महाभारतMahābhārata

MBh, 2, 8

234 of 1995 · 91 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नारद उवाच । (१।१)

nārada uvāca

1.2१.२

कथयिष्ये सभां दिव्यां युधिष्ठिर निबोध ताम् । (१।२)

kathayiṣye sabhāṃ divyāṃ yudhiṣṭhira nibodha tām |

1.3१.३

वैवस्वतस्य याम् अर्थे विश्वकर्मा चकार ह ॥ (१।३)

vaivasvatasya yām arthe viśvakarmā cakāra ha ||

2.1२.१

तैजसी सा सभा राजन् बभूव शतयोजना । (२।१)

taijasī sā sabhā rājan babhūva śatayojanā |

2.2२.२

विस्तारायामसम्पन्ना भूयसी चापि पाण्डव ॥ (२।२)

vistārāyāmasampannā bhūyasī cāpi pāṇḍava ||

3.1३.१

अर्कप्रकाशा भ्राजिष्णुः सर्वतः कामचारिणी । (३।१)

arkaprakāśā bhrājiṣṇuḥ sarvataḥ kāmacāriṇī |

3.2३.२

नैवातिशीता नात्युष्णा मनसश्च प्रहर्षिणी ॥ (३।२)

naivātiśītā nātyuṣṇā manasaśca praharṣiṇī ||

4.1४.१

न शोको न जरा तस्यां क्षुत्पिपासे न चाप्रियम् । (४।१)

na śoko na jarā tasyāṃ kṣutpipāse na cāpriyam |

4.2४.२

न च दैन्यं क्लमो वापि प्रतिकूलं न चाप्युत ॥ (४।२)

na ca dainyaṃ klamo vāpi pratikūlaṃ na cāpyuta ||

5.1५.१

सर्वे कामाः स्थितास्तस्यां ये दिव्या ये च मानुषाः । (५।१)

sarve kāmāḥ sthitāstasyāṃ ye divyā ye ca mānuṣāḥ |

5.2५.२

रसवच्च प्रभूतं च भक्ष्यभोज्यम् अरिंदम । (५।२)

rasavacca prabhūtaṃ ca bhakṣyabhojyam ariṃdama |

5.3५.३

लेह्यं चोष्यं च पेयं च हृद्यं स्वादु मनोहरम् ॥ (५।३)

lehyaṃ coṣyaṃ ca peyaṃ ca hṛdyaṃ svādu manoharam ||

6.1६.१

पुण्यगन्धाः स्रजस्तत्र नित्यपुष्पफलद्रुमाः । (६।१)

puṇyagandhāḥ srajastatra nityapuṣpaphaladrumāḥ |

6.2६.२

रसवन्ति च तोयानि शीतान्युष्णानि चैव ह । (६।२)

rasavanti ca toyāni śītānyuṣṇāni caiva ha |

6.3६.३

वृक्षाश्च विविधास्तत्र नित्यपुष्पा मनोरमाः । (६।३)

vṛkṣāśca vividhāstatra nityapuṣpā manoramāḥ |

6.4६.४

शीतलानि च रम्याणि सुखोष्णानि च भारत ॥ (६।४)

śītalāni ca ramyāṇi sukhoṣṇāni ca bhārata ||

7.1७.१

तस्यां राजर्षयः पुण्यास्तथा ब्रह्मर्षयो ऽमलाः । (७।१)

tasyāṃ rājarṣayaḥ puṇyāstathā brahmarṣayo 'malāḥ |

7.2७.२

यमं वैवस्वतं तात प्रहृष्टाः पर्युपासते ॥ (७।२)

yamaṃ vaivasvataṃ tāta prahṛṣṭāḥ paryupāsate ||

8.1८.१

ययातिर् नहुषः पूरुर् मान्धाता सोमको नृगः । (८।१)

yayātir nahuṣaḥ pūrur māndhātā somako nṛgaḥ |

8.2८.२

त्रसदस्युश्च तुरयः कृतवीर्यः श्रुतश्रवाः ॥ (८।२)

trasadasyuśca turayaḥ kṛtavīryaḥ śrutaśravāḥ ||

9.1९.१

अरिप्रणुत् सुसिंहश्च कृतवेगः कृतिर् निमिः । (९।१)

aripraṇut susiṃhaśca kṛtavegaḥ kṛtir nimiḥ |

9.2९.२

प्रतर्दनः शिबिर् मत्स्यः पृथ्वक्षो ऽथ बृहद्रथः ॥ (९।२)

pratardanaḥ śibir matsyaḥ pṛthvakṣo 'tha bṛhadrathaḥ ||

10.1१०.१

ऐडो मरुत्तः कुशिकः सांकाश्यः सांकृतिर् भवः । (१०।१)

aiḍo maruttaḥ kuśikaḥ sāṃkāśyaḥ sāṃkṛtir bhavaḥ |

10.2१०.२

चतुरश्वः सदश्वोर्मिः कार्तवीर्यश्च पार्थिवः ॥ (१०।२)

caturaśvaḥ sadaśvormiḥ kārtavīryaśca pārthivaḥ ||

11.1११.१

भरतस्तथा सुरथः सुनीथो नैषधो नलः । (११।१)

bharatastathā surathaḥ sunītho naiṣadho nalaḥ |

11.2११.२

भरतः सुरथश्चैव तथा राजा तपोरथः । (११।२)

bharataḥ surathaścaiva tathā rājā taporathaḥ |

11.3११.३

सुनीथो निशठो राजा नलो वै निषधाधिपः । (११।३)

sunītho niśaṭho rājā nalo vai niṣadhādhipaḥ |

11.4११.४

दिवोदासो ऽथ सुमना अम्बरीषो भगीरथः । (११।४)

divodāso 'tha sumanā ambarīṣo bhagīrathaḥ |

11.5११.५

लोमपादो ऽनरण्यश्च लोहितः पूरुर् उद्वहः ॥ (११।५)

lomapādo 'naraṇyaśca lohitaḥ pūrur udvahaḥ ||

12.1१२.१

व्यश्वः सदश्वो वध्र्यश्वः पञ्चहस्तः पृथुश्रवाः । (१२।१)

vyaśvaḥ sadaśvo vadhryaśvaḥ pañcahastaḥ pṛthuśravāḥ |

12.2१२.२

रुषद्गुर् वृषसेनश्च क्षुपश्च सुमहाबलः ॥ (१२।२)

ruṣadgur vṛṣasenaśca kṣupaśca sumahābalaḥ ||

13.1१३.१

रुषदश्वो वसुमनाः पुरुकुत्सो ध्वजी रथी । (१३।१)

ruṣadaśvo vasumanāḥ purukutso dhvajī rathī |

13.2१३.२

आर्ष्टिषेणो दिलीपश्च महात्मा चाप्युशीनरः ॥ (१३।२)

ārṣṭiṣeṇo dilīpaśca mahātmā cāpyuśīnaraḥ ||

14.1१४.१

औशीनरः पुण्डरीकः शर्यातिः शरभः शुचिः । (१४।१)

auśīnaraḥ puṇḍarīkaḥ śaryātiḥ śarabhaḥ śuciḥ |

14.2१४.२

अङ्गो ऽरिष्टश्च वेनश्च दुःषन्तः संजयो जयः ॥ (१४।२)

aṅgo 'riṣṭaśca venaśca duḥṣantaḥ saṃjayo jayaḥ ||

15.1१५.१

भाङ्गास्वरिः सुनीथश्च निषधो ऽथ त्विषीरथः । (१५।१)

bhāṅgāsvariḥ sunīthaśca niṣadho 'tha tviṣīrathaḥ |

15.2१५.२

करंधमो बाह्लिकश्च सुद्युम्नो बलवान्मधुः । (१५।२)

karaṃdhamo bāhlikaśca sudyumno balavānmadhuḥ |

15.3१५.३

ऐलो मरुत्तश्च तथा बलवान् पृथिवीपतिः ॥ (१५।३)

ailo maruttaśca tathā balavān pṛthivīpatiḥ ||

16.1१६.१

कपोतरोमा तृणकः सहदेवार्जुनौ तथा । (१६।१)

kapotaromā tṛṇakaḥ sahadevārjunau tathā |

16.2१६.२

व्यश्वः साश्वः कृशाश्वश्च शशबिन्दुश्च पार्थिवः । (१६।२)

vyaśvaḥ sāśvaḥ kṛśāśvaśca śaśabinduśca pārthivaḥ |

16.3१६.३

राजा दशरथश्चैव ककुत्स्थो ऽथ प्रवर्धनः । (१६।३)

rājā daśarathaścaiva kakutstho 'tha pravardhanaḥ |

16.4१६.४

रामो दाशरथिश्चैव लक्ष्मणो ऽथ प्रतर्दनः ॥ (१६।४)

rāmo dāśarathiścaiva lakṣmaṇo 'tha pratardanaḥ ||

17.1१७.१

अलर्कः कक्षसेनश्च गयो गौराश्व एव च । (१७।१)

alarkaḥ kakṣasenaśca gayo gaurāśva eva ca |

17.2१७.२

जामदग्न्यो ऽथ रामो ऽत्र नाभागसगरौ तथा ॥ (१७।२)

jāmadagnyo 'tha rāmo 'tra nābhāgasagarau tathā ||

18.1१८.१

भूरिद्युम्नो महाश्वश्च पृथ्वश्वो जनकस्तथा । (१८।१)

bhūridyumno mahāśvaśca pṛthvaśvo janakastathā |

18.2१८.२

वैन्यो राजा वारिषेणः पुरुजो जनमेजयः ॥ (१८।२)

vainyo rājā vāriṣeṇaḥ purujo janamejayaḥ ||

19.1१९.१

ब्रह्मदत्तस्त्रिगर्तश्च राजोपरिचरस्तथा । (१९।१)

brahmadattastrigartaśca rājoparicarastathā |

19.2१९.२

इन्द्रद्युम्नो भीमजानुर् गयः पृष्ठो नयो ऽनघः ॥ (१९।२)

indradyumno bhīmajānur gayaḥ pṛṣṭho nayo 'naghaḥ ||

20.1२०.१

पद्मो ऽथ मुचुकुन्दश्च भूरिद्युम्नः प्रसेनजित् । (२०।१)

padmo 'tha mucukundaśca bhūridyumnaḥ prasenajit |

20.2२०.२

अरिष्टनेमिः प्रद्युम्नः पृथगश्वो ऽजकस्तथा ॥ (२०।२)

ariṣṭanemiḥ pradyumnaḥ pṛthagaśvo 'jakastathā ||

21.1२१.१

शतं मत्स्या नृपतयः शतं नीपाः शतं हयाः । (२१।१)

śataṃ matsyā nṛpatayaḥ śataṃ nīpāḥ śataṃ hayāḥ |

21.2२१.२

धृतराष्ट्राश्चैकशतम् अशीतिर् जनमेजयाः ॥ (२१।२)

dhṛtarāṣṭrāścaikaśatam aśītir janamejayāḥ ||

22.1२२.१

शतं च ब्रह्मदत्तानाम् ईरिणां वैरिणां शतम् । (२२।१)

śataṃ ca brahmadattānām īriṇāṃ vairiṇāṃ śatam |

22.2२२.२

भीष्माणां द्वे शते ऽप्यत्र भीमानां तु तथा शतम् । (२२।२)

bhīṣmāṇāṃ dve śate 'pyatra bhīmānāṃ tu tathā śatam |

22.3२२.३

शतं च प्रतिविन्ध्यानां शतं नागाः शतं हयाः । (२२।३)

