महाभारतMahābhārata

MBh, 2, 55

281 of 1995 · 35 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

विदुर उवाच । (१।१)

vidura uvāca

1.2१.२

महाराज विजानीहि यत् त्वां वक्ष्यामि तच्छृणु । (१।२)

mahārāja vijānīhi yat tvāṃ vakṣyāmi tacchṛṇu |

1.3१.३

मुमूर्षोर् औषधम् इव न रोचेतापि ते श्रुतम् ॥ (१।३)

mumūrṣor auṣadham iva na rocetāpi te śrutam ||

2.1२.१

यद् वै पुरा जातमात्रो रुराव गोमायुवद् विस्वरं पापचेताः । (२।१)

yad vai purā jātamātro rurāva gomāyuvad visvaraṃ pāpacetāḥ |

2.2२.२

दुर्योधनो भारतानां कुलघ्नः सो ऽयं युक्तो भविता कालहेतुः ॥ (२।२)

duryodhano bhāratānāṃ kulaghnaḥ so 'yaṃ yukto bhavitā kālahetuḥ ||

3.1३.१

गृहे वसन्तं गोमायुं त्वं वै मत्वा न बुध्यसे । (३।१)

gṛhe vasantaṃ gomāyuṃ tvaṃ vai matvā na budhyase |

3.2३.२

दुर्योधनस्य रूपेण शृणु काव्यां गिरं मम ॥ (३।२)

duryodhanasya rūpeṇa śṛṇu kāvyāṃ giraṃ mama ||

4.1४.१

मधु वै माध्विको लब्ध्वा प्रपातं नावबुध्यते । (४।१)

madhu vai mādhviko labdhvā prapātaṃ nāvabudhyate |

4.2४.२

आरुह्य तं मज्जति वा पतनं वाधिगच्छति ॥ (४।२)

āruhya taṃ majjati vā patanaṃ vādhigacchati ||

5.1५.१

सो ऽयं मत्तो ऽक्षदेवेन मधुवन्न परीक्षते । (५।१)

so 'yaṃ matto 'kṣadevena madhuvanna parīkṣate |

5.2५.२

प्रपातं बुध्यते नैव वैरं कृत्वा महारथैः ॥ (५।२)

prapātaṃ budhyate naiva vairaṃ kṛtvā mahārathaiḥ ||

6.1६.१

विदितं ते महाराज राजस्वेवासमञ्जसम् । (६।१)

viditaṃ te mahārāja rājasvevāsamañjasam |

6.2६.२

अन्धका यादवा भोजाः समेताः कंसम् अत्यजन् ॥ (६।२)

andhakā yādavā bhojāḥ sametāḥ kaṃsam atyajan ||

7.1७.१

नियोगाच्च हते तस्मिन् कृष्णेनामित्रघातिना । (७।१)

niyogācca hate tasmin kṛṣṇenāmitraghātinā |

7.2७.२

एवं ते ज्ञातयः सर्वे मोदमानाः शतं समाः ॥ (७।२)

evaṃ te jñātayaḥ sarve modamānāḥ śataṃ samāḥ ||

8.1८.१

त्वन्नियुक्तः सव्यसाची निगृह्णातु सुयोधनम् । (८।१)

tvanniyuktaḥ savyasācī nigṛhṇātu suyodhanam |

8.2८.२

निग्रहाद् अस्य पापस्य मोदन्तां कुरवः सुखम् ॥ (८।२)

nigrahād asya pāpasya modantāṃ kuravaḥ sukham ||

9.1९.१

काकेनेमांश्चित्रबर्हाञ् शार्दूलान् क्रोष्टुकेन च । (९।१)

kākenemāṃścitrabarhāñ śārdūlān kroṣṭukena ca |

9.2९.२

क्रीणीष्व पाण्डवान् राजन् मा मज्जीः शोकसागरे ॥ (९।२)

krīṇīṣva pāṇḍavān rājan mā majjīḥ śokasāgare ||

10.1१०.१

त्यजेत् कुलार्थे पुरुषं ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् । (१०।१)

tyajet kulārthe puruṣaṃ grāmasyārthe kulaṃ tyajet |

10.2१०.२

ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ॥ (१०।२)

grāmaṃ janapadasyārthe ātmārthe pṛthivīṃ tyajet ||

11.1११.१

सर्वज्ञः सर्वभावज्ञः सर्वशत्रुभयंकरः । (११।१)

sarvajñaḥ sarvabhāvajñaḥ sarvaśatrubhayaṃkaraḥ |

11.2११.२

इति स्म भाषते काव्यो जम्भत्यागे महासुरान् ॥ (११।२)

iti sma bhāṣate kāvyo jambhatyāge mahāsurān ||

12.1१२.१

हिरण्यष्ठीविनः कश्चित् पक्षिणो वनगोचरान् । (१२।१)

hiraṇyaṣṭhīvinaḥ kaścit pakṣiṇo vanagocarān |

12.2१२.२

गृहे किल कृतावासांल् लोभाद् राजन्न् अपीडयत् ॥ (१२।२)

gṛhe kila kṛtāvāsāṃl lobhād rājann apīḍayat ||

13.1१३.१

सदोपभोज्यांल् लोभान्धो हिरण्यार्थे परंतप । (१३।१)

sadopabhojyāṃl lobhāndho hiraṇyārthe paraṃtapa |

13.2१३.२

आयतिं च तदात्वं च उभे सद्यो व्यनाशयत् ॥ (१३।२)

āyatiṃ ca tadātvaṃ ca ubhe sadyo vyanāśayat ||

14.1१४.१

तदात्वकामः पाण्डूंस्त्वं मा द्रुहो भरतर्षभ । (१४।१)

tadātvakāmaḥ pāṇḍūṃstvaṃ mā druho bharatarṣabha |

14.2१४.२

मोहात्मा तप्यसे पश्चात् पक्षिहा पुरुषो यथा ॥ (१४।२)

mohātmā tapyase paścāt pakṣihā puruṣo yathā ||

15.1१५.१

जातं जातं पाण्डवेभ्यः पुष्पम् आदत्स्व भारत । (१५।१)

jātaṃ jātaṃ pāṇḍavebhyaḥ puṣpam ādatsva bhārata |

15.2१५.२

मालाकार इवारामे स्नेहं कुर्वन् पुनः पुनः ॥ (१५।२)

mālākāra ivārāme snehaṃ kurvan punaḥ punaḥ ||

16.1१६.१

वृक्षान् अङ्गारकारीव मैनान् धाक्षीः समूलकान् । (१६।१)

vṛkṣān aṅgārakārīva mainān dhākṣīḥ samūlakān |

16.2१६.२

मा गमः ससुतामात्यः सबलश्च पराभवम् ॥ (१६।२)

mā gamaḥ sasutāmātyaḥ sabalaśca parābhavam ||

17.1१७.१

समवेतान् हि कः पार्थान् प्रतियुध्येत भारत । (१७।१)

samavetān hi kaḥ pārthān pratiyudhyeta bhārata |

17.2१७.२

मरुद्भिः सहितो राजन्न् अपि साक्षान्मरुत्पतिः ॥ (१७।२)

marudbhiḥ sahito rājann api sākṣānmarutpatiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 2, 55

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit