MBh, 3, 256
Select a line for its word-by-word analysis.
जयद्रथस्तु सम्प्रेक्ष्य भ्रातरावुद्यतायुधौ । (१।२)
jayadrathastu samprekṣya bhrātarāvudyatāyudhau |
प्राद्रवत् तूर्णम् अव्यग्रो जीवितेप्सुः सुदुःखितः ॥ (१।३)
prādravat tūrṇam avyagro jīvitepsuḥ suduḥkhitaḥ ||
पदा मूर्ध्नि महाबाहुः प्राहरद् विलपिष्यतः ॥ (४।२)
padā mūrdhni mahābāhuḥ prāharad vilapiṣyataḥ ||
तस्य जानुं ददौ भीमो जघ्ने चैनम् अरत्निना । (५।१)
tasya jānuṃ dadau bhīmo jaghne cainam aratninā |
द्रौपद्यास् तदनर्हायाः परिक्लेष्टा नराधमः ॥ (७।३)
draupadyās tadanarhāyāḥ parikleṣṭā narādhamaḥ ||
किं नु शक्यं मया कर्तुं यद् राजा सततं घृणी । (८।१)
kiṃ nu śakyaṃ mayā kartuṃ yad rājā satataṃ ghṛṇī |
त्वं च बालिशया बुद्ध्या सदैवास्मान् प्रबाधसे ॥ (८।२)
tvaṃ ca bāliśayā buddhyā sadaivāsmān prabādhase ||
एवम् उक्त्वा सटास् तस्य पञ्च चक्रे वृकोदरः । (९।१)
evam uktvā saṭās tasya pañca cakre vṛkodaraḥ |
जीवितुं चेच्छसे मूढ हेतुं मे गदतः शृणु ॥ (१०।२)
jīvituṃ cecchase mūḍha hetuṃ me gadataḥ śṛṇu ||
दासो ऽस्मीति त्वया वाच्यं संसत्सु च सभासु च । (११।१)
dāso 'smīti tvayā vācyaṃ saṃsatsu ca sabhāsu ca |
एवं ते जीवितं दद्याम् एष युद्धजितो विधिः ॥ (११।२)
evaṃ te jīvitaṃ dadyām eṣa yuddhajito vidhiḥ ||
एवम् अस्त्विति तं राजा कृच्छ्रप्राणो जयद्रथः । (१२।१)
evam astviti taṃ rājā kṛcchraprāṇo jayadrathaḥ |
प्रोवाच पुरुषव्याघ्रं भीमम् आहवशोभिनम् ॥ (१२।२)
provāca puruṣavyāghraṃ bhīmam āhavaśobhinam ||
तत एनं विचेष्टन्तं बद्ध्वा पार्थो वृकोदरः । (१३।१)
tata enaṃ viceṣṭantaṃ baddhvā pārtho vṛkodaraḥ |
रथम् आरोपयामास विसंज्ञं पांसुगुण्ठितम् ॥ (१३।२)
ratham āropayāmāsa visaṃjñaṃ pāṃsuguṇṭhitam ||
ततस् तं रथम् आस्थाय भीमः पार्थानुगस् तदा । (१४।१)
tatas taṃ ratham āsthāya bhīmaḥ pārthānugas tadā |
अभ्येत्याश्रममध्यस्थम् अभ्यगच्छद् युधिष्ठिरम् ॥ (१४।२)
abhyetyāśramamadhyastham abhyagacchad yudhiṣṭhiram ||
तं राजा प्राहसद् दृष्ट्वा मुच्यताम् इति चाब्रवीत् ॥ (१५।२)
taṃ rājā prāhasad dṛṣṭvā mucyatām iti cābravīt ||
राजानं चाब्रवीद् भीमो द्रौपद्यै कथयेति वै । (१६।१)
rājānaṃ cābravīd bhīmo draupadyai kathayeti vai |
तम् उवाच ततो ज्येष्ठो भ्राता सप्रणयं वचः । (१७।१)
tam uvāca tato jyeṣṭho bhrātā sapraṇayaṃ vacaḥ |
मुञ्चैनम् अधमाचारं प्रमाणं यदि ते वयम् ॥ (१७।२)
muñcainam adhamācāraṃ pramāṇaṃ yadi te vayam ||
द्रौपदी चाब्रवीद् भीमम् अभिप्रेक्ष्य युधिष्ठिरम् । (१८।१)
draupadī cābravīd bhīmam abhiprekṣya yudhiṣṭhiram |
दासो ऽयं मुच्यतां राज्ञस् त्वया पञ्चसटः कृतः ॥ (१८।२)
dāso 'yaṃ mucyatāṃ rājñas tvayā pañcasaṭaḥ kṛtaḥ ||
स मुक्तो ऽभ्येत्य राजानम् अभिवाद्य युधिष्ठिरम् । (१९।१)
sa mukto 'bhyetya rājānam abhivādya yudhiṣṭhiram |
ववन्दे विह्वलो राजा तांश्च सर्वान् मुनींस्तदा ॥ (१९।२)
vavande vihvalo rājā tāṃśca sarvān munīṃstadā ||
तम् उवाच घृणी राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (२०।१)
tam uvāca ghṛṇī rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |
तथा जयद्रथं दृष्ट्वा गृहीतं सव्यसाचिना ॥ (२०।२)
tathā jayadrathaṃ dṛṣṭvā gṛhītaṃ savyasācinā ||
अदासो गच्छ मुक्तो ऽसि मैवं कार्षीः पुनः क्वचित् । (२१।१)
adāso gaccha mukto 'si maivaṃ kārṣīḥ punaḥ kvacit |
स्त्रीकामुक धिग् अस्तु त्वां क्षुद्रः क्षुद्रसहायवान् । (२१।२)
strīkāmuka dhig astu tvāṃ kṣudraḥ kṣudrasahāyavān |
एवंविधं हि कः कुर्यात् त्वद् अन्यः पुरुषाधमः ॥ (२१।३)
evaṃvidhaṃ hi kaḥ kuryāt tvad anyaḥ puruṣādhamaḥ ||
गतसत्त्वम् इव ज्ञात्वा कर्तारम् अशुभस्य तम् । (२२।१)
gatasattvam iva jñātvā kartāram aśubhasya tam |
सम्प्रेक्ष्य भरतश्रेष्ठः कृपां चक्रे नराधिपः ॥ (२२।२)
samprekṣya bharataśreṣṭhaḥ kṛpāṃ cakre narādhipaḥ ||
धर्मे ते वर्धतां बुद्धिर् मा चाधर्मे मनः कृथाः । (२३।१)
dharme te vardhatāṃ buddhir mā cādharme manaḥ kṛthāḥ |
साश्वः सरथपादातः स्वस्ति गच्छ जयद्रथ ॥ (२३।२)
sāśvaḥ sarathapādātaḥ svasti gaccha jayadratha ||
एवम् उक्तस् तु सव्रीडं तूष्णीं किंचिद् अवाङ्मुखः । (२४।१)
evam uktas tu savrīḍaṃ tūṣṇīṃ kiṃcid avāṅmukhaḥ |
तपश् चचार विपुलं तस्य प्रीतो वृषध्वजः ॥ (२५।२)
tapaś cacāra vipulaṃ tasya prīto vṛṣadhvajaḥ ||
बलिं स्वयं प्रत्यगृह्णात् प्रीयमाणस् त्रिलोचनः । (२६।१)
baliṃ svayaṃ pratyagṛhṇāt prīyamāṇas trilocanaḥ |
वरं चास्मै ददौ देवः स च जग्राह तच्छृणु ॥ (२६।२)
varaṃ cāsmai dadau devaḥ sa ca jagrāha tacchṛṇu ||
समस्तान् सरथान् पञ्च जयेयं युधि पाण्डवान् । (२७।१)
samastān sarathān pañca jayeyaṃ yudhi pāṇḍavān |
इति राजाब्रवीद् देवं नेति देवस् तम् अब्रवीत् ॥ (२७।२)
iti rājābravīd devaṃ neti devas tam abravīt ||
अजय्यांश्चाप्यवध्यांश्च वारयिष्यसि तान् युधि । (२८।१)
ajayyāṃścāpyavadhyāṃśca vārayiṣyasi tān yudhi |
ऋते ऽर्जुनं महाबाहुं देवैर् अपि दुरासदम् ॥ (२८।२)
ṛte 'rjunaṃ mahābāhuṃ devair api durāsadam ||
प्रधानः सो ऽस्त्रविदुषां तेन कृष्णेन रक्ष्यते ॥ (२९।२)
pradhānaḥ so 'straviduṣāṃ tena kṛṣṇena rakṣyate ||
एवम् उक्तस्तु नृपतिः स्वम् एव भवनं ययौ । (३०।१)
evam uktastu nṛpatiḥ svam eva bhavanaṃ yayau |
पाण्डवाश्च वने तस्मिन् न्यवसन् काम्यके तदा ॥ (३०।२)
pāṇḍavāśca vane tasmin nyavasan kāmyake tadā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.