महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 15

1850 of 1995 · 72 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

जनमेजय उवाच । (१।१)

janamejaya uvāca

1.2१.२

विजिते पाण्डवेयैस्तु प्रशान्ते च द्विजोत्तम । (१।२)

vijite pāṇḍaveyaistu praśānte ca dvijottama |

1.3१.३

राष्ट्रे किं चक्रतुर् वीरौ वासुदेवधनंजयौ ॥ (१।३)

rāṣṭre kiṃ cakratur vīrau vāsudevadhanaṃjayau ||

2.1२.१

वैशंपायन उवाच । (२।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

2.2२.२

विजिते पाण्डवेयैस्तु प्रशान्ते च विशां पते । (२।२)

vijite pāṇḍaveyaistu praśānte ca viśāṃ pate |

2.3२.३

राष्ट्रे बभूवतुर् हृष्टौ वासुदेवधनंजयौ ॥ (२।३)

rāṣṭre babhūvatur hṛṣṭau vāsudevadhanaṃjayau ||

3.1३.१

विजह्राते मुदा युक्तौ दिवि देवेश्वराविव । (३।१)

vijahrāte mudā yuktau divi deveśvarāviva |

3.2३.२

तौ वनेषु विचित्रेषु पर्वतानां च सानुषु ॥ (३।२)

tau vaneṣu vicitreṣu parvatānāṃ ca sānuṣu ||

4.1४.१

शैलेषु रमणीयेषु पल्वलेषु नदीषु च । (४।१)

śaileṣu ramaṇīyeṣu palvaleṣu nadīṣu ca |

4.2४.२

चङ्क्रम्यमाणौ संहृष्टावश्विनाविव नन्दने ॥ (४।२)

caṅkramyamāṇau saṃhṛṣṭāvaśvināviva nandane ||

5.1५.१

इन्द्रप्रस्थे महात्मानौ रेमाते कृष्णपाण्डवौ । (५।१)

indraprasthe mahātmānau remāte kṛṣṇapāṇḍavau |

5.2५.२

प्रविश्य तां सभां रम्यां विजह्राते च भारत ॥ (५।२)

praviśya tāṃ sabhāṃ ramyāṃ vijahrāte ca bhārata ||

6.1६.१

तत्र युद्धकथाश्चित्राः परिक्लेशांश्च पार्थिव । (६।१)

tatra yuddhakathāścitrāḥ parikleśāṃśca pārthiva |

6.2६.२

कथायोगे कथायोगे कथयामासतुस्तदा ॥ (६।२)

kathāyoge kathāyoge kathayāmāsatustadā ||

7.1७.१

ऋषीणां देवतानां च वंशांस्तावाहतुस्तदा । (७।१)

ṛṣīṇāṃ devatānāṃ ca vaṃśāṃstāvāhatustadā |

7.2७.२

प्रीयमाणौ महात्मानौ पुराणाव् ऋषिसत्तमौ ॥ (७।२)

prīyamāṇau mahātmānau purāṇāv ṛṣisattamau ||

8.1८.१

मधुरास्तु कथाश् चित्राश् चित्रार्थपदनिश्चयाः । (८।१)

madhurāstu kathāś citrāś citrārthapadaniścayāḥ |

8.2८.२

निश्चयज्ञः स पार्थाय कथयामास केशवः ॥ (८।२)

niścayajñaḥ sa pārthāya kathayāmāsa keśavaḥ ||

9.1९.१

पुत्रशोकाभिसंतप्तं ज्ञातीनां च सहस्रशः । (९।१)

putraśokābhisaṃtaptaṃ jñātīnāṃ ca sahasraśaḥ |

9.2९.२

कथाभिः शमयामास पार्थं शौरिर् जनार्दनः ॥ (९।२)

kathābhiḥ śamayāmāsa pārthaṃ śaurir janārdanaḥ ||

10.1१०.१

स तम् आश्वास्य विधिवद् विधानज्ञो महातपाः । (१०।१)

sa tam āśvāsya vidhivad vidhānajño mahātapāḥ |

10.2१०.२

अपहृत्यात्मनो भारं विशश्रामेव सात्वतः ॥ (१०।२)

apahṛtyātmano bhāraṃ viśaśrāmeva sātvataḥ ||

11.1११.१

ततः कथान्ते गोविन्दो गुडाकेशम् उवाच ह । (११।१)

tataḥ kathānte govindo guḍākeśam uvāca ha |

11.2११.२

सान्त्वयञ् श्लक्ष्णया वाचा हेतुयुक्तम् इदं वचः ॥ (११।२)

sāntvayañ ślakṣṇayā vācā hetuyuktam idaṃ vacaḥ ||

12.1१२.१

विजितेयं धरा कृत्स्ना सव्यसाचिन् परंतप । (१२।१)

vijiteyaṃ dharā kṛtsnā savyasācin paraṃtapa |

12.2१२.२

त्वद्बाहुबलम् आश्रित्य राज्ञा धर्मसुतेन ह ॥ (१२।२)

tvadbāhubalam āśritya rājñā dharmasutena ha ||

13.1१३.१

असपत्नां महीं भुङ्क्ते धर्मराजो युधिष्ठिरः । (१३।१)

asapatnāṃ mahīṃ bhuṅkte dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |

13.2१३.२

भीमसेनप्रभावेन यमयोश्च नरोत्तम ॥ (१३।२)

bhīmasenaprabhāvena yamayośca narottama ||

14.1१४.१

धर्मेण राज्ञा धर्मज्ञ प्राप्तं राज्यम् अकण्टकम् । (१४।१)

dharmeṇa rājñā dharmajña prāptaṃ rājyam akaṇṭakam |

14.2१४.२

धर्मेण निहतः संख्ये स च राजा सुयोधनः ॥ (१४।२)

dharmeṇa nihataḥ saṃkhye sa ca rājā suyodhanaḥ ||

15.1१५.१

अधर्मरुचयो लुब्धाः सदा चाप्रियवादिनः । (१५।१)

adharmarucayo lubdhāḥ sadā cāpriyavādinaḥ |

15.2१५.२

धार्तराष्ट्रा दुरात्मानः सानुबन्धा निपातिताः ॥ (१५।२)

dhārtarāṣṭrā durātmānaḥ sānubandhā nipātitāḥ ||

16.1१६.१

प्रशान्ताम् अखिलां पार्थ पृथिवीं पृथिवीपतिः । (१६।१)

praśāntām akhilāṃ pārtha pṛthivīṃ pṛthivīpatiḥ |

16.2१६.२

भुङ्क्ते धर्मसुतो राजा त्वया गुप्तः कुरूद्वह ॥ (१६।२)

bhuṅkte dharmasuto rājā tvayā guptaḥ kurūdvaha ||

17.1१७.१

रमे चाहं त्वया सार्धम् अरण्येष्वपि पाण्डव । (१७।१)

rame cāhaṃ tvayā sārdham araṇyeṣvapi pāṇḍava |

17.2१७.२

किमु यत्र जनो ऽयं वै पृथा चामित्रकर्शन ॥ (१७।२)

kimu yatra jano 'yaṃ vai pṛthā cāmitrakarśana ||

18.1१८.१

यत्र धर्मसुतो राजा यत्र भीमो महाबलः । (१८।१)

yatra dharmasuto rājā yatra bhīmo mahābalaḥ |

18.2१८.२

यत्र माद्रवतीपुत्रौ रतिस्तत्र परा मम ॥ (१८।२)

yatra mādravatīputrau ratistatra parā mama ||

19.1१९.१

तथैव स्वर्गकल्पेषु सभोद्देशेषु भारत । (१९।१)

tathaiva svargakalpeṣu sabhoddeśeṣu bhārata |

19.2१९.२

रमणीयेषु पुण्येषु सहितस्य त्वयानघ ॥ (१९।२)

ramaṇīyeṣu puṇyeṣu sahitasya tvayānagha ||

20.1२०.१

कालो महांस्त्वतीतो मे शूरपुत्रम् अपश्यतः । (२०।१)

kālo mahāṃstvatīto me śūraputram apaśyataḥ |

20.2२०.२

बलदेवं च कौरव्य तथान्यान् वृष्णिपुंगवान् ॥ (२०।२)

baladevaṃ ca kauravya tathānyān vṛṣṇipuṃgavān ||

21.1२१.१

सो ऽहं गन्तुम् अभीप्सामि पुरीं द्वारवतीं प्रति । (२१।१)

so 'haṃ gantum abhīpsāmi purīṃ dvāravatīṃ prati |

21.2२१.२

रोचतां गमनं मह्यं तवापि पुरुषर्षभ ॥ (२१।२)

rocatāṃ gamanaṃ mahyaṃ tavāpi puruṣarṣabha ||

22.1२२.१

उक्तो बहुविधं राजा तत्र तत्र युधिष्ठिरः । (२२।१)

ukto bahuvidhaṃ rājā tatra tatra yudhiṣṭhiraḥ |

22.2२२.२

स ह भीष्मेण यद्युक्तम् अस्माभिः शोककारिते ॥ (२२।२)

sa ha bhīṣmeṇa yadyuktam asmābhiḥ śokakārite ||

23.1२३.१

शिष्टो युधिष्ठिरो ऽस्माभिः शास्ता सन्न् अपि पाण्डवः । (२३।१)

śiṣṭo yudhiṣṭhiro 'smābhiḥ śāstā sann api pāṇḍavaḥ |

23.2२३.२

तेन तच्च वचः सम्यग् गृहीतं सुमहात्मना ॥ (२३।२)

tena tacca vacaḥ samyag gṛhītaṃ sumahātmanā ||

24.1२४.१

धर्मपुत्रे हि धर्मज्ञे कृतज्ञे सत्यवादिनि । (२४।१)

dharmaputre hi dharmajñe kṛtajñe satyavādini |

24.2२४.२

सत्यं धर्मो मतिश्चाग्र्या स्थितिश्च सततं स्थिरा ॥ (२४।२)

satyaṃ dharmo matiścāgryā sthitiśca satataṃ sthirā ||

25.1२५.१

तद् गत्वा तं महात्मानं यदि ते रोचते ऽर्जुन । (२५।१)

tad gatvā taṃ mahātmānaṃ yadi te rocate 'rjuna |

25.2२५.२

अस्मद्गमनसंयुक्तं वचो ब्रूहि जनाधिपम् ॥ (२५।२)

asmadgamanasaṃyuktaṃ vaco brūhi janādhipam ||

26.1२६.१

न हि तस्याप्रियं कुर्यां प्राणत्यागे ऽप्युपस्थिते । (२६।१)

na hi tasyāpriyaṃ kuryāṃ prāṇatyāge 'pyupasthite |

26.2२६.२

कुतो गन्तुं महाबाहो पुरीं द्वारवतीं प्रति ॥ (२६।२)

kuto gantuṃ mahābāho purīṃ dvāravatīṃ prati ||

27.1२७.१

सर्वं त्विदम् अहं पार्थ त्वत्प्रीतिहितकाम्यया । (२७।१)

sarvaṃ tvidam ahaṃ pārtha tvatprītihitakāmyayā |

27.2२७.२

ब्रवीमि सत्यं कौरव्य न मिथ्यैतत् कथंचन ॥ (२७।२)

bravīmi satyaṃ kauravya na mithyaitat kathaṃcana ||

28.1२८.१

प्रयोजनं च निर्वृत्तम् इह वासे ममार्जुन । (२८।१)

prayojanaṃ ca nirvṛttam iha vāse mamārjuna |

28.2२८.२

धार्तराष्ट्रो हतो राजा सबलः सपदानुगः ॥ (२८।२)

dhārtarāṣṭro hato rājā sabalaḥ sapadānugaḥ ||

29.1२९.१

पृथिवी च वशे तात धर्मपुत्रस्य धीमतः । (२९।१)

pṛthivī ca vaśe tāta dharmaputrasya dhīmataḥ |

29.2२९.२

स्थिता समुद्रवसना सशैलवनकानना । (२९।२)

sthitā samudravasanā saśailavanakānanā |

29.3२९.३

चिता रत्नैर् बहुविधैः कुरुराजस्य पाण्डव ॥ (२९।३)

citā ratnair bahuvidhaiḥ kururājasya pāṇḍava ||

30.1३०.१

धर्मेण राजा धर्मज्ञः पातु सर्वां वसुंधराम् । (३०।१)

dharmeṇa rājā dharmajñaḥ pātu sarvāṃ vasuṃdharām |

30.2३०.२

उपास्यमानो बहुभिः सिद्धैश्चापि महात्मभिः । (३०।२)

upāsyamāno bahubhiḥ siddhaiścāpi mahātmabhiḥ |

30.3३०.३

स्तूयमानश्च सततं बन्दिभिर् भरतर्षभ ॥ (३०।३)

stūyamānaśca satataṃ bandibhir bharatarṣabha ||

31.1३१.१

तन्मया सह गत्वाद्य राजानं कुरुवर्धनम् । (३१।१)

tanmayā saha gatvādya rājānaṃ kuruvardhanam |

31.2३१.२

आपृच्छ कुरुशार्दूल गमनं द्वारकां प्रति ॥ (३१।२)

āpṛccha kuruśārdūla gamanaṃ dvārakāṃ prati ||

32.1३२.१

इदं शरीरं वसु यच्च मे गृहे निवेदितं पार्थ सदा युधिष्ठिरे । (३२।१)

idaṃ śarīraṃ vasu yacca me gṛhe niveditaṃ pārtha sadā yudhiṣṭhire |

32.2३२.२

प्रियश्च मान्यश्च हि मे युधिष्ठिरः सदा कुरूणाम् अधिपो महामतिः ॥ (३२।२)

priyaśca mānyaśca hi me yudhiṣṭhiraḥ sadā kurūṇām adhipo mahāmatiḥ ||

33.1३३.१

प्रयोजनं चापि निवासकारणे न विद्यते मे त्वद् ऋते महाभुज । (३३।१)

prayojanaṃ cāpi nivāsakāraṇe na vidyate me tvad ṛte mahābhuja |

33.2३३.२

स्थिता हि पृथ्वी तव पार्थ शासने गुरोः सुवृत्तस्य युधिष्ठिरस्य ह ॥ (३३।२)

sthitā hi pṛthvī tava pārtha śāsane guroḥ suvṛttasya yudhiṣṭhirasya ha ||

34.1३४.१

इतीदम् उक्तं स तदा महात्मना जनार्दनेनामितविक्रमो ऽर्जुनः । (३४।१)

itīdam uktaṃ sa tadā mahātmanā janārdanenāmitavikramo 'rjunaḥ |

34.2३४.२

तथेति कृच्छ्राद् इव वाचम् ईरयज् जनार्दनं सम्प्रतिपूज्य पार्थिव ॥ (३४।२)

tatheti kṛcchrād iva vācam īrayaj janārdanaṃ sampratipūjya pārthiva ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 15

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit