युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

नेह पश्यामि विबुधा राधेयम् अमितौजसम् । (१।२)

भ्रातरौ च महात्मानौ युधामन्यूत्तमौजसौ ॥ (१।३)

जुहुवुर् ये शरीराणि रणवह्नौ महारथाः । (२।१)

राजानो राजपुत्राश्च ये मदर्थे हता रणे ॥ (२।२)

क्व ते महारथाः सर्वे शार्दूलसमविक्रमाः । (३।१)

तैर् अप्ययं जितो लोकः कच्चित् पुरुषसत्तमैः ॥ (३।२)

यदि लोकान् इमान् प्राप्तास्ते च सर्वे महारथाः । (४।१)

स्थितं वित्त हि मां देवाः सहितं तैर् महात्मभिः ॥ (४।२)

कच्चिन्न तैर् अवाप्तो ऽयं नृपैर् लोको ऽक्षयः शुभः । (५।१)

न तैर् अहं विना वत्स्ये ज्ञातिभिर् भ्रातृभिस्तथा ॥ (५।२)

मातुर् हि वचनं श्रुत्वा तदा सलिलकर्मणि । (६।१)

कर्णस्य क्रियतां तोयम् इति तप्यामि तेन वै ॥ (६।२)

इदं च परितप्यामि पुनः पुनर् अहं सुराः । (७।१)

यन्मातुः सदृशौ पादौ तस्याहम् अमितौजसः ॥ (७।२)

दृष्ट्वैव तं नानुगतः कर्णं परबलार्दनम् । (८।१)

न ह्यस्मान् कर्णसहिताञ्जयेच्छक्रो ऽपि संयुगे ॥ (८।२)

तम् अहं यत्रतत्रस्थं द्रष्टुम् इच्छामि सूर्यजम् । (९।१)

अविज्ञातो मया यो ऽसौ घातितः सव्यसाचिना ॥ (९।२)

भीमं च भीमविक्रान्तं प्राणेभ्यो ऽपि प्रियं मम । (१०।१)

अर्जुनं चेन्द्रसंकाशं यमौ तौ च यमोपमौ ॥ (१०।२)

द्रष्टुम् इच्छामि तां चाहं पाञ्चालीं धर्मचारिणीम् । (११।१)

न चेह स्थातुम् इच्छामि सत्यम् एतद् ब्रवीमि वः ॥ (११।२)

किं मे भ्रातृविहीनस्य स्वर्गेण सुरसत्तमाः । (१२।१)

यत्र ते स मम स्वर्गो नायं स्वर्गो मतो मम ॥ (१२।२)

देवा ऊचुः । (१३।१)

यदि वै तत्र ते श्रद्धा गम्यतां पुत्र माचिरम् । (१३।२)

प्रिये हि तव वर्तामो देवराजस्य शासनात् ॥ (१३।३)

वैशंपायन उवाच । (१४।१)

इत्युक्त्वा तं ततो देवा देवदूतम् उपादिशन् । (१४।२)

युधिष्ठिरस्य सुहृदो दर्शयेति परंतप ॥ (१४।३)

ततः कुन्तीसुतो राजा देवदूतश्च जग्मतुः । (१५।१)

सहितौ राजशार्दूल यत्र ते पुरुषर्षभाः ॥ (१५।२)

अग्रतो देवदूतस्तु ययौ राजा च पृष्ठतः । (१६।१)

पन्थानम् अशुभं दुर्गं सेवितं पापकर्मभिः ॥ (१६।२)

तमसा संवृतं घोरं केशशैवलशाद्वलम् । (१७।१)

युक्तं पापकृतां गन्धैर् मांसशोणितकर्दमम् ॥ (१७।२)

दंशोत्थानं सझिल्लीकं मक्षिकामशकावृतम् । (१८।१)

इतश्चेतश्च कुणपैः समन्तात् परिवारितम् ॥ (१८।२)

अस्थिकेशसमाकीर्णं कृमिकीटसमाकुलम् । (१९।१)

ज्वलनेन प्रदीप्तेन समन्तात् परिवेष्टितम् ॥ (१९।२)

अयोमुखैश्च काकोलैर् गृध्रैश्च समभिद्रुतम् । (२०।१)

सूचीमुखैस्तथा प्रेतैर् विन्ध्यशैलोपमैर् वृतम् ॥ (२०।२)

मेदोरुधिरयुक्तैश्च छिन्नबाहूरुपाणिभिः । (२१।१)

निकृत्तोदरपादैश्च तत्र तत्र प्रवेरितैः ॥ (२१।२)

स तत् कुणपदुर्गन्धम् अशिवं रोमहर्षणम् । (२२।१)

जगाम राजा धर्मात्मा मध्ये बहु विचिन्तयन् ॥ (२२।२)

ददर्शोष्णोदकैः पूर्णां नदीं चापि सुदुर्गमाम् । (२३।१)

असिपत्रवनं चैव निशितक्षुरसंवृतम् ॥ (२३।२)

करम्भवालुकास्तप्ता आयसीश्च शिलाः पृथक् । (२४।१)

लोहकुम्भीश्च तैलस्य क्वाथ्यमानाः समन्ततः ॥ (२४।२)

कूटशाल्मलिकं चापि दुःस्पर्शं तीक्ष्णकण्टकम् । (२५।१)

ददर्श चापि कौन्तेयो यातनाः पापकर्मिणाम् ॥ (२५।२)

स तं दुर्गन्धम् आलक्ष्य देवदूतम् उवाच ह । (२६।१)

कियद् अध्वानम् अस्माभिर् गन्तव्यम् इदम् ईदृशम् ॥ (२६।२)

क्व च ते भ्रातरो मह्यं तन्ममाख्यातुम् अर्हसि । (२७।१)

देशो ऽयं कश्च देवानाम् एतद् इच्छामि वेदितुम् ॥ (२७।२)

स संनिववृते श्रुत्वा धर्मराजस्य भाषितम् । (२८।१)

देवदूतो ऽब्रवीच्चैनम् एतावद् गमनं तव ॥ (२८।२)

निवर्तितव्यं हि मया तथास्म्युक्तो दिवौकसैः । (२९।१)

यदि श्रान्तो ऽसि राजेन्द्र त्वम् अथागन्तुम् अर्हसि ॥ (२९।२)

युधिष्ठिरस्तु निर्विण्णस्तेन गन्धेन मूर्छितः । (३०।१)

निवर्तने धृतमनाः पर्यावर्तत भारत ॥ (३०।२)

स संनिवृत्तो धर्मात्मा दुःखशोकसमन्वितः । (३१।१)

शुश्राव तत्र वदतां दीना वाचः समन्ततः ॥ (३१।२)

भो भो धर्मज राजर्षे पुण्याभिजन पाण्डव । (३२।१)

अनुग्रहार्थम् अस्माकं तिष्ठ तावन्मुहूर्तकम् ॥ (३२।२)

आयाति त्वयि दुर्धर्षे वाति पुण्यः समीरणः । (३३।१)

तव गन्धानुगस्तात येनास्मान् सुखम् आगमत् ॥ (३३।२)

ते वयं पार्थ दीर्घस्य कालस्य पुरुषर्षभ । (३४।१)

सुखम् आसादयिष्यामस्त्वां दृष्ट्वा राजसत्तम ॥ (३४।२)

संतिष्ठस्व महाबाहो मुहूर्तम् अपि भारत । (३५।१)

त्वयि तिष्ठति कौरव्य यातनास्मान्न बाधते ॥ (३५।२)

एवं बहुविधा वाचः कृपणा वेदनावताम् । (३६।१)

तस्मिन् देशे स शुश्राव समन्ताद् वदतां नृप ॥ (३६।२)

तेषां तद् वचनं श्रुत्वा दयावान् दीनभाषिणाम् । (३७।१)

अहो कृच्छ्रम् इति प्राह तस्थौ स च युधिष्ठिरः ॥ (३७।२)

स ता गिरः पुरस्ताद् वै श्रुतपूर्वाः पुनः पुनः । (३८।१)

ग्लानानां दुःखितानां च नाभ्यजानत पाण्डवः ॥ (३८।२)

अबुध्यमानस्ता वाचो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (३९।१)

उवाच के भवन्तो वै किमर्थम् इह तिष्ठथ ॥ (३९।२)

इत्युक्तास्ते ततः सर्वे समन्ताद् अवभाषिरे । (४०।१)

कर्णो ऽहं भीमसेनो ऽहम् अर्जुनो ऽहम् इति प्रभो ॥ (४०।२)

नकुलः सहदेवो ऽहं धृष्टद्युम्नो ऽहम् इत्युत । (४१।१)

द्रौपदी द्रौपदेयाश्च इत्येवं ते विचुक्रुशुः ॥ (४१।२)

ता वाचः सा तदा श्रुत्वा तद्देशसदृशीर् नृप । (४२।१)

ततो विममृशे राजा किं न्विदं दैवकारितम् ॥ (४२।२)

किं नु तत् कलुषं कर्म कृतम् एभिर् महात्मभिः । (४३।१)

कर्णेन द्रौपदेयैर् वा पाञ्चाल्या वा सुमध्यया ॥ (४३।२)

य इमे पापगन्धे ऽस्मिन् देशे सन्ति सुदारुणे । (४४।१)

न हि जानामि सर्वेषां दुष्कृतं पुण्यकर्मणाम् ॥ (४४।२)

किं कृत्वा धृतराष्ट्रस्य पुत्रो राजा सुयोधनः । (४५।१)

तथा श्रिया युतः पापः सह सर्वैः पदानुगैः ॥ (४५।२)

महेन्द्र इव लक्ष्मीवान् आस्ते परमपूजितः । (४६।१)

कस्येदानीं विकारो ऽयं यद् इमे नरकं गताः ॥ (४६।२)

सर्वधर्मविदः शूराः सत्यागमपरायणाः । (४७।१)

क्षात्रधर्मपराः प्राज्ञा यज्वानो भूरिदक्षिणाः ॥ (४७।२)

किं नु सुप्तो ऽस्मि जागर्मि चेतयानो न चेतये । (४८।१)

अहो चित्तविकारो ऽयं स्याद् वा मे चित्तविभ्रमः ॥ (४८।२)

एवं बहुविधं राजा विममर्श युधिष्ठिरः । (४९।१)

दुःखशोकसमाविष्टश्चिन्ताव्याकुलितेन्द्रियः ॥ (४९।२)

क्रोधम् आहारयच्चैव तीव्रं धर्मसुतो नृपः । (५०।१)

देवांश्च गर्हयामास धर्मं चैव युधिष्ठिरः ॥ (५०।२)

स तीव्रगन्धसंतप्तो देवदूतम् उवाच ह । (५१।१)

गम्यतां भद्र येषां त्वं दूतस्तेषाम् उपान्तिकम् ॥ (५१।२)

न ह्यहं तत्र यास्यामि स्थितो ऽस्मीति निवेद्यताम् । (५२।१)

मत्संश्रयाद् इमे दूत सुखिनो भ्रातरो हि मे ॥ (५२।२)

इत्युक्तः स तदा दूतः पाण्डुपुत्रेण धीमता । (५३।१)

जगाम तत्र यत्रास्ते देवराजः शतक्रतुः ॥ (५३।२)

निवेदयामास च तद् धर्मराजचिकीर्षितम् । (५४।१)

यथोक्तं धर्मपुत्रेण सर्वम् एव जनाधिप ॥ (५४।२)