śataṃ ca prativindhyānāṃ śataṃ nāgāḥ śataṃ hayāḥ |

22.4२२.४

पलाशानां शतं ज्ञेयं शतं काशकुशादयः । (२२।४)

palāśānāṃ śataṃ jñeyaṃ śataṃ kāśakuśādayaḥ |

22.5२२.५

शंतनुश्चैव राजर्षिः पाण्डुश्चैव पिता तव ॥ (२२।५)

śaṃtanuścaiva rājarṣiḥ pāṇḍuścaiva pitā tava ||

23.1२३.१

उशद्गवः शतरथो देवराजो जयद्रथः । (२३।१)

uśadgavaḥ śataratho devarājo jayadrathaḥ |

23.2२३.२

वृषादर्भिश्च राजर्षिर् धाम्ना सह समन्त्रिणा ॥ (२३।२)

vṛṣādarbhiśca rājarṣir dhāmnā saha samantriṇā ||

24.1२४.१

अथापरे सहस्राणि ये गताः शशबिन्दवः । (२४।१)

athāpare sahasrāṇi ye gatāḥ śaśabindavaḥ |

24.2२४.२

इष्ट्वाश्वमेधैर् बहुभिर् महद्भिर् भूरिदक्षिणैः ॥ (२४।२)

iṣṭvāśvamedhair bahubhir mahadbhir bhūridakṣiṇaiḥ ||

25.1२५.१

एते राजर्षयः पुण्याः कीर्तिमन्तो बहुश्रुताः । (२५।१)

ete rājarṣayaḥ puṇyāḥ kīrtimanto bahuśrutāḥ |

25.2२५.२

तस्यां सभायां राजर्षे वैवस्वतम् उपासते ॥ (२५।२)

tasyāṃ sabhāyāṃ rājarṣe vaivasvatam upāsate ||

26.1२६.१

अगस्त्यो ऽथ मतङ्गश्च कालो मृत्युस्तथैव च । (२६।१)

agastyo 'tha mataṅgaśca kālo mṛtyustathaiva ca |

26.2२६.२

यज्वानश्चैव सिद्धाश्च ये च योगशरीरिणः ॥ (२६।२)

yajvānaścaiva siddhāśca ye ca yogaśarīriṇaḥ ||

27.1२७.१

अग्निष्वात्ताश्च पितरः फेनपाश्चोष्मपाश्च ये । (२७।१)

agniṣvāttāśca pitaraḥ phenapāścoṣmapāśca ye |

27.2२७.२

स्वधावन्तो बर्हिषदो मूर्तिमन्तस्तथापरे ॥ (२७।२)

svadhāvanto barhiṣado mūrtimantastathāpare ||

28.1२८.१

कालचक्रं च साक्षाच्च भगवान् हव्यवाहनः । (२८।१)

kālacakraṃ ca sākṣācca bhagavān havyavāhanaḥ |

28.2२८.२

नरा दुष्कृतकर्माणो दक्षिणायनमृत्यवः ॥ (२८।२)

narā duṣkṛtakarmāṇo dakṣiṇāyanamṛtyavaḥ ||

29.1२९.१

कालस्य नयने युक्ता यमस्य पुरुषाश्च ये । (२९।१)

kālasya nayane yuktā yamasya puruṣāśca ye |

29.2२९.२

तस्यां शिंशपपालाशास्तथा काशकुशादयः । (२९।२)

tasyāṃ śiṃśapapālāśāstathā kāśakuśādayaḥ |

29.3२९.३

उपासते धर्मराजं मूर्तिमन्तो निरामयाः ॥ (२९।३)

upāsate dharmarājaṃ mūrtimanto nirāmayāḥ ||

30.1३०.१

एते चान्ये च बहवः पितृराजसभासदः । (३०।१)

ete cānye ca bahavaḥ pitṛrājasabhāsadaḥ |

30.2३०.२

अशक्याः परिसंख्यातुं नामभिः कर्मभिस्तथा ॥ (३०।२)

aśakyāḥ parisaṃkhyātuṃ nāmabhiḥ karmabhistathā ||

31.1३१.१

असंबाधा हि सा पार्थ रम्या कामगमा सभा । (३१।१)

asaṃbādhā hi sā pārtha ramyā kāmagamā sabhā |

31.2३१.२

दीर्घकालं तपस्तप्त्वा निर्मिता विश्वकर्मणा ॥ (३१।२)

dīrghakālaṃ tapastaptvā nirmitā viśvakarmaṇā ||

32.1३२.१

प्रभासन्ती ज्वलन्तीव तेजसा स्वेन भारत । (३२।१)

prabhāsantī jvalantīva tejasā svena bhārata |

32.2३२.२

ताम् उग्रतपसो यान्ति सुव्रताः सत्यवादिनः ॥ (३२।२)

tām ugratapaso yānti suvratāḥ satyavādinaḥ ||

33.1३३.१

शान्ताः संन्यासिनः सिद्धाः पूताः पुण्येन कर्मणा । (३३।१)

śāntāḥ saṃnyāsinaḥ siddhāḥ pūtāḥ puṇyena karmaṇā |

33.2३३.२

सर्वे भास्वरदेहाश्च सर्वे च विरजोऽम्बराः ॥ (३३।२)

sarve bhāsvaradehāśca sarve ca virajo'mbarāḥ ||

34.1३४.१

चित्राङ्गदाश्चित्रमाल्याः सर्वे ज्वलितकुण्डलाः । (३४।१)

citrāṅgadāścitramālyāḥ sarve jvalitakuṇḍalāḥ |

34.2३४.२

सुकृतैः कर्मभिः पुण्यैः परिबर्हैर् विभूषिताः ॥ (३४।२)

sukṛtaiḥ karmabhiḥ puṇyaiḥ paribarhair vibhūṣitāḥ ||

35.1३५.१

गन्धर्वाश्च महात्मानः शतशश्चाप्सरोगणाः । (३५।१)

gandharvāśca mahātmānaḥ śataśaścāpsarogaṇāḥ |

35.2३५.२

वादित्रं नृत्तगीतं च हास्यं लास्यं च सर्वशः ॥ (३५।२)

vāditraṃ nṛttagītaṃ ca hāsyaṃ lāsyaṃ ca sarvaśaḥ ||

36.1३६.१

पुण्याश्च गन्धाः शब्दाश्च तस्यां पार्थ समन्ततः । (३६।१)

puṇyāśca gandhāḥ śabdāśca tasyāṃ pārtha samantataḥ |

36.2३६.२

दिव्यानि माल्यानि च ताम् उपतिष्ठन्ति सर्वशः ॥ (३६।२)

divyāni mālyāni ca tām upatiṣṭhanti sarvaśaḥ ||

37.1३७.१

शतं शतसहस्राणि धर्मिणां तं प्रजेश्वरम् । (३७।१)

śataṃ śatasahasrāṇi dharmiṇāṃ taṃ prajeśvaram |

37.2३७.२

उपासते महात्मानं रूपयुक्ता मनस्विनः ॥ (३७।२)

upāsate mahātmānaṃ rūpayuktā manasvinaḥ ||

38.1३८.१

ईदृशी सा सभा राजन् पितृराज्ञो महात्मनः । (३८।१)

īdṛśī sā sabhā rājan pitṛrājño mahātmanaḥ |

38.2३८.२

वरुणस्यापि वक्ष्यामि सभां पुष्करमालिनीम् । (३८।२)

varuṇasyāpi vakṣyāmi sabhāṃ puṣkaramālinīm |

38.3३८.३

त्वम् एकाग्रमना राजन्न् अवधारय पार्थिव ॥ (३८।३)

tvam ekāgramanā rājann avadhāraya pārthiva ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 2, 8

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit