महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 168

832 of 1995 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भीष्म उवाच । (१।१)

bhīṣma uvāca

1.2१.२

पाञ्चालराजस्य सुतो राजन् परपुरंजयः । (१।२)

pāñcālarājasya suto rājan parapuraṃjayaḥ |

1.3१.३

शिखण्डी रथमुख्यो मे मतः पार्थस्य भारत ॥ (१।३)

śikhaṇḍī rathamukhyo me mataḥ pārthasya bhārata ||

2.1२.१

एष योत्स्यति संग्रामे नाशयन् पूर्वसंस्थितिम् । (२।१)

eṣa yotsyati saṃgrāme nāśayan pūrvasaṃsthitim |

2.2२.२

परं यशो विप्रथयंस्तव सेनासु भारत ॥ (२।२)

paraṃ yaśo viprathayaṃstava senāsu bhārata ||

3.1३.१

एतस्य बहुलाः सेनाः पाञ्चालाश्च प्रभद्रकाः । (३।१)

etasya bahulāḥ senāḥ pāñcālāśca prabhadrakāḥ |

3.2३.२

तेनासौ रथवंशेन महत् कर्म करिष्यति ॥ (३।२)

tenāsau rathavaṃśena mahat karma kariṣyati ||

4.1४.१

धृष्टद्युम्नश्च सेनानीः सर्वसेनासु भारत । (४।१)

dhṛṣṭadyumnaśca senānīḥ sarvasenāsu bhārata |

4.2४.२

मतो मे ऽतिरथो राजन् द्रोणशिष्यो महारथः ॥ (४।२)

mato me 'tiratho rājan droṇaśiṣyo mahārathaḥ ||

5.1५.१

एष योत्स्यति संग्रामे सूदयन् वै परान् रणे । (५।१)

eṣa yotsyati saṃgrāme sūdayan vai parān raṇe |

5.2५.२

भगवान् इव संक्रुद्धः पिनाकी युगसंक्षये ॥ (५।२)

bhagavān iva saṃkruddhaḥ pinākī yugasaṃkṣaye ||

6.1६.१

एतस्य तद्रथानीकं कथयन्ति रणप्रियाः । (६।१)

etasya tadrathānīkaṃ kathayanti raṇapriyāḥ |

6.2६.२

बहुत्वात् सागरप्रख्यं देवानाम् इव संयुगे ॥ (६।२)

bahutvāt sāgaraprakhyaṃ devānām iva saṃyuge ||

7.1७.१

क्षत्रधर्मा तु राजेन्द्र मतो मे ऽर्धरथो नृप । (७।१)

kṣatradharmā tu rājendra mato me 'rdharatho nṛpa |

7.2७.२

धृष्टद्युम्नस्य तनयो बाल्यान्नातिकृतश्रमः ॥ (७।२)

dhṛṣṭadyumnasya tanayo bālyānnātikṛtaśramaḥ ||

8.1८.१

शिशुपालसुतो वीरश्चेदिराजो महारथः । (८।१)

śiśupālasuto vīraścedirājo mahārathaḥ |

8.2८.२

धृष्टकेतुर् महेष्वासः संबन्धी पाण्डवस्य ह ॥ (८।२)

dhṛṣṭaketur maheṣvāsaḥ saṃbandhī pāṇḍavasya ha ||

9.1९.१

एष चेदिपतिः शूरः सह पुत्रेण भारत । (९।१)

eṣa cedipatiḥ śūraḥ saha putreṇa bhārata |

9.2९.२

महारथेनासुकरं महत् कर्म करिष्यति ॥ (९।२)

mahārathenāsukaraṃ mahat karma kariṣyati ||

10.1१०.१

क्षत्रधर्मरतो मह्यं मतः परपुरंजयः । (१०।१)

kṣatradharmarato mahyaṃ mataḥ parapuraṃjayaḥ |

10.2१०.२

क्षत्रदेवस्तु राजेन्द्र पाण्डवेषु रथोत्तमः । (१०।२)

kṣatradevastu rājendra pāṇḍaveṣu rathottamaḥ |

10.3१०.३

जयन्तश्चामितौजाश्च सत्यजिच्च महारथः ॥ (१०।३)

jayantaścāmitaujāśca satyajicca mahārathaḥ ||

11.1११.१

महारथा महात्मानः सर्वे पाञ्चालसत्तमाः । (११।१)

mahārathā mahātmānaḥ sarve pāñcālasattamāḥ |

11.2११.२

योत्स्यन्ते समरे तात संरब्धा इव कुञ्जराः ॥ (११।२)

yotsyante samare tāta saṃrabdhā iva kuñjarāḥ ||

12.1१२.१

अजो भोजश्च विक्रान्तौ पाण्डवेषु महारथौ । (१२।१)

ajo bhojaśca vikrāntau pāṇḍaveṣu mahārathau |

12.2१२.२

पाण्डवानां सहायार्थे परं शक्त्या यतिष्यतः । (१२।२)

pāṇḍavānāṃ sahāyārthe paraṃ śaktyā yatiṣyataḥ |

12.3१२.३

शीघ्रास्त्रौ चित्रयोद्धारौ कृतिनौ दृढविक्रमौ ॥ (१२।३)

śīghrāstrau citrayoddhārau kṛtinau dṛḍhavikramau ||

13.1१३.१

केकयाः पञ्च राजेन्द्र भ्रातरो युद्धदुर्मदाः । (१३।१)

kekayāḥ pañca rājendra bhrātaro yuddhadurmadāḥ |

13.2१३.२

सर्व एते रथोदाराः सर्वे लोहितकध्वजाः ॥ (१३।२)

sarva ete rathodārāḥ sarve lohitakadhvajāḥ ||

14.1१४.१

काशिकः सुकुमारश्च नीलो यश्चापरो नृपः । (१४।१)

kāśikaḥ sukumāraśca nīlo yaścāparo nṛpaḥ |

14.2१४.२

सूर्यदत्तश्च शङ्खश्च मदिराश्वश्च नामतः ॥ (१४।२)

sūryadattaśca śaṅkhaśca madirāśvaśca nāmataḥ ||

15.1१५.१

सर्व एते रथोदाराः सर्वे चाहवलक्षणाः । (१५।१)

sarva ete rathodārāḥ sarve cāhavalakṣaṇāḥ |

15.2१५.२

सर्वास्त्रविदुषः सर्वे महात्मानो मता मम ॥ (१५।२)

sarvāstraviduṣaḥ sarve mahātmāno matā mama ||

16.1१६.१

वार्धक्षेमिर् महाराज रथो मम महान्मतः । (१६।१)

vārdhakṣemir mahārāja ratho mama mahānmataḥ |

16.2१६.२

चित्रायुधश्च नृपतिर् मतो मे रथसत्तमः । (१६।२)

citrāyudhaśca nṛpatir mato me rathasattamaḥ |

16.3१६.३

स हि संग्रामशोभी च भक्तश्चापि किरीटिनः ॥ (१६।३)

sa hi saṃgrāmaśobhī ca bhaktaścāpi kirīṭinaḥ ||

17.1१७.१

चेकितानः सत्यधृतिः पाण्डवानां महारथौ । (१७।१)

cekitānaḥ satyadhṛtiḥ pāṇḍavānāṃ mahārathau |

17.2१७.२

द्वाविमौ पुरुषव्याघ्रौ रथोदारौ मतौ मम ॥ (१७।२)

dvāvimau puruṣavyāghrau rathodārau matau mama ||

18.1१८.१

व्याघ्रदत्तश्च राजेन्द्र चन्द्रसेनश्च भारत । (१८।१)

vyāghradattaśca rājendra candrasenaśca bhārata |

18.2१८.२

मतौ मम रथोदारौ पाण्डवानां न संशयः ॥ (१८।२)

matau mama rathodārau pāṇḍavānāṃ na saṃśayaḥ ||

19.1१९.१

सेनाबिन्दुश्च राजेन्द्र क्रोधहन्ता च नामतः । (१९।१)

senābinduśca rājendra krodhahantā ca nāmataḥ |

19.2१९.२

यः समो वासुदेवेन भीमसेनेन चाभिभूः । (१९।२)

yaḥ samo vāsudevena bhīmasenena cābhibhūḥ |

19.3१९.३

स योत्स्यतीह विक्रम्य समरे तव सैनिकैः ॥ (१९।३)

sa yotsyatīha vikramya samare tava sainikaiḥ ||

20.1२०.१

मां द्रोणं च कृपं चैव यथा संमन्यते भवान् । (२०।१)

māṃ droṇaṃ ca kṛpaṃ caiva yathā saṃmanyate bhavān |

20.2२०.२

तथा स समरश्लाघी मन्तव्यो रथसत्तमः ॥ (२०।२)

tathā sa samaraślāghī mantavyo rathasattamaḥ ||

21.1२१.१

काश्यः परमशीघ्रास्त्रः श्लाघनीयो रथोत्तमः । (२१।१)

kāśyaḥ paramaśīghrāstraḥ ślāghanīyo rathottamaḥ |

21.2२१.२

रथ एकगुणो मह्यं मतः परपुरंजयः ॥ (२१।२)

ratha ekaguṇo mahyaṃ mataḥ parapuraṃjayaḥ ||

22.1२२.१

अयं च युधि विक्रान्तो मन्तव्यो ऽष्टगुणो रथः । (२२।१)

ayaṃ ca yudhi vikrānto mantavyo 'ṣṭaguṇo rathaḥ |

22.2२२.२

सत्यजित् समरश्लाघी द्रुपदस्यात्मजो युवा ॥ (२२।२)

satyajit samaraślāghī drupadasyātmajo yuvā ||

23.1२३.१

गतः सो ऽतिरथत्वं हि धृष्टद्युम्नेन संमितः । (२३।१)

gataḥ so 'tirathatvaṃ hi dhṛṣṭadyumnena saṃmitaḥ |

23.2२३.२

पाण्डवानां यशस्कामः परं कर्म करिष्यति ॥ (२३।२)

pāṇḍavānāṃ yaśaskāmaḥ paraṃ karma kariṣyati ||

24.1२४.१

अनुरक्तश्च शूरश्च रथो ऽयम् अपरो महान् । (२४।१)

anuraktaśca śūraśca ratho 'yam aparo mahān |

24.2२४.२

पाण्ड्यराजो महावीर्यः पाण्डवानां धुरंधरः ॥ (२४।२)

pāṇḍyarājo mahāvīryaḥ pāṇḍavānāṃ dhuraṃdharaḥ ||

25.1२५.१

दृढधन्वा महेष्वासः पाण्डवानां रथोत्तमः । (२५।१)

dṛḍhadhanvā maheṣvāsaḥ pāṇḍavānāṃ rathottamaḥ |

25.2२५.२

श्रेणिमान् कौरवश्रेष्ठ वसुदानश्च पार्थिवः । (२५।२)

śreṇimān kauravaśreṣṭha vasudānaśca pārthivaḥ |

25.3२५.३

उभावेतावतिरथौ मतौ मम परंतप ॥ (२५।३)

ubhāvetāvatirathau matau mama paraṃtapa ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 168

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit