धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

कर्णदुर्योधनादीनां शकुनेः सौबलस्य च । (१।२)

अपनीतं महत् तात तव चैव विशेषतः ॥ (१।३)

यद् आजानीत तां शक्तिम् एकघ्नीं सततं रणे । (२।१)

अनिवार्याम् असह्यां च देवैर् अपि सवासवैः ॥ (२।२)

सा किमर्थं न कर्णेन प्रवृत्ते समरे पुरा । (३।१)

न देवकीसुते मुक्ता फल्गुने वापि संजय ॥ (३।२)

संजय उवाच । (४।१)

संग्रामाद् विनिवृत्तानां सर्वेषां नो विशां पते । (४।२)

रात्रौ कुरुकुलश्रेष्ठ मन्त्रो ऽयं समजायत ॥ (४।३)

प्रभातमात्रे श्वोभूते केशवायार्जुनाय वा । (५।१)

शक्तिर् एषा विमोक्तव्या कर्ण कर्णेति नित्यशः ॥ (५।२)

ततः प्रभातसमये राजन् कर्णस्य दैवतैः । (६।१)

अन्येषां चैव योधानां सा बुद्धिर् नश्यते पुनः ॥ (६।२)

दैवम् एव परं मन्ये यत् कर्णो हस्तसंस्थया । (७।१)

न जघान रणे पार्थं कृष्णं वा देवकीसुतम् ॥ (७।२)

तस्य हस्तस्थिता शक्तिः कालरात्रिर् इवोद्यता । (८।१)

दैवोपहतबुद्धित्वान्न तां कर्णो विमुक्तवान् ॥ (८।२)

कृष्णे वा देवकीपुत्रे मोहितो देवमायया । (९।१)

पार्थे वा शक्रकल्पे वै वधार्थं वासवीं प्रभो ॥ (९।२)

धृतराष्ट्र उवाच । (१०।१)

दैवेनैव हता यूयं स्वबुद्ध्या केशवस्य च । (१०।२)

गता हि वासवी हत्वा तृणभूतं घटोत्कचम् ॥ (१०।३)

कर्णश्च मम पुत्राश्च सर्वे चान्ये च पार्थिवाः । (११।१)

अनेन दुष्प्रणीतेन गता वैवस्वतक्षयम् ॥ (११।२)

भूय एव तु मे शंस यथा युद्धम् अवर्तत । (१२।१)

कुरूणां पाण्डवानां च हैडिम्बे निहते तदा ॥ (१२।२)

ये च ते ऽभ्यद्रवन् द्रोणं व्यूढानीकाः प्रहारिणः । (१३।१)

सृञ्जयाः सह पाञ्चालैस्ते ऽप्यकुर्वन् कथं रणम् ॥ (१३।२)

सौमदत्तेर् वधाद् द्रोणम् आयस्तं सैन्धवस्य च । (१४।१)

अमर्षाज्जीवितं त्यक्त्वा गाहमानं वरूथिनीम् ॥ (१४।२)

जृम्भमाणम् इव व्याघ्रं व्यात्ताननम् इवान्तकम् । (१५।१)

कथं प्रत्युद्ययुर् द्रोणम् अस्यन्तं पाण्डुसृञ्जयाः ॥ (१५।२)

आचार्यं ये च ते ऽरक्षन् दुर्योधनपुरोगमाः । (१६।१)

द्रौणिकर्णकृपास्तात ते ऽप्यकुर्वन् किम् आहवे ॥ (१६।२)

भारद्वाजं जिघांसन्तौ सव्यसाचिवृकोदरौ । (१७।१)

समार्छन् मामका युद्धे कथं संजय शंस मे ॥ (१७।२)

सिन्धुराजवधेनेमे घटोत्कचवधेन ते । (१८।१)

अमर्षिताः सुसंक्रुद्धा रणं चक्रुः कथं निशि ॥ (१८।२)

संजय उवाच । (१९।१)

हते घटोत्कचे राजन् कर्णेन निशि राक्षसे । (१९।२)

प्रणदत्सु च हृष्टेषु तावकेषु युयुत्सुषु ॥ (१९।३)

आपतत्सु च वेगेन वध्यमाने बले ऽपि च । (२०।१)

विगाढायां रजन्यां च राजा दैन्यं परं गतः ॥ (२०।२)

अब्रवीच्च महाबाहुर् भीमसेनं परंतपः । (२१।१)

आवारय महाबाहो धार्तराष्ट्रस्य वाहिनीम् । (२१।२)

हैडिम्बस्याभिघातेन मोहो माम् आविशन्महान् ॥ (२१।३)

एवं भीमं समादिश्य स्वरथे समुपाविशत् । (२२।१)

अश्रुपूर्णमुखो राजा निःश्वसंश्च पुनः पुनः । (२२।२)

कश्मलं प्राविशद् घोरं दृष्ट्वा कर्णस्य विक्रमम् ॥ (२२।३)

तं तथा व्यथितं दृष्ट्वा कृष्णो वचनम् अब्रवीत् । (२३।१)

मा व्यथां कुरु कौन्तेय नैतत् त्वय्युपपद्यते । (२३।२)

वैक्लव्यं भरतश्रेष्ठ यथा प्राकृतपूरुषे ॥ (२३।३)

उत्तिष्ठ राजन् युध्यस्व वह गुर्वीं धुरं विभो । (२४।१)

त्वयि वैक्लव्यम् आपन्ने संशयो विजये भवेत् ॥ (२४।२)

श्रुत्वा कृष्णस्य वचनं धर्मराजो युधिष्ठिरः । (२५।१)

विमृज्य नेत्रे पाणिभ्यां कृष्णं वचनम् अब्रवीत् ॥ (२५।२)

विदिता ते महाबाहो धर्माणां परमा गतिः । (२६।१)

ब्रह्महत्याफलं तस्य यः कृतं नावबुध्यते ॥ (२६।२)

अस्माकं हि वनस्थानां हैडिम्बेन महात्मना । (२७।१)

बालेनापि सता तेन कृतं साह्यं जनार्दन ॥ (२७।२)

अस्त्रहेतोर् गतं ज्ञात्वा पाण्डवं श्वेतवाहनम् । (२८।१)

असौ कृष्ण महेष्वासः काम्यके माम् उपस्थितः । (२८।२)

उषितश्च सहास्माभिर् यावन्नासीद् धनंजयः ॥ (२८।३)

गन्धमादनयात्रायां दुर्गेभ्यश्च स्म तारिताः । (२९।१)

पाञ्चाली च परिश्रान्ता पृष्ठेनोढा महात्मना ॥ (२९।२)

आरम्भाच्चैव युद्धानां यद् एष कृतवान् प्रभो । (३०।१)

मदर्थं दुष्करं कर्म कृतं तेन महात्मना ॥ (३०।२)

स्वभावाद् या च मे प्रीतिः सहदेवे जनार्दन । (३१।१)

सैव मे द्विगुणा प्रीती राक्षसेन्द्रे घटोत्कचे ॥ (३१।२)

भक्तश्च मे महाबाहुः प्रियो ऽस्याहं प्रियश्च मे । (३२।१)

येन विन्दामि वार्ष्णेय कश्मलं शोकतापितः ॥ (३२।२)

पश्य सैन्यानि वार्ष्णेय द्राव्यमाणानि कौरवैः । (३३।१)

द्रोणकर्णौ च संयत्तौ पश्य युद्धे महारथौ ॥ (३३।२)

निशीथे पाण्डवं सैन्यम् आभ्यां पश्य प्रमर्दितम् । (३४।१)

गजाभ्याम् इव मत्ताभ्यां यथा नडवनं महत् ॥ (३४।२)

अनादृत्य बलं बाह्वोर् भीमसेनस्य माधव । (३५।१)

चित्रास्त्रतां च पार्थस्य विक्रमन्ते स्म कौरवाः ॥ (३५।२)

एष द्रोणश्च कर्णश्च राजा चैव सुयोधनः । (३६।१)

निहत्य राक्षसं युद्धे हृष्टा नर्दन्ति संयुगे ॥ (३६।२)

कथम् अस्मासु जीवत्सु त्वयि चैव जनार्दन । (३७।१)

हैडिम्बः प्राप्तवान्मृत्युं सूतपुत्रेण संगतः ॥ (३७।२)

कदर्थीकृत्य नः सर्वान् पश्यतः सव्यसाचिनः । (३८।१)

निहतो राक्षसः कृष्ण भैमसेनिर् महाबलः ॥ (३८।२)

यदाभिमन्युर् निहतो धार्तराष्ट्रैर् दुरात्मभिः । (३९।१)

नासीत् तत्र रणे कृष्ण सव्यसाची महारथः ॥ (३९।२)

निरुद्धाश्च वयं सर्वे सैन्धवेन दुरात्मना । (४०।१)

निमित्तम् अभवद् द्रोणः सपुत्रस्तत्र कर्मणि ॥ (४०।२)

उपदिष्टो वधोपायः कर्णस्य गुरुणा स्वयम् । (४१।१)

व्यायच्छतश्च खड्गेन द्विधा खड्गं चकार ह ॥ (४१।२)

व्यसने वर्तमानस्य कृतवर्मा नृशंसवत् । (४२।१)

अश्वाञ् जघान सहसा तथोभौ पार्ष्णिसारथी । (४२।२)

तथेतरे महेष्वासाः सौभद्रं युध्यपातयन् ॥ (४२।३)

अल्पे च कारणे कृष्ण हतो गाण्डीवधन्वना । (४३।१)

सैन्धवो यादवश्रेष्ठ तच्च नातिप्रियं मम ॥ (४३।२)

यदि शत्रुवधे न्याय्यो भवेत् कर्तुं च पाण्डवैः । (४४।१)

द्रोणकर्णौ रणे पूर्वं हन्तव्याविति मे मतिः ॥ (४४।२)

एतौ मूलं हि दुःखानाम् अस्माकं पुरुषर्षभ । (४५।१)

एतौ रणे समासाद्य पराश्वस्तः सुयोधनः ॥ (४५।२)

यत्र वध्यो भवेद् द्रोणः सूतपुत्रश्च सानुगः । (४६।१)

तत्रावधीन्महाबाहुः सैन्धवं दूरवासिनम् ॥ (४६।२)

अवश्यं तु मया कार्यः सूतपुत्रस्य निग्रहः । (४७।१)

ततो यास्याम्यहं वीर स्वयं कर्णजिघांसया । (४७।२)

भीमसेनो महाबाहुर् द्रोणानीकेन संगतः ॥ (४७।३)

एवम् उक्त्वा ययौ तूर्णं त्वरमाणो युधिष्ठिरः । (४८।१)

स विस्फार्य महच्चापं शङ्खं प्रध्माप्य भैरवम् ॥ (४८।२)

ततो रथसहस्रेण गजानां च शतैस्त्रिभिः । (४९।१)

वाजिभिः पञ्चसाहस्रैस्त्रिसाहस्रैः प्रभद्रकैः । (४९।२)

वृतः शिखण्डी त्वरितो राजानं पृष्ठतो ऽन्वयात् ॥ (४९।३)

ततो भेरीः समाजघ्नुः शङ्खान् दध्मुश्च दंशिताः । (५०।१)

पाञ्चालाः पाण्डवाश्चैव युधिष्ठिरपुरोगमाः ॥ (५०।२)

ततो ऽब्रवीन्महाबाहुर् वासुदेवो धनंजयम् । (५१।१)

एष प्रयाति त्वरितः क्रोधाविष्टो युधिष्ठिरः । (५१।२)

जिघांसुः सूतपुत्रस्य तस्योपेक्षा न युज्यते ॥ (५१।३)

एवम् उक्त्वा हृषीकेशः शीघ्रम् अश्वान् अचोदयत् । (५२।१)

दूरं च यातं राजानम् अन्वगच्छज्जनार्दनः ॥ (५२।२)

तं दृष्ट्वा सहसा यान्तं सूतपुत्रजिघांसया । (५३।१)

शोकोपहतसंकल्पं दह्यमानम् इवाग्निना । (५३।२)

अभिगम्याब्रवीद् व्यासो धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ (५३।३)

कर्णम् आसाद्य संग्रामे दिष्ट्या जीवति फल्गुनः । (५४।१)

सव्यसाचिवधाकाङ्क्षी शक्तिं रक्षितवान् हि सः ॥ (५४।२)

न चागाद् द्वैरथं जिष्णुर् दिष्ट्या तं भरतर्षभ । (५५।१)

सृजेतां स्पर्धिनावेतौ दिव्यान्यस्त्राणि सर्वशः ॥ (५५।२)

वध्यमानेषु चास्त्रेषु पीडितः सूतनन्दनः । (५६।१)

वासवीं समरे शक्तिं ध्रुवं मुञ्चेद् युधिष्ठिर ॥ (५६।२)

ततो भवेत् ते व्यसनं घोरं भरतसत्तम । (५७।१)

दिष्ट्या रक्षो हतं युद्धे सूतपुत्रेण मानद ॥ (५७।२)

वासवीं कारणं कृत्वा कालेनापहतो ह्यसौ । (५८।१)

तवैव कारणाद् रक्षो निहतं तात संयुगे ॥ (५८।२)

मा क्रुधो भरतश्रेष्ठ मा च शोके मनः कृथाः । (५९।१)

प्राणिनाम् इह सर्वेषाम् एषा निष्ठा युधिष्ठिर ॥ (५९।२)

भ्रातृभिः सहितः सर्वैः पार्थिवैश्च महात्मभिः । (६०।१)

कौरवान् समरे राजन्न् अभियुध्यस्व भारत । (६०।२)

पञ्चमे दिवसे चैव पृथिवी ते भविष्यति ॥ (६०।३)

नित्यं च पुरुषव्याघ्र धर्मम् एव विचिन्तय । (६१।१)

आनृशंस्यं तपो दानं क्षमां सत्यं च पाण्डव ॥ (६१।२)

सेवेथाः परमप्रीतो यतो धर्मस्ततो जयः । (६२।१)

इत्युक्त्वा पाण्डवं व्यासस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ (६२।२)