महाभारतMahābhārata

MBh, 2, 33

259 of 1995 · 67 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

ततो ऽभिषेचनीये ऽह्नि ब्राह्मणा राजभिः सह । (१।२)

tato 'bhiṣecanīye 'hni brāhmaṇā rājabhiḥ saha |

1.3१.३

अन्तर्वेदीं प्रविविशुः सत्कारार्थं महर्षयः ॥ (१।३)

antarvedīṃ praviviśuḥ satkārārthaṃ maharṣayaḥ ||

2.1२.१

नारदप्रमुखास्तस्याम् अन्तर्वेद्यां महात्मनः । (२।१)

nāradapramukhāstasyām antarvedyāṃ mahātmanaḥ |

2.2२.२

समासीनाः शुशुभिरे सह राजर्षिभिस्तदा ॥ (२।२)

samāsīnāḥ śuśubhire saha rājarṣibhistadā ||

3.1३.१

समेता ब्रह्मभवने देवा देवर्षयो यथा । (३।१)

sametā brahmabhavane devā devarṣayo yathā |

3.2३.२

कर्मान्तरम् उपासन्तो जजल्पुर् अमितौजसः ॥ (३।२)

karmāntaram upāsanto jajalpur amitaujasaḥ ||

4.1४.१

इदम् एवं न चाप्येवम् एवम् एतन्न चान्यथा । (४।१)

idam evaṃ na cāpyevam evam etanna cānyathā |

4.2४.२

इत्यूचुर् बहवस्तत्र वितण्डानाः परस्परम् ॥ (४।२)

ityūcur bahavastatra vitaṇḍānāḥ parasparam ||

5.1५.१

कृशान् अर्थांस्तथा केचिद् अकृशांस्तत्र कुर्वते । (५।१)

kṛśān arthāṃstathā kecid akṛśāṃstatra kurvate |

5.2५.२

अकृशांश्च कृशांश्चक्रुर् हेतुभिः शास्त्रनिश्चितैः ॥ (५।२)

akṛśāṃśca kṛśāṃścakrur hetubhiḥ śāstraniścitaiḥ ||

6.1६.१

तत्र मेधाविनः केचिद् अर्थम् अन्यैः प्रपूरितम् । (६।१)

tatra medhāvinaḥ kecid artham anyaiḥ prapūritam |

6.2६.२

विचिक्षिपुर् यथा श्येना नभोगतम् इवामिषम् ॥ (६।२)

vicikṣipur yathā śyenā nabhogatam ivāmiṣam ||

7.1७.१

केचिद् धर्मार्थसंयुक्ताः कथास्तत्र महाव्रताः । (७।१)

kecid dharmārthasaṃyuktāḥ kathāstatra mahāvratāḥ |

7.2७.२

रेमिरे कथयन्तश्च सर्ववेदविदां वराः ॥ (७।२)

remire kathayantaśca sarvavedavidāṃ varāḥ ||

8.1८.१

सा वेदिर् वेदसम्पन्नैर् देवद्विजमहर्षिभिः । (८।१)

sā vedir vedasampannair devadvijamaharṣibhiḥ |

8.2८.२

आबभासे समाकीर्णा नक्षत्रैर् द्यौर् इवामला ॥ (८।२)

ābabhāse samākīrṇā nakṣatrair dyaur ivāmalā ||

9.1९.१

न तस्यां संनिधौ शूद्रः कश्चिद् आसीन्न चाव्रतः । (९।१)

na tasyāṃ saṃnidhau śūdraḥ kaścid āsīnna cāvrataḥ |

9.2९.२

अन्तर्वेद्यां तदा राजन् युधिष्ठिरनिवेशने ॥ (९।२)

antarvedyāṃ tadā rājan yudhiṣṭhiraniveśane ||

10.1१०.१

तां तु लक्ष्मीवतो लक्ष्मीं तदा यज्ञविधानजाम् । (१०।१)

tāṃ tu lakṣmīvato lakṣmīṃ tadā yajñavidhānajām |

10.2१०.२

तुतोष नारदः पश्यन् धर्मराजस्य धीमतः ॥ (१०।२)

tutoṣa nāradaḥ paśyan dharmarājasya dhīmataḥ ||

11.1११.१

अथ चिन्तां समापेदे स मुनिर् मनुजाधिप । (११।१)

atha cintāṃ samāpede sa munir manujādhipa |

11.2११.२

नारदस्तं तदा पश्यन् सर्वक्षत्रसमागमम् ॥ (११।२)

nāradastaṃ tadā paśyan sarvakṣatrasamāgamam ||

12.1१२.१

सस्मार च पुरावृत्तां कथां तां भरतर्षभ । (१२।१)

sasmāra ca purāvṛttāṃ kathāṃ tāṃ bharatarṣabha |

12.2१२.२

अंशावतरणे यासौ ब्रह्मणो भवने ऽभवत् ॥ (१२।२)

aṃśāvataraṇe yāsau brahmaṇo bhavane 'bhavat ||

13.1१३.१

देवानां संगमं तं तु विज्ञाय कुरुनन्दन । (१३।१)

devānāṃ saṃgamaṃ taṃ tu vijñāya kurunandana |

13.2१३.२

नारदः पुण्डरीकाक्षं सस्मार मनसा हरिम् ॥ (१३।२)

nāradaḥ puṇḍarīkākṣaṃ sasmāra manasā harim ||

14.1१४.१

साक्षात् स विबुधारिघ्नः क्षत्रे नारायणो विभुः । (१४।१)

sākṣāt sa vibudhārighnaḥ kṣatre nārāyaṇo vibhuḥ |

14.2१४.२

प्रतिज्ञां पालयन् धीमाञ् जातः परपुरंजयः ॥ (१४।२)

pratijñāṃ pālayan dhīmāñ jātaḥ parapuraṃjayaḥ ||

15.1१५.१

संदिदेश पुरा यो ऽसौ विबुधान् भूतकृत् स्वयम् । (१५।१)

saṃdideśa purā yo 'sau vibudhān bhūtakṛt svayam |

15.2१५.२

अन्योन्यम् अभिनिघ्नन्तः पुनर् लोकान् अवाप्स्यथ ॥ (१५।२)

anyonyam abhinighnantaḥ punar lokān avāpsyatha ||

16.1१६.१

इति नारायणः शंभुर् भगवाञ् जगतः प्रभुः । (१६।१)

iti nārāyaṇaḥ śaṃbhur bhagavāñ jagataḥ prabhuḥ |

16.2१६.२

आदिश्य विबुधान् सर्वान् अजायत यदुक्षये ॥ (१६।२)

ādiśya vibudhān sarvān ajāyata yadukṣaye ||

17.1१७.१

क्षितावन्धकवृष्णीनां वंशे वंशभृतां वरः । (१७।१)

kṣitāvandhakavṛṣṇīnāṃ vaṃśe vaṃśabhṛtāṃ varaḥ |

17.2१७.२

परया शुशुभे लक्ष्म्या नक्षत्राणाम् इवोडुराट् ॥ (१७।२)

parayā śuśubhe lakṣmyā nakṣatrāṇām ivoḍurāṭ ||

18.1१८.१

यस्य बाहुबलं सेन्द्राः सुराः सर्व उपासते । (१८।१)

yasya bāhubalaṃ sendrāḥ surāḥ sarva upāsate |

18.2१८.२

सो ऽयं मानुषवन्नाम हरिर् आस्ते ऽरिमर्दनः ॥ (१८।२)

so 'yaṃ mānuṣavannāma harir āste 'rimardanaḥ ||

19.1१९.१

अहो बत महद् भूतं स्वयंभूर् यद् इदं स्वयम् । (१९।१)

aho bata mahad bhūtaṃ svayaṃbhūr yad idaṃ svayam |

19.2१९.२

आदास्यति पुनः क्षत्रम् एवं बलसमन्वितम् ॥ (१९।२)

ādāsyati punaḥ kṣatram evaṃ balasamanvitam ||

20.1२०.१

इत्येतां नारदश्चिन्तां चिन्तयामास धर्मवित् । (२०।१)

ityetāṃ nāradaścintāṃ cintayāmāsa dharmavit |

20.2२०.२

हरिं नारायणं ज्ञात्वा यज्ञैर् ईड्यं तम् ईश्वरम् ॥ (२०।२)

hariṃ nārāyaṇaṃ jñātvā yajñair īḍyaṃ tam īśvaram ||

21.1२१.१

तस्मिन् धर्मविदां श्रेष्ठो धर्मराजस्य धीमतः । (२१।१)

tasmin dharmavidāṃ śreṣṭho dharmarājasya dhīmataḥ |

21.2२१.२

महाध्वरे महाबुद्धिस्तस्थौ स बहुमानतः ॥ (२१।२)

mahādhvare mahābuddhistasthau sa bahumānataḥ ||

22.1२२.१

ततो भीष्मो ऽब्रवीद् राजन् धर्मराजं युधिष्ठिरम् । (२२।१)

tato bhīṣmo 'bravīd rājan dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram |

22.2२२.२

क्रियताम् अर्हणं राज्ञां यथार्हम् इति भारत ॥ (२२।२)

kriyatām arhaṇaṃ rājñāṃ yathārham iti bhārata ||

23.1२३.१

आचार्यम् ऋत्विजं चैव संयुक्तं च युधिष्ठिर । (२३।१)

ācāryam ṛtvijaṃ caiva saṃyuktaṃ ca yudhiṣṭhira |

23.2२३.२

स्नातकं च प्रियं चाहुः षड् अर्घ्यार्हान्नृपं तथा ॥ (२३।२)

snātakaṃ ca priyaṃ cāhuḥ ṣaḍ arghyārhānnṛpaṃ tathā ||

24.1२४.१

एतान् अर्हान् अभिगतान् आहुः संवत्सरोषितान् । (२४।१)

etān arhān abhigatān āhuḥ saṃvatsaroṣitān |

24.2२४.२

त इमे कालपूगस्य महतो ऽस्मान् उपागताः ॥ (२४।२)

ta ime kālapūgasya mahato 'smān upāgatāḥ ||

25.1२५.१

एषाम् एकैकशो राजन्न् अर्घ्यम् आनीयताम् इति । (२५।१)

eṣām ekaikaśo rājann arghyam ānīyatām iti |

25.2२५.२

अथ चैषां वरिष्ठाय समर्थायोपनीयताम् ॥ (२५।२)

atha caiṣāṃ variṣṭhāya samarthāyopanīyatām ||

26.1२६.१

युधिष्ठिर उवाच । (२६।१)

yudhiṣṭhira uvāca

26.2२६.२

कस्मै भवान्मन्यते ऽर्घम् एकस्मै कुरुनन्दन । (२६।२)

kasmai bhavānmanyate 'rgham ekasmai kurunandana |

26.3२६.३

उपनीयमानं युक्तं च तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (२६।३)

upanīyamānaṃ yuktaṃ ca tanme brūhi pitāmaha ||

27.1२७.१

वैशंपायन उवाच । (२७।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

27.2२७.२

ततो भीष्मः शांतनवो बुद्ध्या निश्चित्य भारत । (२७।२)

tato bhīṣmaḥ śāṃtanavo buddhyā niścitya bhārata |

27.3२७.३

वार्ष्णेयं मन्यते कृष्णम् अर्हणीयतमं भुवि ॥ (२७।३)

vārṣṇeyaṃ manyate kṛṣṇam arhaṇīyatamaṃ bhuvi ||

28.1२८.१

एष ह्येषां समेतानां तेजोबलपराक्रमैः । (२८।१)

eṣa hyeṣāṃ sametānāṃ tejobalaparākramaiḥ |

28.2२८.२

मध्ये तपन्न् इवाभाति ज्योतिषाम् इव भास्करः ॥ (२८।२)

madhye tapann ivābhāti jyotiṣām iva bhāskaraḥ ||

29.1२९.१

असूर्यम् इव सूर्येण निवातम् इव वायुना । (२९।१)

asūryam iva sūryeṇa nivātam iva vāyunā |

29.2२९.२

भासितं ह्लादितं चैव कृष्णेनेदं सदो हि नः ॥ (२९।२)

bhāsitaṃ hlāditaṃ caiva kṛṣṇenedaṃ sado hi naḥ ||

30.1३०.१

तस्मै भीष्माभ्यनुज्ञातः सहदेवः प्रतापवान् । (३०।१)

tasmai bhīṣmābhyanujñātaḥ sahadevaḥ pratāpavān |

30.2३०.२

उपजह्रे ऽथ विधिवद् वार्ष्णेयायार्घ्यम् उत्तमम् ॥ (३०।२)

upajahre 'tha vidhivad vārṣṇeyāyārghyam uttamam ||

31.1३१.१

प्रतिजग्राह तत् कृष्णः शास्त्रदृष्टेन कर्मणा । (३१।१)

pratijagrāha tat kṛṣṇaḥ śāstradṛṣṭena karmaṇā |

31.2३१.२

शिशुपालस्तु तां पूजां वासुदेवे न चक्षमे ॥ (३१।२)

śiśupālastu tāṃ pūjāṃ vāsudeve na cakṣame ||

32.1३२.१

स उपालभ्य भीष्मं च धर्मराजं च संसदि । (३२।१)

sa upālabhya bhīṣmaṃ ca dharmarājaṃ ca saṃsadi |

32.2३२.२

अपाक्षिपद् वासुदेवं चेदिराजो महाबलः ॥ (३२।२)

apākṣipad vāsudevaṃ cedirājo mahābalaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 2, 33

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit