मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

भूय एव तु माहात्म्यं ब्राह्मणानां निबोध मे । (१।२)

वैन्यो नामेह राजर्षिर् अश्वमेधाय दीक्षितः । (१।३)

तम् अत्रिर् गन्तुम् आरेभे वित्तार्थम् इति नः श्रुतम् ॥ (१।४)

भूयो ऽथ नानुरुध्यत् स धर्मव्यक्तिनिदर्शनात् । (२।१)

संचिन्त्य स महातेजा वनम् एवान्वरोचयत् । (२।२)

धर्मपत्नीं समाहूय पुत्रांश् चेदम् उवाच ह ॥ (२।३)

प्राप्स्यामः फलम् अत्यन्तं बहुलं निरुपद्रवम् । (३।१)

अरण्यगमनं क्षिप्रं रोचतां वो गुणाधिकम् ॥ (३।२)

तं भार्या प्रत्युवाचेदं धर्मम् एवानुरुध्यती । (४।१)

वैन्यं गत्वा महात्मानम् अर्थयस्व धनं बहु । (४।२)

स ते दास्यति राजर्षिर् यजमानो ऽर्थिने धनम् ॥ (४।३)

तत आदाय विप्रर्षे प्रतिगृह्य धनं बहु । (५।१)

भृत्यान् सुतान् संविभज्य ततो व्रज यथेप्सितम् । (५।२)

एष वै परमो धर्मो धर्मविद्भिर् उदाहृतः ॥ (५।३)

अत्रिर् उवाच । (६।१)

कथितो मे महाभागे गौतमेन महात्मना । (६।२)

वैन्यो धर्मार्थसंयुक्तः सत्यव्रतसमन्वितः ॥ (६।३)

किं त्वस्ति तत्र द्वेष्टारो निवसन्ति हि मे द्विजाः । (७।१)

यथा मे गौतमः प्राह ततो न व्यवसाम्यहम् ॥ (७।२)

तत्र स्म वाचं कल्याणीं धर्मकामार्थसंहिताम् । (८।१)

मयोक्ताम् अन्यथा ब्रूयुस्ततस् ते वै निरर्थकाम् ॥ (८।२)

गमिष्यामि महाप्राज्ञे रोचते मे वचस् तव । (९।१)

गाश् च मे दास्यते वैन्यः प्रभूतं चार्थसंचयम् ॥ (९।२)

मार्कण्डेय उवाच । (१०।१)

एवम् उक्त्वा जगामाशु वैन्ययज्ञं महातपाः । (१०।२)

गत्वा च यज्ञायतनम् अत्रिस् तुष्टाव तं नृपम् ॥ (१०।३)

राजन् वैन्य त्वम् ईशश् च भुवि त्वं प्रथमो नृपः । (११।१)

स्तुवन्ति त्वां मुनिगणास् त्वदन्यो नास्ति धर्मवित् ॥ (११।२)

तम् अब्रवीद् ऋषिस्तत्र वचः क्रुद्धो महातपाः । (१२।१)

मैवम् अत्रे पुनर् ब्रूया न ते प्रज्ञा समाहिता । (१२।२)

अत्र नः प्रथमं स्थाता महेन्द्रो वै प्रजापतिः ॥ (१२।३)

अथात्रिर् अपि राजेन्द्र गौतमं प्रत्यभाषत । (१३।१)

अयम् एव विधाता च यथैवेन्द्रः प्रजापतिः । (१३।२)

त्वम् एव मुह्यसे मोहान् न प्रज्ञानं तवास्ति ह ॥ (१३।३)

गौतम उवाच । (१४।१)

जानामि नाहं मुह्यामि त्वं विवक्षुर् विमुह्यसे । (१४।२)

स्तोष्यसे ऽभ्युदयप्रेप्सुस् तस्य दर्शनसंश्रयात् ॥ (१४।३)

न वेत्थ परमं धर्मं न चावैषि प्रयोजनम् । (१५।१)

बालस्त्वम् असि मूढश् च वृद्धः केनापि हेतुना ॥ (१५।२)

मार्कण्डेय उवाच । (१६।१)

विवदन्तौ तथा तौ तु मुनीनां दर्शने स्थितौ । (१६।२)

