वैशम्पायन उवाच । (१।१)

तं विवक्षन्तम् आलक्ष्य कुरुराजो महामुनिम् । (१।२)

कथासंजननार्थाय चोदयामास पाण्डवः ॥ (१।३)

भवान् दैवतदैत्यानाम् ऋषीणां च महात्मनाम् । (२।१)

राजर्षीणां च सर्वेषां चरितज्ञः सनातनः ॥ (२।२)

सेव्यश्चोपासितव्यश् च मतो नः काङ्क्षितश् चिरम् । (३।१)

अयं च देवकीपुत्रः प्राप्तो ऽस्मान् अवलोककः ॥ (३।२)

भवत्येव हि मे बुद्धिर् दृष्ट्वात्मानं सुखाच्च्युतम् । (४।१)

धार्तराष्ट्रांश् च दुर्वृत्तान् ऋध्यतः प्रेक्ष्य सर्वशः ॥ (४।२)

कर्मणः पुरुषः कर्ता शुभस्याप्यशुभस्य च । (५।१)

स्वफलं तद् उपाश्नाति कथं कर्ता स्विद् ईश्वरः ॥ (५।२)

अथवा सुखदुःखेषु नृणां ब्रह्मविदां वर । (६।१)

इह वा कृतम् अन्वेति परदेहे ऽथवा पुनः ॥ (६।२)

देही च देहं संत्यज्य मृग्यमाणः शुभाशुभैः । (७।१)

कथं संयुज्यते प्रेत्य इह वा द्विजसत्तम ॥ (७।२)

ऐहलौकिकम् एवैतद् उताहो पारलौकिकम् । (८।१)

क्व च कर्माणि तिष्ठन्ति जन्तोः प्रेतस्य भार्गव ॥ (८।२)

मार्कण्डेय उवाच । (९।१)

त्वद्युक्तो ऽयम् अनुप्रश्नो यथावद् वदतां वर । (९।२)

विदितं वेदितव्यं ते स्थित्यर्थम् अनुपृच्छसि ॥ (९।३)

अत्र ते वर्तयिष्यामि तद् इहैकमनाः शृणु । (१०।१)

यथेहामुत्र च नरः सुखदुःखम् उपाश्नुते ॥ (१०।२)

निर्मलानि शरीराणि विशुद्धानि शरीरिणाम् । (११।१)

ससर्ज धर्मतन्त्राणि पूर्वोत्पन्नः प्रजापतिः ॥ (११।२)

अमोघबलसंकल्पाः सुव्रताः सत्यवादिनः । (१२।१)

ब्रह्मभूता नराः पुण्याः पुराणाः कुरुनन्दन ॥ (१२।२)

सर्वे देवैः समायान्ति स्वच्छन्देन नभस्तलम् । (१३।१)

ततश् च पुनर् आयान्ति सर्वे स्वच्छन्दचारिणः ॥ (१३।२)

स्वच्छन्दमरणाश् चासन् नराः स्वच्छन्दजीविनः । (१४।१)

अल्पबाधा निरातङ्काः सिद्धार्था निरुपद्रवाः ॥ (१४।२)

द्रष्टारो देवसंघानाम् ऋषीणां च महात्मनाम् । (१५।१)

प्रत्यक्षाः सर्वधर्माणां दान्ता विगतमत्सराः ॥ (१५।२)

आसन् वर्षसहस्राणि तथा पुत्रसहस्रिणः । (१६।१)

ततः कालान्तरे ऽन्यस्मिन् पृथिवीतलचारिणः ॥ (१६।२)

कामक्रोधाभिभूतास् ते मायाव्याजोपजीविनः । (१७।१)

लोभमोहाभिभूताश् च त्यक्ता देवैस् ततो नराः ॥ (१७।२)

अशुभैः कर्मभिः पापास् तिर्यङ्नरकगामिनः । (१८।१)

संसारेषु विचित्रेषु पच्यमानाः पुनः पुनः ॥ (१८।२)

मोघेष्टा मोघसंकल्पा मोघज्ञाना विचेतसः । (१९।१)

सर्वातिशङ्किनश् चैव संवृत्ताः क्लेशभागिनः । (१९।२)

अशुभैः कर्मभिश् चापि प्रायशः परिचिह्निताः ॥ (१९।३)

दौष्कुल्या व्याधिबहुला दुरात्मानो ऽप्रतापिनः । (२०।१)

भवन्त्यल्पायुषः पापा रौद्रकर्मफलोदयाः । (२०।२)

नाथन्तः सर्वकामानां नास्तिका भिन्नसेतवः ॥ (२०।३)

जन्तोः प्रेतस्य कौन्तेय गतिः स्वैर् इह कर्मभिः । (२१।१)

प्राज्ञस्य हीनबुद्धेश् च कर्मकोशः क्व तिष्ठति ॥ (२१।२)

क्वस्थस् तत् समुपाश्नाति सुकृतं यदि वेतरत् । (२२।१)

इति ते दर्शनं यच्च तत्राप्यनुनयं शृणु ॥ (२२।२)

अयम् आदिशरीरेण देवसृष्टेन मानवः । (२३।१)

शुभानाम् अशुभानां च कुरुते संचयं महत् ॥ (२३।२)

आयुषो ऽन्ते प्रहायेदं क्षीणप्रायं कलेवरम् । (२४।१)

सम्भवत्येव युगपद् योनौ नास्त्यन्तराभवः ॥ (२४।२)

तत्रास्य स्वकृतं कर्म छायेवानुगतं सदा । (२५।१)

फलत्यथ सुखार्हो वा दुःखार्हो वापि जायते ॥ (२५।२)

कृतान्तविधिसंयुक्तः स जन्तुर् लक्षणैः शुभैः । (२६।१)

अशुभैर् वा निरादानो लक्ष्यते ज्ञानदृष्टिभिः ॥ (२६।२)

एषा तावद् अबुद्धीनां गतिर् उक्ता युधिष्ठिर । (२७।१)

अतः परं ज्ञानवतां निबोध गतिम् उत्तमाम् ॥ (२७।२)

मनुष्यास् तप्ततपसः सर्वागमपरायणाः । (२८।१)

स्थिरव्रताः सत्यपरा गुरुशुश्रूषणे रताः ॥ (२८।२)

सुशीलाः शुक्लजातीयाः क्षान्ता दान्ताः सुतेजसः । (२९।१)

शुभयोन्यन्तरगताः प्रायशः शुभलक्षणाः ॥ (२९।२)

जितेन्द्रियत्वाद् वशिनः शुक्लत्वान् मन्दरोगिणः । (३०।१)

अल्पबाधपरित्रासाद् भवन्ति निरुपद्रवाः ॥ (३०।२)

च्यवन्तं जायमानं च गर्भस्थं चैव सर्वशः । (३१।१)

स्वम् आत्मानं परं चैव बुध्यन्ते ज्ञानचक्षुषः । (३१।२)

कर्मभूमिम् इमां प्राप्य पुनर् यान्ति सुरालयम् ॥ (३१।३)

किंचिद् दैवाद्धठात् किंचित् किंचिद् एव स्वकर्मभिः । (३२।१)

प्राप्नुवन्ति नरा राजन् मा ते ऽस्त्वन्या विचारणा ॥ (३२।२)

इमाम् अत्रोपमां चापि निबोध वदतां वर । (३३।१)

मनुष्यलोके यच्छ्रेयः परं मन्ये युधिष्ठिर ॥ (३३।२)

इह वैकस्य नामुत्र अमुत्रैकस्य नो इह । (३४।१)

इह चामुत्र चैकस्य नामुत्रैकस्य नो इह ॥ (३४।२)

धनानि येषां विपुलानि सन्ति नित्यं रमन्ते सुविभूषिताङ्गाः । (३५।१)

तेषाम् अयं शत्रुवरघ्न लोको नासौ सदा देहसुखे रतानाम् ॥ (३५।२)

ये योगयुक्तास् तपसि प्रसक्ताः स्वाध्यायशीला जरयन्ति देहान् । (३६।१)

जितेन्द्रिया भूतहिते निविष्टास् तेषाम् असौ नायम् अरिघ्न लोकः ॥ (३६।२)

ये धर्मम् एव प्रथमं चरन्ति धर्मेण लब्ध्वा च धनानि काले । (३७।१)

दारान् अवाप्य क्रतुभिर् यजन्ते तेषाम् अयं चैव परश् च लोकः ॥ (३७।२)

ये नैव विद्यां न तपो न दानं न चापि मूढाः प्रजने यतन्ते । (३८।१)

न चाधिगच्छन्ति सुखान्यभाग्यास् तेषाम् अयं चैव परश् च नास्ति ॥ (३८।२)

सर्वे भवन्तस् त्वतिवीर्यसत्त्वा दिव्यौजसः संहननोपपन्नाः । (३९।१)

लोकाद् अमुष्माद् अवनिं प्रपन्नाः स्वधीतविद्याः सुरकार्यहेतोः ॥ (३९।२)

कृत्वैव कर्माणि महान्ति शूरास् तपोदमाचारविहारशीलाः । (४०।१)

देवान् ऋषीन् प्रेतगणांश् च सर्वान् संतर्पयित्वा विधिना परेण ॥ (४०।२)

स्वर्गं परं पुण्यकृतां निवासं क्रमेण सम्प्राप्स्यथ कर्मभिः स्वैः । (४१।१)

मा भूद् विशङ्का तव कौरवेन्द्र दृष्ट्वात्मनः क्लेशम् इमं सुखार्ह ॥ (४१।२)