MBh, 5, 168
Select a line for its word-by-word analysis.
शिखण्डी रथमुख्यो मे मतः पार्थस्य भारत ॥ (१।३)
śikhaṇḍī rathamukhyo me mataḥ pārthasya bhārata ||
एष योत्स्यति संग्रामे नाशयन् पूर्वसंस्थितिम् । (२।१)
eṣa yotsyati saṃgrāme nāśayan pūrvasaṃsthitim |
एतस्य बहुलाः सेनाः पाञ्चालाश्च प्रभद्रकाः । (३।१)
etasya bahulāḥ senāḥ pāñcālāśca prabhadrakāḥ |
एष योत्स्यति संग्रामे सूदयन् वै परान् रणे । (५।१)
eṣa yotsyati saṃgrāme sūdayan vai parān raṇe |
बहुत्वात् सागरप्रख्यं देवानाम् इव संयुगे ॥ (६।२)
bahutvāt sāgaraprakhyaṃ devānām iva saṃyuge ||
क्षत्रधर्मा तु राजेन्द्र मतो मे ऽर्धरथो नृप । (७।१)
kṣatradharmā tu rājendra mato me 'rdharatho nṛpa |
धृष्टद्युम्नस्य तनयो बाल्यान्नातिकृतश्रमः ॥ (७।२)
dhṛṣṭadyumnasya tanayo bālyānnātikṛtaśramaḥ ||
धृष्टकेतुर् महेष्वासः संबन्धी पाण्डवस्य ह ॥ (८।२)
dhṛṣṭaketur maheṣvāsaḥ saṃbandhī pāṇḍavasya ha ||
क्षत्रदेवस्तु राजेन्द्र पाण्डवेषु रथोत्तमः । (१०।२)
kṣatradevastu rājendra pāṇḍaveṣu rathottamaḥ |
योत्स्यन्ते समरे तात संरब्धा इव कुञ्जराः ॥ (११।२)
yotsyante samare tāta saṃrabdhā iva kuñjarāḥ ||
अजो भोजश्च विक्रान्तौ पाण्डवेषु महारथौ । (१२।१)
ajo bhojaśca vikrāntau pāṇḍaveṣu mahārathau |
पाण्डवानां सहायार्थे परं शक्त्या यतिष्यतः । (१२।२)
pāṇḍavānāṃ sahāyārthe paraṃ śaktyā yatiṣyataḥ |
शीघ्रास्त्रौ चित्रयोद्धारौ कृतिनौ दृढविक्रमौ ॥ (१२।३)
śīghrāstrau citrayoddhārau kṛtinau dṛḍhavikramau ||
केकयाः पञ्च राजेन्द्र भ्रातरो युद्धदुर्मदाः । (१३।१)
kekayāḥ pañca rājendra bhrātaro yuddhadurmadāḥ |
सूर्यदत्तश्च शङ्खश्च मदिराश्वश्च नामतः ॥ (१४।२)
sūryadattaśca śaṅkhaśca madirāśvaśca nāmataḥ ||
सर्वास्त्रविदुषः सर्वे महात्मानो मता मम ॥ (१५।२)
sarvāstraviduṣaḥ sarve mahātmāno matā mama ||
स हि संग्रामशोभी च भक्तश्चापि किरीटिनः ॥ (१६।३)
sa hi saṃgrāmaśobhī ca bhaktaścāpi kirīṭinaḥ ||
द्वाविमौ पुरुषव्याघ्रौ रथोदारौ मतौ मम ॥ (१७।२)
dvāvimau puruṣavyāghrau rathodārau matau mama ||
व्याघ्रदत्तश्च राजेन्द्र चन्द्रसेनश्च भारत । (१८।१)
vyāghradattaśca rājendra candrasenaśca bhārata |
सेनाबिन्दुश्च राजेन्द्र क्रोधहन्ता च नामतः । (१९।१)
senābinduśca rājendra krodhahantā ca nāmataḥ |
स योत्स्यतीह विक्रम्य समरे तव सैनिकैः ॥ (१९।३)
sa yotsyatīha vikramya samare tava sainikaiḥ ||
मां द्रोणं च कृपं चैव यथा संमन्यते भवान् । (२०।१)
māṃ droṇaṃ ca kṛpaṃ caiva yathā saṃmanyate bhavān |
काश्यः परमशीघ्रास्त्रः श्लाघनीयो रथोत्तमः । (२१।१)
kāśyaḥ paramaśīghrāstraḥ ślāghanīyo rathottamaḥ |
अयं च युधि विक्रान्तो मन्तव्यो ऽष्टगुणो रथः । (२२।१)
ayaṃ ca yudhi vikrānto mantavyo 'ṣṭaguṇo rathaḥ |
सत्यजित् समरश्लाघी द्रुपदस्यात्मजो युवा ॥ (२२।२)
satyajit samaraślāghī drupadasyātmajo yuvā ||
गतः सो ऽतिरथत्वं हि धृष्टद्युम्नेन संमितः । (२३।१)
gataḥ so 'tirathatvaṃ hi dhṛṣṭadyumnena saṃmitaḥ |
पाण्डवानां यशस्कामः परं कर्म करिष्यति ॥ (२३।२)
pāṇḍavānāṃ yaśaskāmaḥ paraṃ karma kariṣyati ||
पाण्ड्यराजो महावीर्यः पाण्डवानां धुरंधरः ॥ (२४।२)
pāṇḍyarājo mahāvīryaḥ pāṇḍavānāṃ dhuraṃdharaḥ ||
दृढधन्वा महेष्वासः पाण्डवानां रथोत्तमः । (२५।१)
dṛḍhadhanvā maheṣvāsaḥ pāṇḍavānāṃ rathottamaḥ |
श्रेणिमान् कौरवश्रेष्ठ वसुदानश्च पार्थिवः । (२५।२)
śreṇimān kauravaśreṣṭha vasudānaśca pārthivaḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.