महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 201

1529 of 1995 · 74 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

के पूर्वम् आसन् पतयः प्रजानां भरतर्षभ । (१।२)

ke pūrvam āsan patayaḥ prajānāṃ bharatarṣabha |

1.3१.३

के चर्षयो महाभागा दिक्षु प्रत्येकशः स्मृताः ॥ (१।३)

ke carṣayo mahābhāgā dikṣu pratyekaśaḥ smṛtāḥ ||

2.1२.१

भीष्म उवाच । (२।१)

bhīṣma uvāca

2.2२.२

श्रूयतां भरतश्रेष्ठ यन्मा त्वं परिपृच्छसि । (२।२)

śrūyatāṃ bharataśreṣṭha yanmā tvaṃ paripṛcchasi |

2.3२.३

प्रजानां पतयो ये स्म दिक्षु प्रत्येकशः स्मृताः ॥ (२।३)

prajānāṃ patayo ye sma dikṣu pratyekaśaḥ smṛtāḥ ||

3.1३.१

एकः स्वयंभूर् भगवान् आद्यो ब्रह्मा सनातनः । (३।१)

ekaḥ svayaṃbhūr bhagavān ādyo brahmā sanātanaḥ |

3.2३.२

ब्रह्मणः सप्त पुत्रा वै महात्मानः स्वयंभुवः ॥ (३।२)

brahmaṇaḥ sapta putrā vai mahātmānaḥ svayaṃbhuvaḥ ||

4.1४.१

मरीचिर् अत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । (४।१)

marīcir atryaṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ |

4.2४.२

वसिष्ठश्च महाभागः सदृशा वै स्वयंभुवा ॥ (४।२)

vasiṣṭhaśca mahābhāgaḥ sadṛśā vai svayaṃbhuvā ||

5.1५.१

सप्त ब्रह्माण इत्येष पुराणे निश्चयो गतः । (५।१)

sapta brahmāṇa ityeṣa purāṇe niścayo gataḥ |

5.2५.२

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि सर्वान् एव प्रजापतीन् ॥ (५।२)

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi sarvān eva prajāpatīn ||

6.1६.१

अत्रिवंशसमुत्पन्नो ब्रह्मयोनिः सनातनः । (६।१)

atrivaṃśasamutpanno brahmayoniḥ sanātanaḥ |

6.2६.२

प्राचीनबर्हिर् भगवांस्तस्मात् प्राचेतसो दश ॥ (६।२)

prācīnabarhir bhagavāṃstasmāt prācetaso daśa ||

7.1७.१

दशानां तनयस्त्वेको दक्षो नाम प्रजापतिः । (७।१)

daśānāṃ tanayastveko dakṣo nāma prajāpatiḥ |

7.2७.२

तस्य द्वे नामनी लोके दक्षः क इति चोच्यते ॥ (७।२)

tasya dve nāmanī loke dakṣaḥ ka iti cocyate ||

8.1८.१

मरीचेः कश्यपः पुत्रस्तस्य द्वे नामनी श्रुते । (८।१)

marīceḥ kaśyapaḥ putrastasya dve nāmanī śrute |

8.2८.२

अरिष्टनेमिर् इत्येकं कश्यपेत्यपरं विदुः ॥ (८।२)

ariṣṭanemir ityekaṃ kaśyapetyaparaṃ viduḥ ||

9.1९.१

अङ्गश्चैवौरसः श्रीमान् राजा भौमश्च वीर्यवान् । (९।१)

aṅgaścaivaurasaḥ śrīmān rājā bhaumaśca vīryavān |

9.2९.२

सहस्रं यश्च दिव्यानां युगानां पर्युपासिता ॥ (९।२)

sahasraṃ yaśca divyānāṃ yugānāṃ paryupāsitā ||

10.1१०.१

अर्यमा चैव भगवान् ये चान्ये तनया विभो । (१०।१)

aryamā caiva bhagavān ye cānye tanayā vibho |

10.2१०.२

एते प्रदेशाः कथिता भुवनानां प्रभावनाः ॥ (१०।२)

ete pradeśāḥ kathitā bhuvanānāṃ prabhāvanāḥ ||

11.1११.१

शशबिन्दोश्च भार्याणां सहस्राणि दशाच्युत । (११।१)

śaśabindośca bhāryāṇāṃ sahasrāṇi daśācyuta |

11.2११.२

एकैकस्यां सहस्रं तु तनयानाम् अभूत् तदा ॥ (११।२)

ekaikasyāṃ sahasraṃ tu tanayānām abhūt tadā ||

12.1१२.१

एवं शतसहस्राणां शतं तस्य महात्मनः । (१२।१)

evaṃ śatasahasrāṇāṃ śataṃ tasya mahātmanaḥ |

12.2१२.२

पुत्राणां न च ते कंचिद् इच्छन्त्यन्यं प्रजापतिम् ॥ (१२।२)

putrāṇāṃ na ca te kaṃcid icchantyanyaṃ prajāpatim ||

13.1१३.१

प्रजाम् आचक्षते विप्राः पौराणीं शाशबिन्दवीम् । (१३।१)

prajām ācakṣate viprāḥ paurāṇīṃ śāśabindavīm |

13.2१३.२

स वृष्णिवंशप्रभवो महान् वंशः प्रजापतेः ॥ (१३।२)

sa vṛṣṇivaṃśaprabhavo mahān vaṃśaḥ prajāpateḥ ||

14.1१४.१

एते प्रजानां पतयः समुद्दिष्टा यशस्विनः । (१४।१)

ete prajānāṃ patayaḥ samuddiṣṭā yaśasvinaḥ |

14.2१४.२

अतः परं प्रवक्ष्यामि देवांस्त्रिभुवनेश्वरान् ॥ (१४।२)

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi devāṃstribhuvaneśvarān ||

15.1१५.१

भगो ऽंशश्चार्यमा चैव मित्रो ऽथ वरुणस्तथा । (१५।१)

bhago 'ṃśaścāryamā caiva mitro 'tha varuṇastathā |

15.2१५.२

सविता चैव धाता च विवस्वांश्च महाबलः ॥ (१५।२)

savitā caiva dhātā ca vivasvāṃśca mahābalaḥ ||

16.1१६.१

पूषा त्वष्टा तथैवेन्द्रो द्वादशो विष्णुर् उच्यते । (१६।१)

pūṣā tvaṣṭā tathaivendro dvādaśo viṣṇur ucyate |

16.2१६.२

त एते द्वादशादित्याः कश्यपस्यात्मसंभवाः ॥ (१६।२)

ta ete dvādaśādityāḥ kaśyapasyātmasaṃbhavāḥ ||

17.1१७.१

नासत्यश्चैव दस्रश्च स्मृतौ द्वावश्विनावपि । (१७।१)

nāsatyaścaiva dasraśca smṛtau dvāvaśvināvapi |

17.2१७.२

मार्ताण्डस्यात्मजावेतावष्टमस्य प्रजापतेः ॥ (१७।२)

mārtāṇḍasyātmajāvetāvaṣṭamasya prajāpateḥ ||

18.1१८.१

त्वष्टुश्चैवात्मजः श्रीमान् विश्वरूपो महायशाः । (१८।१)

tvaṣṭuścaivātmajaḥ śrīmān viśvarūpo mahāyaśāḥ |

18.2१८.२

अजैकपाद् अहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षो ऽथ रैवतः ॥ (१८।२)

ajaikapād ahirbudhnyo virūpākṣo 'tha raivataḥ ||

19.1१९.१

हरश्च बहुरूपश्च त्र्यम्बकश्च सुरेश्वरः । (१९।१)

haraśca bahurūpaśca tryambakaśca sureśvaraḥ |

19.2१९.२

सावित्रश्च जयन्तश्च पिनाकी चापराजितः । (१९।२)

sāvitraśca jayantaśca pinākī cāparājitaḥ |

19.3१९.३

पूर्वम् एव महाभागा वसवो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः ॥ (१९।३)

pūrvam eva mahābhāgā vasavo 'ṣṭau prakīrtitāḥ ||

20.1२०.१

एत एवंविधा देवा मनोर् एव प्रजापतेः । (२०।१)

eta evaṃvidhā devā manor eva prajāpateḥ |

20.2२०.२

ते च पूर्वे सुराश्चेति द्विविधाः पितरः स्मृताः ॥ (२०।२)

te ca pūrve surāśceti dvividhāḥ pitaraḥ smṛtāḥ ||

21.1२१.१

शीलरूपरतास्त्वन्ये तथान्ये सिद्धसाध्ययोः । (२१।१)

śīlarūparatāstvanye tathānye siddhasādhyayoḥ |

21.2२१.२

ऋभवो मरुतश्चैव देवानां चोदिता गणाः ॥ (२१।२)

ṛbhavo marutaścaiva devānāṃ coditā gaṇāḥ ||

22.1२२.१

एवम् एते समाम्नाता विश्वेदेवास्तथाश्विनौ । (२२।१)

evam ete samāmnātā viśvedevāstathāśvinau |

22.2२२.२

आदित्याः क्षत्रियास्तेषां विशस्तु मरुतस्तथा ॥ (२२।२)

ādityāḥ kṣatriyāsteṣāṃ viśastu marutastathā ||

23.1२३.१

अश्विनौ तु मतौ शूद्रौ तपस्युग्रे समाहितौ । (२३।१)

aśvinau tu matau śūdrau tapasyugre samāhitau |

23.2२३.२

स्मृतास्त्वङ्गिरसो देवा ब्राह्मणा इति निश्चयः । (२३।२)

smṛtāstvaṅgiraso devā brāhmaṇā iti niścayaḥ |

23.3२३.३

इत्येतत् सर्वदेवानां चातुर्वर्ण्यं प्रकीर्तितम् ॥ (२३।३)

ityetat sarvadevānāṃ cāturvarṇyaṃ prakīrtitam ||

24.1२४.१

एतान् वै प्रातर् उत्थाय देवान् यस्तु प्रकीर्तयेत् । (२४।१)

etān vai prātar utthāya devān yastu prakīrtayet |

24.2२४.२

स्वजाद् अन्यकृताच्चैव सर्वपापात् प्रमुच्यते ॥ (२४।२)

svajād anyakṛtāccaiva sarvapāpāt pramucyate ||

25.1२५.१

यवक्रीतो ऽथ रैभ्यश्च अर्वावसुपरावसू । (२५।१)

yavakrīto 'tha raibhyaśca arvāvasuparāvasū |

25.2२५.२

औशिजश्चैव कक्षीवान्नलश्चाङ्गिरसः सुताः ॥ (२५।२)

auśijaścaiva kakṣīvānnalaścāṅgirasaḥ sutāḥ ||

26.1२६.१

ऋषेर् मेधातिथेः पुत्रः कण्वो बर्हिषदस्तथा । (२६।१)

ṛṣer medhātitheḥ putraḥ kaṇvo barhiṣadastathā |

26.2२६.२

त्रैलोक्यभावनास्तात प्राच्यां सप्तर्षयस्तथा ॥ (२६।२)

trailokyabhāvanāstāta prācyāṃ saptarṣayastathā ||

27.1२७.१

उन्मुचो विमुचश्चैव स्वस्त्यात्रेयश्च वीर्यवान् । (२७।१)

unmuco vimucaścaiva svastyātreyaśca vīryavān |

27.2२७.२

प्रमुचश्चेध्मवाहश्च भगवांश्च दृढव्रतः ॥ (२७।२)

pramucaścedhmavāhaśca bhagavāṃśca dṛḍhavrataḥ ||

28.1२८.१

मित्रावरुणयोः पुत्रस्तथागस्त्यः प्रतापवान् । (२८।१)

mitrāvaruṇayoḥ putrastathāgastyaḥ pratāpavān |

28.2२८.२

एते ब्रह्मर्षयो नित्यम् आश्रिता दक्षिणां दिशम् ॥ (२८।२)

ete brahmarṣayo nityam āśritā dakṣiṇāṃ diśam ||

29.1२९.१

रुषद्गुः कवषो धौम्यः परिव्याधश्च वीर्यवान् । (२९।१)

ruṣadguḥ kavaṣo dhaumyaḥ parivyādhaśca vīryavān |

29.2२९.२

एकतश्च द्वितश्चैव त्रितश्चैव महर्षयः ॥ (२९।२)

ekataśca dvitaścaiva tritaścaiva maharṣayaḥ ||

30.1३०.१

अत्रेः पुत्रश्च भगवांस्तथा सारस्वतः प्रभुः । (३०।१)

atreḥ putraśca bhagavāṃstathā sārasvataḥ prabhuḥ |

30.2३०.२

एते नव महात्मानः पश्चिमाम् आश्रिता दिशम् ॥ (३०।२)

ete nava mahātmānaḥ paścimām āśritā diśam ||

31.1३१.१

आत्रेयश्च वसिष्ठश्च कश्यपश्च महान् ऋषिः । (३१।१)

ātreyaśca vasiṣṭhaśca kaśyapaśca mahān ṛṣiḥ |

31.2३१.२

गौतमः सभरद्वाजो विश्वामित्रो ऽथ कौशिकः ॥ (३१।२)

gautamaḥ sabharadvājo viśvāmitro 'tha kauśikaḥ ||

32.1३२.१

तथैव पुत्रो भगवान् ऋचीकस्य महात्मनः । (३२।१)

tathaiva putro bhagavān ṛcīkasya mahātmanaḥ |

32.2३२.२

जमदग्निश्च सप्तैते उदीचीं दिशम् आश्रिताः ॥ (३२।२)

jamadagniśca saptaite udīcīṃ diśam āśritāḥ ||

33.1३३.१

एते प्रतिदिशं सर्वे कीर्तितास्तिग्मतेजसः । (३३।१)

ete pratidiśaṃ sarve kīrtitāstigmatejasaḥ |

33.2३३.२

साक्षिभूता महात्मानो भुवनानां प्रभावनाः ॥ (३३।२)

sākṣibhūtā mahātmāno bhuvanānāṃ prabhāvanāḥ ||

34.1३४.१

एवम् एते महात्मानः स्थिताः प्रत्येकशो दिशः । (३४।१)

evam ete mahātmānaḥ sthitāḥ pratyekaśo diśaḥ |

34.2३४.२

एतेषां कीर्तनं कृत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ (३४।२)

eteṣāṃ kīrtanaṃ kṛtvā sarvapāpaiḥ pramucyate ||

35.1३५.१

यस्यां यस्यां दिशि ह्येते तां दिशं शरणं गतः । (३५।१)

yasyāṃ yasyāṃ diśi hyete tāṃ diśaṃ śaraṇaṃ gataḥ |

35.2३५.२

मुच्यते सर्वपापेभ्यः स्वस्तिमांश्च गृहान् व्रजेत् ॥ (३५।२)

mucyate sarvapāpebhyaḥ svastimāṃśca gṛhān vrajet ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 201

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit