महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 256

554 of 1995 · 63 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

जयद्रथस्तु सम्प्रेक्ष्य भ्रातरावुद्यतायुधौ । (१।२)

jayadrathastu samprekṣya bhrātarāvudyatāyudhau |

1.3१.३

प्राद्रवत् तूर्णम् अव्यग्रो जीवितेप्सुः सुदुःखितः ॥ (१।३)

prādravat tūrṇam avyagro jīvitepsuḥ suduḥkhitaḥ ||

2.1२.१

तं भीमसेनो धावन्तम् अवतीर्य रथाद् बली । (२।१)

taṃ bhīmaseno dhāvantam avatīrya rathād balī |

2.2२.२

अभिद्रुत्य निजग्राह केशपक्षे ऽत्यमर्षणः ॥ (२।२)

abhidrutya nijagrāha keśapakṣe 'tyamarṣaṇaḥ ||

3.1३.१

समुद्यम्य च तं रोषान् निष्पिपेष महीतले । (३।१)

samudyamya ca taṃ roṣān niṣpipeṣa mahītale |

3.2३.२

गले गृहीत्वा राजानं ताडयामास चैव ह ॥ (३।२)

gale gṛhītvā rājānaṃ tāḍayāmāsa caiva ha ||

4.1४.१

पुनः संजीवमानस्य तस्योत्पतितुम् इच्छतः । (४।१)

punaḥ saṃjīvamānasya tasyotpatitum icchataḥ |

4.2४.२

पदा मूर्ध्नि महाबाहुः प्राहरद् विलपिष्यतः ॥ (४।२)

padā mūrdhni mahābāhuḥ prāharad vilapiṣyataḥ ||

5.1५.१

तस्य जानुं ददौ भीमो जघ्ने चैनम् अरत्निना । (५।१)

tasya jānuṃ dadau bhīmo jaghne cainam aratninā |

5.2५.२

स मोहम् अगमद् राजा प्रहारवरपीडितः ॥ (५।२)

sa moham agamad rājā prahāravarapīḍitaḥ ||

6.1६.१

विरोषं भीमसेनं तु वारयामास फल्गुनः । (६।१)

viroṣaṃ bhīmasenaṃ tu vārayāmāsa phalgunaḥ |

6.2६.२

दुःशलायाः कृते राजा यत् तद् आहेति कौरव ॥ (६।२)

duḥśalāyāḥ kṛte rājā yat tad āheti kaurava ||

7.1७.१

भीमसेन उवाच । (७।१)

bhīmasena uvāca

7.2७.२

नायं पापसमाचारो मत्तो जीवितुम् अर्हति । (७।२)

nāyaṃ pāpasamācāro matto jīvitum arhati |

7.3७.३

द्रौपद्यास् तदनर्हायाः परिक्लेष्टा नराधमः ॥ (७।३)

draupadyās tadanarhāyāḥ parikleṣṭā narādhamaḥ ||

8.1८.१

किं नु शक्यं मया कर्तुं यद् राजा सततं घृणी । (८।१)

kiṃ nu śakyaṃ mayā kartuṃ yad rājā satataṃ ghṛṇī |

8.2८.२

त्वं च बालिशया बुद्ध्या सदैवास्मान् प्रबाधसे ॥ (८।२)

tvaṃ ca bāliśayā buddhyā sadaivāsmān prabādhase ||

9.1९.१

एवम् उक्त्वा सटास् तस्य पञ्च चक्रे वृकोदरः । (९।१)

evam uktvā saṭās tasya pañca cakre vṛkodaraḥ |

9.2९.२

अर्धचन्द्रेण बाणेन किंचिद् अब्रुवतस् तदा ॥ (९।२)

ardhacandreṇa bāṇena kiṃcid abruvatas tadā ||

10.1१०.१

विकल्पयित्वा राजानं ततः प्राह वृकोदरः । (१०।१)

vikalpayitvā rājānaṃ tataḥ prāha vṛkodaraḥ |

10.2१०.२

जीवितुं चेच्छसे मूढ हेतुं मे गदतः शृणु ॥ (१०।२)

jīvituṃ cecchase mūḍha hetuṃ me gadataḥ śṛṇu ||

11.1११.१

दासो ऽस्मीति त्वया वाच्यं संसत्सु च सभासु च । (११।१)

dāso 'smīti tvayā vācyaṃ saṃsatsu ca sabhāsu ca |

11.2११.२

एवं ते जीवितं दद्याम् एष युद्धजितो विधिः ॥ (११।२)

evaṃ te jīvitaṃ dadyām eṣa yuddhajito vidhiḥ ||

12.1१२.१

एवम् अस्त्विति तं राजा कृच्छ्रप्राणो जयद्रथः । (१२।१)

evam astviti taṃ rājā kṛcchraprāṇo jayadrathaḥ |

12.2१२.२

प्रोवाच पुरुषव्याघ्रं भीमम् आहवशोभिनम् ॥ (१२।२)

provāca puruṣavyāghraṃ bhīmam āhavaśobhinam ||

13.1१३.१

तत एनं विचेष्टन्तं बद्ध्वा पार्थो वृकोदरः । (१३।१)

tata enaṃ viceṣṭantaṃ baddhvā pārtho vṛkodaraḥ |

13.2१३.२

रथम् आरोपयामास विसंज्ञं पांसुगुण्ठितम् ॥ (१३।२)

ratham āropayāmāsa visaṃjñaṃ pāṃsuguṇṭhitam ||

14.1१४.१

ततस् तं रथम् आस्थाय भीमः पार्थानुगस् तदा । (१४।१)

tatas taṃ ratham āsthāya bhīmaḥ pārthānugas tadā |

14.2१४.२

अभ्येत्याश्रममध्यस्थम् अभ्यगच्छद् युधिष्ठिरम् ॥ (१४।२)

abhyetyāśramamadhyastham abhyagacchad yudhiṣṭhiram ||

15.1१५.१

दर्शयामास भीमस् तु तदवस्थं जयद्रथम् । (१५।१)

darśayāmāsa bhīmas tu tadavasthaṃ jayadratham |

15.2१५.२

तं राजा प्राहसद् दृष्ट्वा मुच्यताम् इति चाब्रवीत् ॥ (१५।२)

taṃ rājā prāhasad dṛṣṭvā mucyatām iti cābravīt ||

16.1१६.१

राजानं चाब्रवीद् भीमो द्रौपद्यै कथयेति वै । (१६।१)

rājānaṃ cābravīd bhīmo draupadyai kathayeti vai |

16.2१६.२

दासभावं गतो ह्येष पाण्डूनां पापचेतनः ॥ (१६।२)

dāsabhāvaṃ gato hyeṣa pāṇḍūnāṃ pāpacetanaḥ ||

17.1१७.१

तम् उवाच ततो ज्येष्ठो भ्राता सप्रणयं वचः । (१७।१)

tam uvāca tato jyeṣṭho bhrātā sapraṇayaṃ vacaḥ |

17.2१७.२

मुञ्चैनम् अधमाचारं प्रमाणं यदि ते वयम् ॥ (१७।२)

muñcainam adhamācāraṃ pramāṇaṃ yadi te vayam ||

18.1१८.१

द्रौपदी चाब्रवीद् भीमम् अभिप्रेक्ष्य युधिष्ठिरम् । (१८।१)

draupadī cābravīd bhīmam abhiprekṣya yudhiṣṭhiram |

18.2१८.२

दासो ऽयं मुच्यतां राज्ञस् त्वया पञ्चसटः कृतः ॥ (१८।२)

dāso 'yaṃ mucyatāṃ rājñas tvayā pañcasaṭaḥ kṛtaḥ ||

19.1१९.१

स मुक्तो ऽभ्येत्य राजानम् अभिवाद्य युधिष्ठिरम् । (१९।१)

sa mukto 'bhyetya rājānam abhivādya yudhiṣṭhiram |

19.2१९.२

ववन्दे विह्वलो राजा तांश्च सर्वान् मुनींस्तदा ॥ (१९।२)

vavande vihvalo rājā tāṃśca sarvān munīṃstadā ||

20.1२०.१

तम् उवाच घृणी राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (२०।१)

tam uvāca ghṛṇī rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |

20.2२०.२

तथा जयद्रथं दृष्ट्वा गृहीतं सव्यसाचिना ॥ (२०।२)

tathā jayadrathaṃ dṛṣṭvā gṛhītaṃ savyasācinā ||

21.1२१.१

अदासो गच्छ मुक्तो ऽसि मैवं कार्षीः पुनः क्वचित् । (२१।१)

adāso gaccha mukto 'si maivaṃ kārṣīḥ punaḥ kvacit |

21.2२१.२

स्त्रीकामुक धिग् अस्तु त्वां क्षुद्रः क्षुद्रसहायवान् । (२१।२)

strīkāmuka dhig astu tvāṃ kṣudraḥ kṣudrasahāyavān |

21.3२१.३

एवंविधं हि कः कुर्यात् त्वद् अन्यः पुरुषाधमः ॥ (२१।३)

evaṃvidhaṃ hi kaḥ kuryāt tvad anyaḥ puruṣādhamaḥ ||

22.1२२.१

गतसत्त्वम् इव ज्ञात्वा कर्तारम् अशुभस्य तम् । (२२।१)

gatasattvam iva jñātvā kartāram aśubhasya tam |

22.2२२.२

सम्प्रेक्ष्य भरतश्रेष्ठः कृपां चक्रे नराधिपः ॥ (२२।२)

samprekṣya bharataśreṣṭhaḥ kṛpāṃ cakre narādhipaḥ ||

23.1२३.१

धर्मे ते वर्धतां बुद्धिर् मा चाधर्मे मनः कृथाः । (२३।१)

dharme te vardhatāṃ buddhir mā cādharme manaḥ kṛthāḥ |

23.2२३.२

साश्वः सरथपादातः स्वस्ति गच्छ जयद्रथ ॥ (२३।२)

sāśvaḥ sarathapādātaḥ svasti gaccha jayadratha ||

24.1२४.१

एवम् उक्तस् तु सव्रीडं तूष्णीं किंचिद् अवाङ्मुखः । (२४।१)

evam uktas tu savrīḍaṃ tūṣṇīṃ kiṃcid avāṅmukhaḥ |

24.2२४.२

जगाम राजा दुःखार्तो गङ्गाद्वाराय भारत ॥ (२४।२)

jagāma rājā duḥkhārto gaṅgādvārāya bhārata ||

25.1२५.१

स देवं शरणं गत्वा विरूपाक्षम् उमापतिम् । (२५।१)

sa devaṃ śaraṇaṃ gatvā virūpākṣam umāpatim |

25.2२५.२

तपश् चचार विपुलं तस्य प्रीतो वृषध्वजः ॥ (२५।२)

tapaś cacāra vipulaṃ tasya prīto vṛṣadhvajaḥ ||

26.1२६.१

बलिं स्वयं प्रत्यगृह्णात् प्रीयमाणस् त्रिलोचनः । (२६।१)

baliṃ svayaṃ pratyagṛhṇāt prīyamāṇas trilocanaḥ |

26.2२६.२

वरं चास्मै ददौ देवः स च जग्राह तच्छृणु ॥ (२६।२)

varaṃ cāsmai dadau devaḥ sa ca jagrāha tacchṛṇu ||

27.1२७.१

समस्तान् सरथान् पञ्च जयेयं युधि पाण्डवान् । (२७।१)

samastān sarathān pañca jayeyaṃ yudhi pāṇḍavān |

27.2२७.२

इति राजाब्रवीद् देवं नेति देवस् तम् अब्रवीत् ॥ (२७।२)

iti rājābravīd devaṃ neti devas tam abravīt ||

28.1२८.१

अजय्यांश्चाप्यवध्यांश्च वारयिष्यसि तान् युधि । (२८।१)

ajayyāṃścāpyavadhyāṃśca vārayiṣyasi tān yudhi |

28.2२८.२

ऋते ऽर्जुनं महाबाहुं देवैर् अपि दुरासदम् ॥ (२८।२)

ṛte 'rjunaṃ mahābāhuṃ devair api durāsadam ||

29.1२९.१

यम् आहुर् अजितं देवं शङ्खचक्रगदाधरम् । (२९।१)

yam āhur ajitaṃ devaṃ śaṅkhacakragadādharam |

29.2२९.२

प्रधानः सो ऽस्त्रविदुषां तेन कृष्णेन रक्ष्यते ॥ (२९।२)

pradhānaḥ so 'straviduṣāṃ tena kṛṣṇena rakṣyate ||

30.1३०.१

एवम् उक्तस्तु नृपतिः स्वम् एव भवनं ययौ । (३०।१)

evam uktastu nṛpatiḥ svam eva bhavanaṃ yayau |

30.2३०.२

पाण्डवाश्च वने तस्मिन् न्यवसन् काम्यके तदा ॥ (३०।२)

pāṇḍavāśca vane tasmin nyavasan kāmyake tadā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 256

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit