युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

व्रीहिद्रोणः परित्यक्तः कथं तेन महात्मना । (१।२)

कस्मै दत्तश्च भगवन् विधिना केन चात्थ मे ॥ (१।३)

प्रत्यक्षधर्मा भगवान् यस्य तुष्टो हि कर्मभिः । (२।१)

सफलं तस्य जन्माहं मन्ये सद्धर्मचारिणः ॥ (२।२)

व्यास उवाच । (३।१)

शिलोञ्छवृत्तिर् धर्मात्मा मुद्गलः संशितव्रतः । (३।२)

आसीद् राजन् कुरुक्षेत्रे सत्यवाग् अनसूयकः ॥ (३।३)

अतिथिव्रती क्रियावांश्च कापोतीं वृत्तिम् आस्थितः । (४।१)

सत्त्रम् इष्टीकृतं नाम समुपास्ते महातपाः ॥ (४।२)

सपुत्रदारो हि मुनिः पक्षाहारो बभूव सः । (५।१)

कपोतवृत्त्या पक्षेण व्रीहिद्रोणम् उपार्जयत् ॥ (५।२)

दर्शं च पौर्णमासं च कुर्वन् विगतमत्सरः । (६।१)

देवतातिथिशेषेण कुरुते देहयापनम् ॥ (६।२)

तस्येन्द्रः सहितो देवैः साक्षात् त्रिभुवनेश्वरः । (७।१)

प्रत्यगृह्णान् महाराज भागं पर्वणि पर्वणि ॥ (७।२)

स पर्वकालं कृत्वा तु मुनिवृत्त्या समन्वितः । (८।१)

अतिथिभ्यो ददावन्नं प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ (८।२)

व्रीहिद्रोणस्य तदहो ददतो ऽन्नं महात्मनः । (९।१)

शिष्टं मात्सर्यहीनस्य वर्धत्यतिथिदर्शनात् ॥ (९।२)

तच्छतान्यपि भुञ्जन्ति ब्राह्मणानां मनीषिणाम् । (१०।१)

मुनेस्त्यागविशुद्ध्या तु तदन्नं वृद्धिम् ऋच्छति ॥ (१०।२)

तं तु शुश्राव धर्मिष्ठं मुद्गलं संशितव्रतम् । (११।१)

दुर्वासा नृप दिग्वासास् तम् अथाभ्याजगाम ह ॥ (११।२)

बिभ्रच्चानियतं वेषम् उन्मत्त इव पाण्डव । (१२।१)

विकचः परुषा वाचो व्याहरन् विविधा मुनिः ॥ (१२।२)

अभिगम्याथ तं विप्रम् उवाच मुनिसत्तमः । (१३।१)

अन्नार्थिनम् अनुप्राप्तं विद्धि मां मुनिसत्तम ॥ (१३।२)

स्वागतं ते ऽस्त्विति मुनिं मुद्गलः प्रत्यभाषत । (१४।१)

पाद्यम् आचमनीयं च प्रतिवेद्यान्नम् उत्तमम् ॥ (१४।२)

प्रादात् स तपसोपात्तं क्षुधितायातिथिव्रती । (१५।१)

उन्मत्ताय परां श्रद्धाम् आस्थाय स धृतव्रतः ॥ (१५।२)

ततस् तदन्नं रसवत् स एव क्षुधयान्वितः । (१६।१)

बुभुजे कृत्स्नम् उन्मत्तः प्रादात् तस्मै च मुद्गलः ॥ (१६।२)

भुक्त्वा चान्नं ततः सर्वम् उच्छिष्टेनात्मनस् ततः । (१७।१)

अथानुलिलिपे ऽङ्गानि जगाम च यथागतम् ॥ (१७।२)

एवं द्वितीये सम्प्राप्ते पर्वकाले मनीषिणः । (१८।१)

