MBh, 2, 27
Select a line for its word-by-word analysis.
अयोध्यायां तु धर्मज्ञं दीर्घप्रज्ञं महाबलम् । (२।१)
ayodhyāyāṃ tu dharmajñaṃ dīrghaprajñaṃ mahābalam |
मल्लानाम् अधिपं चैव पार्थिवं व्यजयत् प्रभुः ॥ (३।२)
mallānām adhipaṃ caiva pārthivaṃ vyajayat prabhuḥ ||
उन्नाटम् अभितो जिग्ये कुक्षिमन्तं च पर्वतम् । (५।२)
unnāṭam abhito jigye kukṣimantaṃ ca parvatam |
ततः सुपार्श्वम् अभितस्तथा राजपतिं क्रथम् । (७।१)
tataḥ supārśvam abhitastathā rājapatiṃ kratham |
युध्यमानं बलात् संख्ये विजिग्ये पाण्डवर्षभः ॥ (७।२)
yudhyamānaṃ balāt saṃkhye vijigye pāṇḍavarṣabhaḥ ||
वत्सभूमिं च कौन्तेयो विजिग्ये बलवान् बलात् ॥ (९।३)
vatsabhūmiṃ ca kaunteyo vijigye balavān balāt ||
विजिग्ये भूमिपालांश्च मणिमत्प्रमुखान् बहून् ॥ (१०।२)
vijigye bhūmipālāṃśca maṇimatpramukhān bahūn ||
ततो दक्षिणमल्लांश्च भोगवन्तं च पाण्डवः । (११।१)
tato dakṣiṇamallāṃśca bhogavantaṃ ca pāṇḍavaḥ |
शर्मकान् वर्मकांश्चैव सान्त्वेनैवाजयत् प्रभुः । (१२।१)
śarmakān varmakāṃścaiva sāntvenaivājayat prabhuḥ |
विजिग्ये पुरुषव्याघ्रो नातितीव्रेण कर्मणा ॥ (१२।३)
vijigye puruṣavyāghro nātitīvreṇa karmaṇā ||
वैदेहस्थस्तु कौन्तेय इन्द्रपर्वतम् अन्तिकात् । (१३।१)
vaidehasthastu kaunteya indraparvatam antikāt |
किरातानाम् अधिपतीन् व्यजयत् सप्त पाण्डवः ॥ (१३।२)
kirātānām adhipatīn vyajayat sapta pāṇḍavaḥ ||
ततः सुह्मान् प्राच्यसुह्मान् समक्षांश्चैव वीर्यवान् । (१४।१)
tataḥ suhmān prācyasuhmān samakṣāṃścaiva vīryavān |
विजित्य युधि कौन्तेयो मागधान् उपयाद् बली ॥ (१४।२)
vijitya yudhi kaunteyo māgadhān upayād balī ||
दण्डं च दण्डधारं च विजित्य पृथिवीपतीन् । (१५।१)
daṇḍaṃ ca daṇḍadhāraṃ ca vijitya pṛthivīpatīn |
तैर् एव सहितः सर्वैर् गिरिव्रजम् उपाद्रवत् ॥ (१५।२)
tair eva sahitaḥ sarvair girivrajam upādravat ||
जारासंधिं सान्त्वयित्वा करे च विनिवेश्य ह । (१६।१)
jārāsaṃdhiṃ sāntvayitvā kare ca viniveśya ha |
तैर् एव सहितो राजन् कर्णम् अभ्यद्रवद् बली ॥ (१६।२)
tair eva sahito rājan karṇam abhyadravad balī ||
युयुधे पाण्डवश्रेष्ठः कर्णेनामित्रघातिना ॥ (१७।२)
yuyudhe pāṇḍavaśreṣṭhaḥ karṇenāmitraghātinā ||
स कर्णं युधि निर्जित्य वशे कृत्वा च भारत । (१८।१)
sa karṇaṃ yudhi nirjitya vaśe kṛtvā ca bhārata |
ततो विजिग्ये बलवान् राज्ञः पर्वतवासिनः ॥ (१८।२)
tato vijigye balavān rājñaḥ parvatavāsinaḥ ||
ततः पौण्ड्राधिपं वीरं वासुदेवं महाबलम् । (२०।१)
tataḥ pauṇḍrādhipaṃ vīraṃ vāsudevaṃ mahābalam |
निर्जित्याजौ महाराज वङ्गराजम् उपाद्रवत् ॥ (२१।२)
nirjityājau mahārāja vaṅgarājam upādravat ||
समुद्रसेनं निर्जित्य चन्द्रसेनं च पार्थिवम् । (२२।१)
samudrasenaṃ nirjitya candrasenaṃ ca pārthivam |
ताम्रलिप्तं च राजानं काचं वङ्गाधिपं तथा ॥ (२२।२)
tāmraliptaṃ ca rājānaṃ kācaṃ vaṅgādhipaṃ tathā ||
सर्वान्म्लेच्छगणांश्चैव विजिग्ये भरतर्षभः ॥ (२३।२)
sarvānmlecchagaṇāṃścaiva vijigye bharatarṣabhaḥ ||
स सर्वान्म्लेच्छनृपतीन् सागरद्वीपवासिनः । (२५।१)
sa sarvānmlecchanṛpatīn sāgaradvīpavāsinaḥ |
काञ्चनं रजतं वज्रं विद्रुमं च महाधनम् ॥ (२६।२)
kāñcanaṃ rajataṃ vajraṃ vidrumaṃ ca mahādhanam ||
अभ्यवर्षद् अमेयात्मा धनवर्षेण पाण्डवम् ॥ (२७।२)
abhyavarṣad ameyātmā dhanavarṣeṇa pāṇḍavam ||
इन्द्रप्रस्थम् अथागम्य भीमो भीमपराक्रमः । (२८।१)
indraprastham athāgamya bhīmo bhīmaparākramaḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.