MBh, 14, 15
Select a line for its word-by-word analysis.
विजिते पाण्डवेयैस्तु प्रशान्ते च द्विजोत्तम । (१।२)
vijite pāṇḍaveyaistu praśānte ca dvijottama |
राष्ट्रे किं चक्रतुर् वीरौ वासुदेवधनंजयौ ॥ (१।३)
rāṣṭre kiṃ cakratur vīrau vāsudevadhanaṃjayau ||
विजिते पाण्डवेयैस्तु प्रशान्ते च विशां पते । (२।२)
vijite pāṇḍaveyaistu praśānte ca viśāṃ pate |
इन्द्रप्रस्थे महात्मानौ रेमाते कृष्णपाण्डवौ । (५।१)
indraprasthe mahātmānau remāte kṛṣṇapāṇḍavau |
प्रविश्य तां सभां रम्यां विजह्राते च भारत ॥ (५।२)
praviśya tāṃ sabhāṃ ramyāṃ vijahrāte ca bhārata ||
तत्र युद्धकथाश्चित्राः परिक्लेशांश्च पार्थिव । (६।१)
tatra yuddhakathāścitrāḥ parikleśāṃśca pārthiva |
मधुरास्तु कथाश् चित्राश् चित्रार्थपदनिश्चयाः । (८।१)
madhurāstu kathāś citrāś citrārthapadaniścayāḥ |
कथाभिः शमयामास पार्थं शौरिर् जनार्दनः ॥ (९।२)
kathābhiḥ śamayāmāsa pārthaṃ śaurir janārdanaḥ ||
स तम् आश्वास्य विधिवद् विधानज्ञो महातपाः । (१०।१)
sa tam āśvāsya vidhivad vidhānajño mahātapāḥ |
सान्त्वयञ् श्लक्ष्णया वाचा हेतुयुक्तम् इदं वचः ॥ (११।२)
sāntvayañ ślakṣṇayā vācā hetuyuktam idaṃ vacaḥ ||
विजितेयं धरा कृत्स्ना सव्यसाचिन् परंतप । (१२।१)
vijiteyaṃ dharā kṛtsnā savyasācin paraṃtapa |
त्वद्बाहुबलम् आश्रित्य राज्ञा धर्मसुतेन ह ॥ (१२।२)
tvadbāhubalam āśritya rājñā dharmasutena ha ||
असपत्नां महीं भुङ्क्ते धर्मराजो युधिष्ठिरः । (१३।१)
asapatnāṃ mahīṃ bhuṅkte dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
धर्मेण राज्ञा धर्मज्ञ प्राप्तं राज्यम् अकण्टकम् । (१४।१)
dharmeṇa rājñā dharmajña prāptaṃ rājyam akaṇṭakam |
धर्मेण निहतः संख्ये स च राजा सुयोधनः ॥ (१४।२)
dharmeṇa nihataḥ saṃkhye sa ca rājā suyodhanaḥ ||
धार्तराष्ट्रा दुरात्मानः सानुबन्धा निपातिताः ॥ (१५।२)
dhārtarāṣṭrā durātmānaḥ sānubandhā nipātitāḥ ||
प्रशान्ताम् अखिलां पार्थ पृथिवीं पृथिवीपतिः । (१६।१)
praśāntām akhilāṃ pārtha pṛthivīṃ pṛthivīpatiḥ |
भुङ्क्ते धर्मसुतो राजा त्वया गुप्तः कुरूद्वह ॥ (१६।२)
bhuṅkte dharmasuto rājā tvayā guptaḥ kurūdvaha ||
रमे चाहं त्वया सार्धम् अरण्येष्वपि पाण्डव । (१७।१)
rame cāhaṃ tvayā sārdham araṇyeṣvapi pāṇḍava |
किमु यत्र जनो ऽयं वै पृथा चामित्रकर्शन ॥ (१७।२)
kimu yatra jano 'yaṃ vai pṛthā cāmitrakarśana ||
कालो महांस्त्वतीतो मे शूरपुत्रम् अपश्यतः । (२०।१)
kālo mahāṃstvatīto me śūraputram apaśyataḥ |
बलदेवं च कौरव्य तथान्यान् वृष्णिपुंगवान् ॥ (२०।२)
baladevaṃ ca kauravya tathānyān vṛṣṇipuṃgavān ||
सो ऽहं गन्तुम् अभीप्सामि पुरीं द्वारवतीं प्रति । (२१।१)
so 'haṃ gantum abhīpsāmi purīṃ dvāravatīṃ prati |
उक्तो बहुविधं राजा तत्र तत्र युधिष्ठिरः । (२२।१)
ukto bahuvidhaṃ rājā tatra tatra yudhiṣṭhiraḥ |
स ह भीष्मेण यद्युक्तम् अस्माभिः शोककारिते ॥ (२२।२)
sa ha bhīṣmeṇa yadyuktam asmābhiḥ śokakārite ||
शिष्टो युधिष्ठिरो ऽस्माभिः शास्ता सन्न् अपि पाण्डवः । (२३।१)
śiṣṭo yudhiṣṭhiro 'smābhiḥ śāstā sann api pāṇḍavaḥ |
तेन तच्च वचः सम्यग् गृहीतं सुमहात्मना ॥ (२३।२)
tena tacca vacaḥ samyag gṛhītaṃ sumahātmanā ||
धर्मपुत्रे हि धर्मज्ञे कृतज्ञे सत्यवादिनि । (२४।१)
dharmaputre hi dharmajñe kṛtajñe satyavādini |
सत्यं धर्मो मतिश्चाग्र्या स्थितिश्च सततं स्थिरा ॥ (२४।२)
satyaṃ dharmo matiścāgryā sthitiśca satataṃ sthirā ||
तद् गत्वा तं महात्मानं यदि ते रोचते ऽर्जुन । (२५।१)
tad gatvā taṃ mahātmānaṃ yadi te rocate 'rjuna |
न हि तस्याप्रियं कुर्यां प्राणत्यागे ऽप्युपस्थिते । (२६।१)
na hi tasyāpriyaṃ kuryāṃ prāṇatyāge 'pyupasthite |
कुतो गन्तुं महाबाहो पुरीं द्वारवतीं प्रति ॥ (२६।२)
kuto gantuṃ mahābāho purīṃ dvāravatīṃ prati ||
सर्वं त्विदम् अहं पार्थ त्वत्प्रीतिहितकाम्यया । (२७।१)
sarvaṃ tvidam ahaṃ pārtha tvatprītihitakāmyayā |
ब्रवीमि सत्यं कौरव्य न मिथ्यैतत् कथंचन ॥ (२७।२)
bravīmi satyaṃ kauravya na mithyaitat kathaṃcana ||
प्रयोजनं च निर्वृत्तम् इह वासे ममार्जुन । (२८।१)
prayojanaṃ ca nirvṛttam iha vāse mamārjuna |
चिता रत्नैर् बहुविधैः कुरुराजस्य पाण्डव ॥ (२९।३)
citā ratnair bahuvidhaiḥ kururājasya pāṇḍava ||
धर्मेण राजा धर्मज्ञः पातु सर्वां वसुंधराम् । (३०।१)
dharmeṇa rājā dharmajñaḥ pātu sarvāṃ vasuṃdharām |
उपास्यमानो बहुभिः सिद्धैश्चापि महात्मभिः । (३०।२)
upāsyamāno bahubhiḥ siddhaiścāpi mahātmabhiḥ |
आपृच्छ कुरुशार्दूल गमनं द्वारकां प्रति ॥ (३१।२)
āpṛccha kuruśārdūla gamanaṃ dvārakāṃ prati ||
इदं शरीरं वसु यच्च मे गृहे निवेदितं पार्थ सदा युधिष्ठिरे । (३२।१)
idaṃ śarīraṃ vasu yacca me gṛhe niveditaṃ pārtha sadā yudhiṣṭhire |
प्रियश्च मान्यश्च हि मे युधिष्ठिरः सदा कुरूणाम् अधिपो महामतिः ॥ (३२।२)
priyaśca mānyaśca hi me yudhiṣṭhiraḥ sadā kurūṇām adhipo mahāmatiḥ ||
प्रयोजनं चापि निवासकारणे न विद्यते मे त्वद् ऋते महाभुज । (३३।१)
prayojanaṃ cāpi nivāsakāraṇe na vidyate me tvad ṛte mahābhuja |
स्थिता हि पृथ्वी तव पार्थ शासने गुरोः सुवृत्तस्य युधिष्ठिरस्य ह ॥ (३३।२)
sthitā hi pṛthvī tava pārtha śāsane guroḥ suvṛttasya yudhiṣṭhirasya ha ||
इतीदम् उक्तं स तदा महात्मना जनार्दनेनामितविक्रमो ऽर्जुनः । (३४।१)
itīdam uktaṃ sa tadā mahātmanā janārdanenāmitavikramo 'rjunaḥ |
तथेति कृच्छ्राद् इव वाचम् ईरयज् जनार्दनं सम्प्रतिपूज्य पार्थिव ॥ (३४।२)
tatheti kṛcchrād iva vācam īrayaj janārdanaṃ sampratipūjya pārthiva ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.