MBh, 1, 222
Select a line for its word-by-word analysis.
अस्माद् बिलान् निष्पतितं श्येन आखुं जहार तम् । (१।२)
asmād bilān niṣpatitaṃ śyena ākhuṃ jahāra tam |
क्षुद्रं गृहीत्वा पादाभ्यां भयं न भविता ततः ॥ (१।३)
kṣudraṃ gṛhītvā pādābhyāṃ bhayaṃ na bhavitā tataḥ ||
न हृतं तं वयं विद्मः श्येनेनाखुं कथंचन । (२।२)
na hṛtaṃ taṃ vayaṃ vidmaḥ śyenenākhuṃ kathaṃcana |
अन्ये ऽपि भवितारो ऽत्र तेभ्यो ऽपि भयम् एव नः ॥ (२।३)
anye 'pi bhavitāro 'tra tebhyo 'pi bhayam eva naḥ ||
संशयो ह्यग्निर् आगच्छेद् दृष्टं वायोर् निवर्तनम् । (३।१)
saṃśayo hyagnir āgacched dṛṣṭaṃ vāyor nivartanam |
मृत्युर् नो बिलवासिभ्यो भवेन् मातर् असंशयम् ॥ (३।२)
mṛtyur no bilavāsibhyo bhaven mātar asaṃśayam ||
निःसंशयात् संशयितो मृत्युर् मातर् विशिष्यते । (४।१)
niḥsaṃśayāt saṃśayito mṛtyur mātar viśiṣyate |
चर खे त्वं यथान्यायं पुत्रान् वेत्स्यसि शोभनान् ॥ (४।२)
cara khe tvaṃ yathānyāyaṃ putrān vetsyasi śobhanān ||
अहं वै श्येनम् आयान्तम् अद्राक्षं बिलम् अन्तिकात् । (५।२)
ahaṃ vai śyenam āyāntam adrākṣaṃ bilam antikāt |
तं पतन्तम् अहं श्येनं त्वरिता पृष्ठतो ऽन्वगाम् । (६।१)
taṃ patantam ahaṃ śyenaṃ tvaritā pṛṣṭhato 'nvagām |
नमो ऽस्तु ते श्येनराज रक्षिता राजवत् त्वया ॥ (६।३)
namo 'stu te śyenarāja rakṣitā rājavat tvayā ||
भव त्वं दिवम् आस्थाय निरमित्रो हिरण्मयः ॥ (७।२)
bhava tvaṃ divam āsthāya niramitro hiraṇmayaḥ ||
तदाहं तम् अनुज्ञाप्य प्रत्युपायां गृहान् प्रति ॥ (८।२)
tadāhaṃ tam anujñāpya pratyupāyāṃ gṛhān prati ||
प्रविशध्वं बिलं पुत्रा विश्रब्धा नास्ति वो भयम् । (९।१)
praviśadhvaṃ bilaṃ putrā viśrabdhā nāsti vo bhayam |
श्येनेन मम पश्यन्त्या हृत आखुर् न संशयः ॥ (९।२)
śyenena mama paśyantyā hṛta ākhur na saṃśayaḥ ||
न विद्म वै वयं मातर् हृतम् आखुम् इतः पुरा । (१०।२)
na vidma vai vayaṃ mātar hṛtam ākhum itaḥ purā |
अविज्ञाय न शक्ष्यामो बिलम् आविशतुं वयम् ॥ (१०।३)
avijñāya na śakṣyāmo bilam āviśatuṃ vayam ||
अहं हि तं प्रजानामि हृतं श्येनेन मूषकम् । (११।२)
ahaṃ hi taṃ prajānāmi hṛtaṃ śyenena mūṣakam |
न त्वं मिथ्योपचारेण मोक्षयेथा भयं महत् । (१२।२)
na tvaṃ mithyopacāreṇa mokṣayethā bhayaṃ mahat |
समाकुलेषु ज्ञानेषु न बुद्धिकृतम् एव तत् ॥ (१२।३)
samākuleṣu jñāneṣu na buddhikṛtam eva tat ||
न चोपकृतम् अस्माभिर् न चास्मान् वेत्थ ये वयम् । (१३।१)
na copakṛtam asmābhir na cāsmān vettha ye vayam |
पीड्यमाना भरस्यस्मान् का सती के वयं तव ॥ (१३।२)
pīḍyamānā bharasyasmān kā satī ke vayaṃ tava ||
अनुगच्छ स्वभर्तारं पुत्रान् आप्स्यसि शोभनान् ॥ (१४।२)
anugaccha svabhartāraṃ putrān āpsyasi śobhanān ||
वयम् अप्यग्निम् आविश्य लोकान् प्राप्स्यामहे शुभान् । (१५।१)
vayam apyagnim āviśya lokān prāpsyāmahe śubhān |
अथास्मान् न दहेद् अग्निर् आयास्त्वं पुनर् एव नः । (१५।२)
athāsmān na dahed agnir āyāstvaṃ punar eva naḥ |
समागमश्च भविता त्वं वै शोकं च मा कृथाः ॥ (१५।३)
samāgamaśca bhavitā tvaṃ vai śokaṃ ca mā kṛthāḥ ||
एवम् उक्ता ततः शार्ङ्गी पुत्रान् उत्सृज्य खाण्डवे । (१६।२)
evam uktā tataḥ śārṅgī putrān utsṛjya khāṇḍave |
जगाम त्वरिता देशं क्षेमम् अग्नेर् अनाश्रयम् ॥ (१६।३)
jagāma tvaritā deśaṃ kṣemam agner anāśrayam ||
ततस्तीक्ष्णार्चिर् अभ्यागाज्ज्वलितो हव्यवाहनः । (१७।१)
tatastīkṣṇārcir abhyāgājjvalito havyavāhanaḥ |
यत्र शार्ङ्गा बभूवुस्ते मन्दपालस्य पुत्रकाः ॥ (१७।२)
yatra śārṅgā babhūvuste mandapālasya putrakāḥ ||
ते शार्ङ्गा ज्वलनं दृष्ट्वा ज्वलितं स्वेन तेजसा । (१८।१)
te śārṅgā jvalanaṃ dṛṣṭvā jvalitaṃ svena tejasā |
व्यथिताः करुणा वाचः श्रावयामासुर् अन्तिकात् । (१८।२)
vyathitāḥ karuṇā vācaḥ śrāvayāmāsur antikāt |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.