

जिज्ञासमानः स्वबलम् अभ्ययाद् अलकाधिपम् ॥ (४।२)

ततो वैश्रवणो राजा रक्षांसि समवासृजत् । (५।१)

ते बलान्यवमृद्नन्तः प्राचरंस्तस्य नैरृताः ॥ (५।२)

स हन्यमाने सैन्ये स्वे मुचुकुन्दो नराधिपः । (६।१)

गर्हयामास विद्वांसं पुरोहितम् अरिंदमः ॥ (६।२)

तत उग्रं तपस्तप्त्वा वसिष्ठो ब्रह्मवित्तमः । (७।१)

रक्षांस्यपावधीत् तत्र पन्थानं चाप्यविन्दत ॥ (७।२)

ततो वैश्रवणो राजा मुचुकुन्दम् अदर्शयत् । (८।१)

वध्यमानेषु सैन्येषु वचनं चेदम् अब्रवीत् ॥ (८।२)

त्वत्तो हि बलिनः पूर्वे राजानः सपुरोहिताः । (९।१)

न चैवं समवर्तंस्ते यथा त्वम् इह वर्तसे ॥ (९।२)

ते खल्वपि कृतास्त्राश्च बलवन्तश्च भूमिपाः । (१०।१)

आगम्य पर्युपासन्ते माम् ईशं सुखदुःखयोः ॥ (१०।२)

यद्यस्ति बाहुवीर्यं ते तद् दर्शयितुम् अर्हसि । (११।१)

किं ब्राह्मणबलेन त्वम् अतिमात्रं प्रवर्तसे ॥ (११।२)

मुचुकुन्दस्ततः क्रुद्धः प्रत्युवाच धनेश्वरम् । (१२।१)

न्यायपूर्वम् असंरब्धम् असंभ्रान्तम् इदं वचः ॥ (१२।२)

ब्रह्मक्षत्रम् इदं सृष्टम् एकयोनि स्वयंभुवा । (१३।१)

पृथग् बलविधानं च तल् लोकं परिरक्षति ॥ (१३।२)

तपोमन्त्रबलं नित्यं ब्राह्मणेषु प्रतिष्ठितम् । (१४।१)

अस्त्रबाहुबलं नित्यं क्षत्रियेषु प्रतिष्ठितम् ॥ (१४।२)

ताभ्यां सम्भूय कर्तव्यं प्रजानां परिपालनम् । (१५।१)

तथा च मां प्रवर्तन्तं गर्हयस्यलकाधिप ॥ (१५।२)

ततो ऽब्रवीद् वैश्रवणो राजानं सपुरोहितम् । (१६।१)

नाहं राज्यम् अनिर्दिष्टं कस्मैचिद् विदधाम्युत ॥ (१६।२)

नाछिन्दे चापि निर्दिष्टम् इति जानीहि पार्थिव । (१७।१)

प्रशाधि पृथिवीं वीर मद्दत्ताम् अखिलाम् इमाम् ॥ (१७।२)

मुचुकुन्द उवाच । (१८।१)

नाहं राज्यं भवद्दत्तं भोक्तुम् इच्छामि पार्थिव । (१८।२)

बाहुवीर्यार्जितं राज्यम् अश्नीयाम् इति कामये ॥ (१८।३)

भीष्म उवाच । (१९।१)

ततो वैश्रवणो राजा विस्मयं परमं ययौ । (१९।२)

क्षत्रधर्मे स्थितं दृष्ट्वा मुचुकुन्दम् असंभ्रमम् ॥ (१९।३)

ततो राजा मुचुकुन्दः सो ऽन्वशासद् वसुंधराम् । (२०।१)

बाहुवीर्यार्जितां सम्यक् क्षत्रधर्मम् अनुव्रतः ॥ (२०।२)

एवं यो ब्रह्मविद् राजा ब्रह्मपूर्वं प्रवर्तते । (२१।१)

जयत्यविजिताम् उर्वीं यशश्च महद् अश्नुते ॥ (२१।२)

नित्योदको ब्राह्मणः स्यान्नित्यशस्त्रश्च क्षत्रियः । (२२।१)

तयोर् हि सर्वम् आयत्तं यत् किंचिज्जगतीगतम् ॥ (२२।२)