शुक उवाच । (१।१)

यद् इदं वेदवचनं कुरु कर्म त्यजेति च । (१।२)

कां दिशं विद्यया यान्ति कां च गच्छन्ति कर्मणा ॥ (१।३)

एतद् वै श्रोतुम् इच्छामि तद् भवान् प्रब्रवीतु मे । (२।१)

एतत् त्वन्योन्यवैरूप्ये वर्तते प्रतिकूलतः ॥ (२।२)

भीष्म उवाच । (३।१)

इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं पराशरसुतः सुतम् । (३।२)

कर्मविद्यामयावेतौ व्याख्यास्यामि क्षराक्षरौ ॥ (३।३)

यां दिशं विद्यया यान्ति यां च गच्छन्ति कर्मणा । (४।१)

शृणुष्वैकमनाः पुत्र गह्वरं ह्येतद् अन्तरम् ॥ (४।२)

अस्ति धर्म इति प्रोक्तं नास्तीत्यत्रैव यो वदेत् । (५।१)

तस्य पक्षस्य सदृशम् इदं मम भवेद् अथ ॥ (५।२)

द्वाविमावथ पन्थानौ यत्र वेदाः प्रतिष्ठिताः । (६।१)

प्रवृत्तिलक्षणो धर्मो निवृत्तौ च सुभाषितः ॥ (६।२)

कर्मणा बध्यते जन्तुर् विद्यया तु प्रमुच्यते । (७।१)

तस्मात् कर्म न कुर्वन्ति यतयः पारदर्शिनः ॥ (७।२)

कर्मणा जायते प्रेत्य मूर्तिमान् षोडशात्मकः । (८।१)

विद्यया जायते नित्यम् अव्ययो ह्यव्ययात्मकः ॥ (८।२)

कर्म त्वेके प्रशंसन्ति स्वल्पबुद्धितरा नराः । (९।१)

तेन ते देहजालानि रमयन्त उपासते ॥ (९।२)

ये तु बुद्धिं परां प्राप्ता धर्मनैपुण्यदर्शिनः । (१०।१)

न ते कर्म प्रशंसन्ति कूपं नद्यां पिबन्न् इव ॥ (१०।२)

कर्मणः फलम् आप्नोति सुखदुःखे भवाभवौ । (११।१)

विद्यया तद् अवाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति ॥ (११।२)

यत्र गत्वा न म्रियते यत्र गत्वा न जायते । (१२।१)

न जीर्यते यत्र गत्वा यत्र गत्वा न वर्धते ॥ (१२।२)

यत्र तद् ब्रह्म परमम् अव्यक्तम् अजरं ध्रुवम् । (१३।१)

अव्याहतम् अनायासम् अमृतं चावियोगि च ॥ (१३।२)

द्वंद्वैर् यत्र न बाध्यन्ते मानसेन च कर्मणा । (१४।१)

समाः सर्वत्र मैत्राश्च सर्वभूतहिते रताः ॥ (१४।२)

विद्यामयो ऽन्यः पुरुषस्तात कर्ममयो ऽपरः । (१५।१)

विद्धि चन्द्रमसं दर्शे सूक्ष्मया कलया स्थितम् ॥ (१५।२)

तद् एतद् ऋषिणा प्रोक्तं विस्तरेणानुमीयते । (१६।१)

नवजं शशिनं दृष्ट्वा वक्रं तन्तुम् इवाम्बरे ॥ (१६।२)

एकादशविकारात्मा कलासंभारसंभृतः । (१७।१)

मूर्तिमान् इति तं विद्धि तात कर्मगुणात्मकम् ॥ (१७।२)

देवो यः संश्रितस्तस्मिन्न् अब्बिन्दुर् इव पुष्करे । (१८।१)

क्षेत्रज्ञं तं विजानीयान्नित्यं त्यागजितात्मकम् ॥ (१८।२)

तमो रजश्च सत्त्वं च विद्धि जीवगुणान् इमान् । (१९।१)

जीवम् आत्मगुणं विद्याद् आत्मानं परमात्मनः ॥ (१९।२)

सचेतनं जीवगुणं वदन्ति स चेष्टते चेष्टयते च सर्वम् । (२०।१)

ततः परं क्षेत्रविदो वदन्ति प्रावर्तयद् यो भुवनानि सप्त ॥ (२०।२)