संजय उवाच । (१।१)

युयुत्सुं तव पुत्रं तु प्राद्रवन्तं महद् बलम् । (१।२)

उलूको ऽभ्यपतत् तूर्णं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (१।३)

युयुत्सुस् तु ततो राजञ् शितधारेण पत्रिणा । (२।१)

उलूकं ताडयामास वज्रेणेन्द्र इवाचलम् ॥ (२।२)

उलूकस् तु ततः क्रुद्धस् तव पुत्रस्य संयुगे । (३।१)

क्षुरप्रेण धनुश् छित्त्वा ताडयामास कर्णिना ॥ (३।२)

तद् अपास्य धनुश् छिन्नं युयुत्सुर् वेगवत्तरम् । (४।१)

अन्यद् आदत्त सुमहच् चापं संरक्तलोचनः ॥ (४।२)

शाकुनिं च ततः षष्ट्या विव्याध भरतर्षभ । (५।१)

सारथिं त्रिभिर् आनर्छत् तं च भूयो व्यविध्यत ॥ (५।२)

उलूकस् तं तु विंशत्या विद्ध्वा हेमविभूषितैः । (६।१)

अथास्य समरे क्रुद्धो ध्वजं चिछेद काञ्चनम् ॥ (६।२)

स छिन्नयष्टिः सुमहाञ् शीर्यमाणो महाध्वजः । (७।१)

पपात प्रमुखे राजन् युयुत्सोः काञ्चनोज्ज्वलः ॥ (७।२)

ध्वजम् उन्मथितं दृष्ट्वा युयुत्सुः क्रोधमूर्छितः । (८।१)

उलूकं पञ्चभिर् बाणैर् आजघान स्तनान्तरे ॥ (८।२)

उलूकस् तस्य भल्लेन तैलधौतेन मारिष । (९।१)

शिरश् चिछेद सहसा यन्तुर् भरतसत्तम ॥ (९।२)

जघान चतुरो ऽश्वांश् च तं च विव्याध पञ्चभिः । (१०।१)

सो ऽतिविद्धो बलवता प्रत्यपायाद् रथान्तरम् ॥ (१०।२)

तं निर्जित्य रणे राजन्न् उलूकस् त्वरितो ययौ । (११।१)

पाञ्चालान् सृञ्जयांश् चैव विनिघ्नन् निशितैः शरैः ॥ (११।२)

शतानीकं महाराज श्रुतकर्मा सुतस् तव । (१२।१)

व्यश्वसूतरथं चक्रे निमेषार्धाद् असंभ्रमम् ॥ (१२।२)

हताश्वे तु रथे तिष्ठञ् शतानीको महाबलः । (१३।१)

गदां चिक्षेप संक्रुद्धस् तव पुत्रस्य मारिष ॥ (१३।२)

सा कृत्वा स्यन्दनं भस्म हयांश् चैव ससारथीन् । (१४।१)

पपात धरणीं तूर्णं दारयन्तीव भारत ॥ (१४।२)

ताव् उभौ विरथौ वीरौ कुरूणां कीर्तिवर्धनौ । (१५।१)

अपाक्रमेतां युद्धार्तौ प्रेक्षमाणौ परस्परम् ॥ (१५।२)

पुत्रस् तु तव संभ्रान्तो विवित्सो रथम् आविशत् । (१६।१)

शतानीको ऽपि त्वरितः प्रतिविन्ध्यरथं गतः ॥ (१६।२)

सुतसोमस् तु शकुनिं विव्याध निशितैः शरैः । (१७।१)

नाकम्पयत संरब्धो वार्योघ इव पर्वतम् ॥ (१७।२)

सुतसोमस् तु तं दृष्ट्वा पितुर् अत्यन्तवैरिणम् । (१८।१)

शरैर् अनेकसाहस्रैश् छादयामास भारत ॥ (१८।२)

ताञ् शराञ् शकुनिस् तूर्णं चिछेदान्यैः पतत्रिभिः । (१९।१)

लघ्वस्त्रश् चित्रयोधी च जितकाशी च संयुगे ॥ (१९।२)

निवार्य समरे चापि शरांस् तान् निशितैः शरैः । (२०।१)

आजघान सुसंक्रुद्धः सुतसोमं त्रिभिः शरैः ॥ (२०।२)

तस्याश्वान् केतनं सूतं तिलशो व्यधमच्छरैः । (२१।१)

स्यालस् तव महावीर्यस् ततस् ते चुक्रुशुर् जनाः ॥ (२१।२)

हताश्वो विरथश् चैव छिन्नधन्वा च मारिष । (२२।१)

धन्वी धनुर्वरं गृह्य रथाद् भूमाव् अतिष्ठत । (२२।२)

व्यसृजत् सायकांश् चैव स्वर्णपुङ्खाञ् शिलाशितान् ॥ (२२।३)

छादयामासुर् अथ ते तव स्यालस्य तं रथम् । (२३।१)

पतंगानाम् इव व्राताः शरव्राता महारथम् ॥ (२३।२)

रथोपस्थान् समीक्ष्यापि विव्यथे नैव सौबलः । (२४।१)

प्रमृद्नंश् च शरांस् तांस् ताञ् शरव्रातैर् महायशाः ॥ (२४।२)

तत्रातुष्यन्त योधाश् च सिद्धाश् चापि दिवि स्थिताः । (२५।१)

सुतसोमस्य तत् कर्म दृष्ट्वाश्रद्धेयम् अद्भुतम् । (२५।२)

रथस्थं नृपतिं तं तु पदातिः सन्न् अयोधयत् ॥ (२५।३)

तस्य तीक्ष्णैर् महावेगैर् भल्लैः संनतपर्वभिः । (२६।१)

व्यहनत् कार्मुकं राजा तूणीरं चैव सर्वशः ॥ (२६।२)

स छिन्नधन्वा समरे खड्गम् उद्यम्य नानदन् । (२७।१)

वैडूर्योत्पलवर्णाभं हस्तिदन्तमयत्सरुम् ॥ (२७।२)

भ्राम्यमाणं ततस् तं तु विमलाम्बरवर्चसम् । (२८।१)

कालोपमं ततो मेने सुतसोमस्य धीमतः ॥ (२८।२)

सो ऽचरत् सहसा खड्गी मण्डलानि सहस्रशः । (२९।१)

चतुर्विंशन् महाराज शिक्षाबलसमन्वितः ॥ (२९।२)

सौबलस् तु ततस् तस्य शरांश् चिक्षेप वीर्यवान् । (३०।१)

तान् आपतत एवाशु चिछेद परमासिना ॥ (३०।२)

ततः क्रुद्धो महाराज सौबलः परवीरहा । (३१।१)

प्राहिणोत् सुतसोमस्य शरान् आशीविषोपमान् ॥ (३१।२)

चिछेद तांश् च खड्गेन शिक्षया च बलेन च । (३२।१)

दर्शयंल् लाघवं युद्धे तार्क्ष्यवीर्यसमद्युतिः ॥ (३२।२)

तस्य संचरतो राजन् मण्डलावर्तने तदा । (३३।१)

क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन खड्गं चिछेद सुप्रभम् ॥ (३३।२)

स छिन्नः सहसा भूमौ निपपात महान् असिः । (३४।१)

अवशस्य स्थितं हस्ते तं खड्गं सत्सरुं तदा ॥ (३४।२)

छिन्नम् आज्ञाय निस्त्रिंशम् अवप्लुत्य पदानि षट् । (३५।१)

प्राविध्यत ततः शेषं सुतसोमो महारथः ॥ (३५।२)

स छित्त्वा सगुणं चापं रणे तस्य महात्मनः । (३६।१)

पपात धरणीं तूर्णं स्वर्णवज्रविभूषितः । (३६।२)

सुतसोमस् ततो ऽगच्छच्छ्रुतकीर्तेर् महारथम् ॥ (३६।३)

सौबलो ऽपि धनुर् गृह्य घोरम् अन्यत् सुदुःसहम् । (३७।१)

अभ्ययात् पाण्डवानीकं निघ्नञ् शत्रुगणान् बहून् ॥ (३७।२)

तत्र नादो महान् आसीत् पाण्डवानां विशां पते । (३८।१)

सौबलं समरे दृष्ट्वा विचरन्तम् अभीतवत् ॥ (३८।२)

तान्य् अनीकानि दृप्तानि शस्त्रवन्ति महान्ति च । (३९।१)

द्राव्यमाणान्य् अदृश्यन्त सौबलेन महात्मना ॥ (३९।२)

यथा दैत्यचमूं राजन् देवराजो ममर्द ह । (४०।१)

तथैव पाण्डवीं सेनां सौबलेयो व्यनाशयत् ॥ (४०।२)

धृष्टद्युम्नं कृपो राजन् वारयामास संयुगे । (४१।१)

यथा दृप्तं वने नागं शरभो वारयेद् युधि ॥ (४१।२)

निरुद्धः पार्षतस् तेन गौतमेन बलीयसा । (४२।१)

पदात् पदं विचलितुं नाशक्नोत् तत्र भारत ॥ (४२।२)

गौतमस्य वपुर् दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नरथं प्रति । (४३।१)

वित्रेसुः सर्वभूतानि क्षयं प्राप्तं च मेनिरे ॥ (४३।२)

तत्रावोचन् विमनसो रथिनः सादिनस् तथा । (४४।१)

द्रोणस्य निधने नूनं संक्रुद्धो द्विपदां वरः ॥ (४४।२)

शारद्वतो महातेजा दिव्यास्त्रविद् उदारधीः । (४५।१)

अपि स्वस्ति भवेद् अद्य धृष्टद्युम्नस्य गौतमात् ॥ (४५।२)

अपीयं वाहिनी कृत्स्ना मुच्येत महतो भयात् । (४६।१)

अप्य् अयं ब्राह्मणः सर्वान् न नो हन्यात् समागतान् ॥ (४६।२)

यादृशं दृश्यते रूपम् अन्तकप्रतिमं भृशम् । (४७।१)

गमिष्यत्य् अद्य पदवीं भारद्वाजस्य संयुगे ॥ (४७।२)

आचार्यः क्षिप्रहस्तश् च विजयी च सदा युधि । (४८।१)

अस्त्रवान् वीर्यसम्पन्नः क्रोधेन च समन्वितः ॥ (४८।२)

पार्षतश् च भृशं युद्धे विमुखो ऽद्यापि लक्ष्यते । (४९।१)

इत्य् एवं विविधा वाचस् तावकानां परैः सह ॥ (४९।२)

विनिःश्वस्य ततः क्रुद्धः कृपः शारद्वतो नृप । (५०।१)

पार्षतं छादयामास निश्चेष्टं सर्वमर्मसु ॥ (५०।२)

स वध्यमानः समरे गौतमेन महात्मना । (५१।१)

कर्तव्यं न प्रजानाति मोहितः परमाहवे ॥ (५१।२)

तम् अब्रवीत् ततो यन्ता कच्चित् क्षेमं नु पार्षत । (५२।१)

ईदृशं व्यसनं युद्धे न ते दृष्टं कदाचन ॥ (५२।२)

दैवयोगात् तु ते बाणा नातरन् मर्मभेदिनः । (५३।१)

प्रेषिता द्विजमुख्येन मर्माण्य् उद्दिश्य सर्वशः ॥ (५३।२)

व्यावर्तये तत्र रथं नदीवेगम् इवार्णवात् । (५४।१)

अवध्यं ब्राह्मणं मन्ये येन ते विक्रमो हतः ॥ (५४।२)

धृष्टद्युम्नस् ततो राजञ् शनकैर् अब्रवीद् वचः । (५५।१)

मुह्यते मे मनस् तात गात्रे स्वेदश् च जायते ॥ (५५।२)

वेपथुं च शरीरे मे रोमहर्षं च पश्य वै । (५६।१)

वर्जयन् ब्राह्मणं युद्धे शनैर् याहि यतो ऽच्युतः ॥ (५६।२)

अर्जुनं भीमसेनं वा समरे प्राप्य सारथे । (५७।१)

क्षेमम् अद्य भवेद् यन्तर् इति मे नैष्ठिकी मतिः ॥ (५७।२)

ततः प्रायान् महाराज सारथिस् त्वरयन् हयान् । (५८।१)

यतो भीमो महेष्वासो युयुधे तव सैनिकैः ॥ (५८।२)

प्रद्रुतं तु रथं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नस्य मारिष । (५९।१)

किरञ् शरशतान्य् एव गौतमो ऽनुययौ तदा ॥ (५९।२)

शङ्खं च पूरयामास मुहुर् मुहुर् अरिंदमः । (६०।१)

पार्षतं प्राद्रवद् यन्तं महेन्द्र इव शम्बरम् ॥ (६०।२)

शिखण्डिनं तु समरे भीष्ममृत्युं दुरासदम् । (६१।१)

हार्दिक्यो वारयामास स्मयन्न् इव मुहुर् मुहुः ॥ (६१।२)

शिखण्डी च समासाद्य हृदिकानां महारथम् । (६२।१)

पञ्चभिर् निशितैर् भल्लैर् जत्रुदेशे समार्दयत् ॥ (६२।२)

कृतवर्मा तु संक्रुद्धो भित्त्वा षष्टिभिर् आशुगैः । (६३।१)

धनुर् एकेन चिछेद हसन् राजन् महारथः ॥ (६३।२)

अथान्यद् धनुर् आदाय द्रुपदस्यात्मजो बली । (६४।१)

तिष्ठ तिष्ठेति संक्रुद्धो हार्दिक्यं प्रत्यभाषत ॥ (६४।२)

ततो ऽस्य नवतिं बाणान् रुक्मपुङ्खान् सुतेजनान् । (६५।१)

प्रेषयामास राजेन्द्र ते ऽस्याभ्रश्यन्त वर्मणः ॥ (६५।२)

वितथांस् तान् समालक्ष्य पतितांश् च महीतले । (६६।१)

क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन कार्मुकं चिच्छिदे बली ॥ (६६।२)

अथैनं छिन्नधन्वानं भग्नशृङ्गम् इवर्षभम् । (६७।१)

अशीत्या मार्गणैः क्रुद्धो बाह्वोर् उरसि चार्दयत् ॥ (६७।२)

कृतवर्मा तु संक्रुद्धो मार्गणैः कृतविक्षतः । (६८।१)

धनुर् अन्यत् समादाय समार्गणगणं प्रभो । (६८।२)

शिखण्डिनं बाणवरैः स्कन्धदेशे ऽभ्यताडयत् ॥ (६८।३)

स्कन्धदेशे स्थितैर् बाणैः शिखण्डी च रराज ह । (६९।१)

शाखाप्रतानैर् विमलैः सुमहान् स यथा द्रुमः ॥ (६९।२)

ताव् अन्योन्यं भृशं विद्ध्वा रुधिरेण समुक्षितौ । (७०।१)

अन्योन्यशृङ्गाभिहतौ रेजतुर् वृषभाव् इव ॥ (७०।२)

अन्योन्यस्य वधे यत्नं कुर्वाणौ तौ महारथौ । (७१।१)

रथाभ्यां चेरतुस् तत्र मण्डलानि सहस्रशः ॥ (७१।२)

कृतवर्मा महाराज पार्षतं निशितैः शरैः । (७२।१)

रणे विव्याध सप्तत्या स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः ॥ (७२।२)

ततो ऽस्य समरे बाणं भोजः प्रहरतां वरः । (७३।१)

जीवितान्तकरं घोरं व्यसृजत् त्वरयान्वितः ॥ (७३।२)

स तेनाभिहतो राजन् मूर्छाम् आशु समाविशत् । (७४।१)

ध्वजयष्टिं च सहसा शिश्रिये कश्मलावृतः ॥ (७४।२)

अपोवाह रणात् तं तु सारथी रथिनां वरम् । (७५।१)

हार्दिक्यशरसंतप्तं निःश्वसन्तं पुनः पुनः ॥ (७५।२)

पराजिते ततः शूरे द्रुपदस्य सुते प्रभो । (७६।१)

प्राद्रवत् पाण्डवी सेना वध्यमाना समन्ततः ॥ (७६।२)