युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

यद् इदं घोरम् उद्दिष्टम् अश्रद्धेयम् इवानृतम् । (१।२)

अस्ति स्विद् दस्युमर्यादा याम् अहं परिवर्जये ॥ (१।३)

संमुह्यामि विषीदामि धर्मो मे शिथिलीकृतः । (२।१)

उद्यमं नाधिगच्छामि कुतश्चित् परिचिन्तयन् ॥ (२।२)

भीष्म उवाच । (३।१)

नैतच्छुद्धागमाद् एव तव धर्मानुशासनम् । (३।२)

प्रज्ञासमवतारो ऽयं कविभिः संभृतं मधु ॥ (३।३)

बह्व्यः प्रतिविधातव्याः प्रज्ञा राज्ञा ततस्ततः । (४।१)

नैकशाखेन धर्मेण यात्रैषा सम्प्रवर्तते ॥ (४।२)

बुद्धिसंजननं राज्ञां धर्मम् आचरतां सदा । (५।१)

जयो भवति कौरव्य तदा तद् विद्धि मे वचः ॥ (५।२)

बुद्धिश्रेष्ठा हि राजानो जयन्ति विजयैषिणः । (६।१)

धर्मः प्रतिविधातव्यो बुद्ध्या राज्ञा ततस्ततः ॥ (६।२)

नैकशाखेन धर्मेण राज्ञां धर्मो विधीयते । (७।१)

दुर्बलस्य कुतः प्रज्ञा पुरस्ताद् अनुदाहृता ॥ (७।२)

अद्वैधज्ञः पथि द्वैधे संशयं प्राप्तुम् अर्हति । (८।१)

बुद्धिद्वैधं वेदितव्यं पुरस्ताद् एव भारत ॥ (८।२)

पार्श्वतःकरणं प्रज्ञा विषूची त्वापगा इव । (९।१)

जनस्तूच्चारितं धर्मं विजानात्यन्यथान्यथा ॥ (९।२)

सम्यग् विज्ञानिनः केचिन्मिथ्याविज्ञानिनो ऽपरे । (१०।१)

तद् वै यथातथं बुद्ध्वा ज्ञानम् आददते सताम् ॥ (१०।२)

परिमुष्णन्ति शास्त्राणि धर्मस्य परिपन्थिनः । (११।१)

वैषम्यम् अर्थविद्यानां नैरर्थ्यात् ख्यापयन्ति ते ॥ (११।२)

आजिजीविषवो विद्यां यशस्कामाः समन्ततः । (१२।१)

ते सर्वे नरपापिष्ठा धर्मस्य परिपन्थिनः ॥ (१२।२)

अपक्वमतयो मन्दा न जानन्ति यथातथम् । (१३।१)

सदा ह्यशास्त्रकुशलाः सर्वत्रापरिनिष्ठिताः ॥ (१३।२)

परिमुष्णन्ति शास्त्राणि शास्त्रदोषानुदर्शिनः । (१४।१)

विज्ञानम् अथ विद्यानां न सम्यग् इति वर्तते ॥ (१४।२)

निन्दया परविद्यानां स्वां विद्यां ख्यापयन्ति ये । (१५।१)

वागस्त्रा वाक्छुरीमत्त्वा दुग्धविद्याफला इव । (१५।२)

तान् विद्यावणिजो विद्धि राक्षसान् इव भारत ॥ (१५।३)

व्याजेन कृत्स्नो विदितो धर्मस्ते परिहास्यते । (१६।१)

न धर्मवचनं वाचा न बुद्ध्या चेति नः श्रुतम् ॥ (१६।२)

इति बार्हस्पतं ज्ञानं प्रोवाच मघवा स्वयम् । (१७।१)

न त्वेव वचनं किंचिद् अनिमित्ताद् इहोच्यते ॥ (१७।२)

स्वविनीतेन शास्त्रेण व्यवस्यन्ति तथापरे । (१८।१)

लोकयात्राम् इहैके तु धर्मम् आहुर् मनीषिणः ॥ (१८।२)

समुद्दिष्टं सतां धर्मं स्वयम् ऊहेन्न पण्डितः । (१९।१)

अमर्षाच्छास्त्रसंमोहाद् अविज्ञानाच्च भारत ॥ (१९।२)

शास्त्रं प्राज्ञस्य वदतः समूहे यात्यदर्शनम् । (२०।१)

आगतागमया बुद्ध्या वचनेन प्रशस्यते ॥ (२०।२)

अज्ञानाज्ज्ञानहेतुत्वाद् वचनं साधु मन्यते । (२१।१)

अनपाहतम् एवेदं नेदं शास्त्रम् अपार्थकम् ॥ (२१।२)

दैतेयान् उशनाः प्राह संशयच्छेदने पुरा । (२२।१)

ज्ञानम् अव्यपदेश्यं हि यथा नास्ति तथैव तत् ॥ (२२।२)

तेन त्वं छिन्नमूलेन कं तोषयितुम् अर्हसि । (२३।१)

अतथ्यविहितं यो वा नेदं वाक्यम् उपाश्नुयात् ॥ (२३।२)

उग्रायैव हि सृष्टो ऽसि कर्मणे न त्ववेक्षसे । (२४।१)

अङ्गेमाम् अन्ववेक्षस्व राजनीतिं बुभूषितुम् । (२४।२)

यया प्रमुच्यते त्वन्यो यदर्थं च प्रमोदते ॥ (२४।३)

अजो ऽश्वः क्षत्रम् इत्येतत् सदृशं ब्रह्मणा कृतम् । (२५।१)

तस्मान्नतीक्ष्णभूतानां यात्रा काचित् प्रसिध्यति ॥ (२५।२)

यस्त्ववध्यवधे दोषः स वध्यस्यावधे स्मृतः । (२६।१)

एषैव खलु मर्यादा याम् अयं परिवर्जयेत् ॥ (२६।२)

तस्मात् तीक्ष्णः प्रजा राजा स्वधर्मे स्थापयेद् उत । (२७।१)

अन्योन्यं भक्षयन्तो हि प्रचरेयुर् वृका इव ॥ (२७।२)

यस्य दस्युगणा राष्ट्रे ध्वाङ्क्षा मत्स्याञ् जलाद् इव । (२८।१)

विहरन्ति परस्वानि स वै क्षत्रियपांसनः ॥ (२८।२)

कुलीनान् सचिवान् कृत्वा वेदविद्यासमन्वितान् । (२९।१)

प्रशाधि पृथिवीं राजन् प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ (२९।२)

विहीनजम् अकर्माणं यः प्रगृह्णाति भूमिपः । (३०।१)

उभयस्याविशेषज्ञस्तद् वै क्षत्रं नपुंसकम् ॥ (३०।२)

नैवोग्रं नैव चानुग्रं धर्मेणेह प्रशस्यते । (३१।१)

उभयं न व्यतिक्रामेद् उग्रो भूत्वा मृदुर् भव ॥ (३१।२)

कष्टः क्षत्रियधर्मो ऽयं सौहृदं त्वयि यत् स्थितम् । (३२।१)

उग्रे कर्मणि सृष्टो ऽसि तस्माद् राज्यं प्रशाधि वै ॥ (३२।२)

अशिष्टनिग्रहो नित्यं शिष्टस्य परिपालनम् । (३३।१)

इति शक्रो ऽब्रवीद् धीमान् आपत्सु भरतर्षभ ॥ (३३।२)

युधिष्ठिर उवाच । (३४।१)

अस्ति स्विद् दस्युमर्यादा याम् अन्यो नातिलङ्घयेत् । (३४।२)

पृच्छामि त्वां सतां श्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (३४।३)

भीष्म उवाच । (३५।१)

ब्राह्मणान् एव सेवेत विद्यावृद्धांस्तपस्विनः । (३५।२)

श्रुतचारित्रवृत्ताढ्यान् पवित्रं ह्येतद् उत्तमम् ॥ (३५।३)

या देवतासु वृत्तिस्ते सास्तु विप्रेषु सर्वदा । (३६।१)

क्रुद्धैर् हि विप्रैः कर्माणि कृतानि बहुधा नृप ॥ (३६।२)

तेषां प्रीत्या यशो मुख्यम् अप्रीत्या तु विपर्ययः । (३७।१)

प्रीत्या ह्यमृतवद् विप्राः क्रुद्धाश्चैव यथा विषम् ॥ (३७।२)