ये तस्य यज्ञे संवृत्तास्ते ऽपृच्छन्त कथं त्विमौ ॥ (१६।३)

प्रवेशः केन दत्तो ऽयम् अनयोर् वैन्यसंसदि । (१७।१)

उच्चैः समभिभाषन्तौ केन कार्येण विष्ठितौ ॥ (१७।२)

ततः परमधर्मात्मा काश्यपः सर्वधर्मवित् । (१८।१)

विवादिनावनुप्राप्तौ तावुभौ प्रत्यवेदयत् ॥ (१८।२)

अथाब्रवीत् सदस्यांस् तु गौतमो मुनिसत्तमान् । (१९।१)

आवयोर् व्याहृतं प्रश्नं शृणुत द्विजपुंगवाः । (१९।२)

वैन्यो विधातेत्याहात्रिर् अत्र नः संशयो महान् ॥ (१९।३)

श्रुत्वैव तु महात्मानो मुनयो ऽभ्यद्रवन् द्रुतम् । (२०।१)

सनत्कुमारं धर्मज्ञं संशयच्छेदनाय वै ॥ (२०।२)

स च तेषां वचः श्रुत्वा यथातत्त्वं महातपाः । (२१।१)

प्रत्युवाचाथ तान् एवं धर्मार्थसहितं वचः ॥ (२१।२)

सनत्कुमार उवाच । (२२।१)

ब्रह्म क्षत्रेण सहितं क्षत्रं च ब्रह्मणा सह । (२२।२)

राजा वै प्रथमो धर्मः प्रजानां पतिर् एव च । (२२।३)

स एव शक्रः शुक्रश् च स धाता स बृहस्पतिः ॥ (२२।४)

प्रजापतिर् विराट् सम्राट् क्षत्रियो भूपतिर् नृपः । (२३।१)

य एभिः स्तूयते शब्दैः कस् तं नार्चितुम् अर्हति ॥ (२३।२)

पुरायोनिर् युधाजिच्च अभिया मुदितो भवः । (२४।१)

स्वर्णेता सहजिद् बभ्रुर् इति राजाभिधीयते ॥ (२४।२)

सत्यमन्युर् युधाजीवः सत्यधर्मप्रवर्तकः । (२५।१)

अधर्माद् ऋषयो भीता बलं क्षत्रे समादधन् ॥ (२५।२)

आदित्यो दिवि देवेषु तमो नुदति तेजसा । (२६।१)

तथैव नृपतिर् भूमावधर्मं नुदते भृशम् ॥ (२६।२)

अतो राज्ञः प्रधानत्वं शास्त्रप्रामाण्यदर्शनात् । (२७।१)

उत्तरः सिध्यते पक्षो येन राजेति भाषितम् ॥ (२७।२)

मार्कण्डेय उवाच । (२८।१)

ततः स राजा संहृष्टः सिद्धे पक्षे महामनाः । (२८।२)

तम् अत्रिम् अब्रवीत् प्रीतः पूर्वं येनाभिसंस्तुतः ॥ (२८।३)

यस्मात् सर्वमनुष्येषु ज्यायांसं माम् इहाब्रवीः । (२९।१)

सर्वदेवैश् च विप्रर्षे संमितं श्रेष्ठम् एव च । (२९।२)

तस्मात् ते ऽहं प्रदास्यामि विविधं वसु भूरि च ॥ (२९।३)

दासीसहस्रं श्यामानां सुवस्त्राणाम् अलंकृतम् । (३०।१)

दश कोट्यो हिरण्यस्य रुक्मभारांस् तथा दश । (३०।२)

एतद् ददानि ते विप्र सर्वज्ञस् त्वं हि मे मतः ॥ (३०।३)

तद् अत्रिर् न्यायतः सर्वं प्रतिगृह्य महामनाः । (३१।१)

प्रत्याजगाम तेजस्वी गृहान् एव महातपाः ॥ (३१।२)

प्रदाय च धनं प्रीतः पुत्रेभ्यः प्रयतात्मवान् । (३२।१)

तपः समभिसंधाय वनम् एवान्वपद्यत ॥ (३२।२)