आगम्य बुभुजे सर्वम् अन्नम् उञ्छोपजीविनः ॥ (१८।२)

निराहारस् तु स मुनिर् उञ्छम् आर्जयते पुनः । (१९।१)

न चैनं विक्रियां नेतुम् अशकन् मुद्गलं क्षुधा ॥ (१९।२)

न क्रोधो न च मात्सर्यं नावमानो न सम्भ्रमः । (२०।१)

सपुत्रदारम् उञ्छन्तम् आविवेश द्विजोत्तमम् ॥ (२०।२)

तथा तम् उञ्छधर्माणं दुर्वासा मुनिसत्तमम् । (२१।१)

उपतस्थे यथाकालं षट्कृत्वः कृतनिश्चयः ॥ (२१।२)

न चास्य मानसं किंचिद् विकारं ददृशे मुनिः । (२२।१)

शुद्धसत्त्वस्य शुद्धं स ददृशे निर्मलं मनः ॥ (२२।२)

तम् उवाच ततः प्रीतः स मुनिर् मुद्गलं तदा । (२३।१)

त्वत्समो नास्ति लोके ऽस्मिन् दाता मात्सर्यवर्जितः ॥ (२३।२)

क्षुद्धर्मसंज्ञां प्रणुदत्यादत्ते धैर्यम् एव च । (२४।१)

विषयानुसारिणी जिह्वा कर्षत्येव रसान् प्रति ॥ (२४।२)

आहारप्रभवाः प्राणा मनो दुर्निग्रहं चलम् । (२५।१)

मनसश्चेन्द्रियाणां चाप्यैकाग्र्यं निश्चितं तपः ॥ (२५।२)

श्रमेणोपार्जितं त्यक्तुं दुःखं शुद्धेन चेतसा । (२६।१)

तत् सर्वं भवता साधो यथावद् उपपादितम् ॥ (२६।२)

प्रीताः स्मो ऽनुगृहीताश्च समेत्य भवता सह । (२७।१)

इन्द्रियाभिजयो धैर्यं संविभागो दमः शमः ॥ (२७।२)

दया सत्यं च धर्मश्च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । (२८।१)

जितास्ते कर्मभिर् लोकाः प्राप्तो ऽसि परमां गतिम् ॥ (२८।२)

अहो दानं विघुष्टं ते सुमहत् स्वर्गवासिभिः । (२९।१)

सशरीरो भवान् गन्ता स्वर्गं सुचरितव्रत ॥ (२९।२)

इत्येवं वदतस् तस्य तदा दुर्वाससो मुनेः । (३०।१)

देवदूतो विमानेन मुद्गलं प्रत्युपस्थितः ॥ (३०।२)

हंससारसयुक्तेन किङ्किणीजालमालिना । (३१।१)

कामगेन विचित्रेण दिव्यगन्धवता तथा ॥ (३१।२)

उवाच चैनं विप्रर्षिं विमानं कर्मभिर् जितम् । (३२।१)

समुपारोह संसिद्धिं प्राप्तो ऽसि परमां मुने ॥ (३२।२)

तम् एवंवादिनम् ऋषिर् देवदूतम् उवाच ह । (३३।१)

इच्छामि भवता प्रोक्तान् गुणान् स्वर्गनिवासिनाम् ॥ (३३।२)

के गुणास् तत्र वसतां किं तपः कश्च निश्चयः । (३४।१)

स्वर्गे स्वर्गसुखं किं च दोषो वा देवदूतक ॥ (३४।२)

सतां सप्तपदं मित्रम् आहुः सन्तः कुलोचिताः । (३५।१)

मित्रतां च पुरस्कृत्य पृच्छामि त्वाम् अहं विभो ॥ (३५।२)

यद् अत्र तथ्यं पथ्यं च तद् ब्रवीह्यविचारयन् । (३६।१)

श्रुत्वा तथा करिष्यामि व्यवसायं गिरा तव ॥ (३६।२)