युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

दण्डनीतिश्च राजा च समस्तौ तावुभावपि । (१।२)

कस्य किं कुर्वतः सिद्ध्यै तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

महाभाग्यं दण्डनीत्याः सिद्धैः शब्दैः सहेतुकैः । (२।२)

शृणु मे शंसतो राजन् यथावद् इह भारत ॥ (२।३)

दण्डनीतिः स्वधर्मेभ्यश्चातुर्वर्ण्यं नियच्छति । (३।१)

प्रयुक्ता स्वामिना सम्यग् अधर्मेभ्यश्च यच्छति ॥ (३।२)

चातुर्वर्ण्ये स्वधर्मस्थे मर्यादानाम् असंकरे । (४।१)

दण्डनीतिकृते क्षेमे प्रजानाम् अकुतोभये ॥ (४।२)

सोमे प्रयत्नं कुर्वन्ति त्रयो वर्णा यथाविधि । (५।१)

तस्माद् देवमनुष्याणां सुखं विद्धि समाहितम् ॥ (५।२)

कालो वा कारणं राज्ञो राजा वा कालकारणम् । (६।१)

इति ते संशयो मा भूद् राजा कालस्य कारणम् ॥ (६।२)

दण्डनीत्या यदा राजा सम्यक् कार्त्स्न्येन वर्तते । (७।१)

तदा कृतयुगं नाम कालः श्रेष्ठः प्रवर्तते ॥ (७।२)

भवेत् कृतयुगे धर्मो नाधर्मो विद्यते क्वचित् । (८।१)

सर्वेषाम् एव वर्णानां नाधर्मे रमते मनः ॥ (८।२)

योगक्षेमाः प्रवर्तन्ते प्रजानां नात्र संशयः । (९।१)

वैदिकानि च कर्माणि भवन्त्यविगुणान्युत ॥ (९।२)

ऋतवश्च सुखाः सर्वे भवन्त्युत निरामयाः । (१०।१)

प्रसीदन्ति नराणां च स्वरवर्णमनांसि च ॥ (१०।२)

व्याधयो न भवन्त्यत्र नाल्पायुर् दृश्यते नरः । (११।१)

विधवा न भवन्त्यत्र नृशंसो नाभिजायते ॥ (११।२)

अकृष्टपच्या पृथिवी भवन्त्य् ओषधयस्तथा । (१२।१)

त्वक्पत्रफलमूलानि वीर्यवन्ति भवन्ति च ॥ (१२।२)

नाधर्मो विद्यते तत्र धर्म एव तु केवलः । (१३।१)

इति कार्तयुगान् एतान् गुणान् विद्धि युधिष्ठिर ॥ (१३।२)

दण्डनीत्या यदा राजा त्रीन् अंशान् अनुवर्तते । (१४।१)

चतुर्थम् अंशम् उत्सृज्य तदा त्रेता प्रवर्तते ॥ (१४।२)

अशुभस्य चतुर्थांशस्त्रीन् अंशान् अनुवर्तते । (१५।१)

कृष्टपच्यैव पृथिवी भवन्त्य् ओषधयस्तथा ॥ (१५।२)

अर्धं त्यक्त्वा यदा राजा नीत्यर्धम् अनुवर्तते । (१६।१)

ततस्तु द्वापरं नाम स कालः सम्प्रवर्तते ॥ (१६।२)

अशुभस्य तदा अर्धं द्वावंशावनुवर्तते । (१७।१)

कृष्टपच्यैव पृथिवी भवत्यल्पफला तथा ॥ (१७।२)

दण्डनीतिं परित्यज्य यदा कार्त्स्न्येन भूमिपः । (१८।१)

प्रजाः क्लिश्नात्ययोगेन प्रविश्यति तदा कलिः ॥ (१८।२)

कलावधर्मो भूयिष्ठं धर्मो भवति तु क्वचित् । (१९।१)

सर्वेषाम् एव वर्णानां स्वधर्माच्च्यवते मनः ॥ (१९।२)

शूद्रा भैक्षेण जीवन्ति ब्राह्मणाः परिचर्यया । (२०।१)

योगक्षेमस्य नाशश्च वर्तते वर्णसंकरः ॥ (२०।२)

वैदिकानि च कर्माणि भवन्ति विगुणान्युत । (२१।१)

ऋतवो नसुखाः सर्वे भवन्त्यामयिनस्तथा ॥ (२१।२)

ह्रसन्ति च मनुष्याणां स्वरवर्णमनांस्युत । (२२।१)

व्याधयश्च भवन्त्यत्र म्रियन्ते चागतायुषः ॥ (२२।२)

विधवाश्च भवन्त्यत्र नृशंसा जायते प्रजा । (२३।१)

क्वचिद् वर्षति पर्जन्यः क्वचित् सस्यं प्ररोहति ॥ (२३।२)

रसाः सर्वे क्षयं यान्ति यदा नेच्छति भूमिपः । (२४।१)

प्रजाः संरक्षितुं सम्यग् दण्डनीतिसमाहितः ॥ (२४।२)

राजा कृतयुगस्रष्टा त्रेताया द्वापरस्य च । (२५।१)

युगस्य च चतुर्थस्य राजा भवति कारणम् ॥ (२५।२)

कृतस्य करणाद् राजा स्वर्गम् अत्यन्तम् अश्नुते । (२६।१)

त्रेतायाः करणाद् राजा स्वर्गं नात्यन्तम् अश्नुते ॥ (२६।२)

प्रवर्तनाद् द्वापरस्य यथाभागम् उपाश्नुते । (२७।१)

कलेः प्रवर्तनाद् राजा पापम् अत्यन्तम् अश्नुते ॥ (२७।२)

ततो वसति दुष्कर्मा नरके शाश्वतीः समाः । (२८।१)

प्रजानां कल्मषे मग्नो ऽकीर्तिं पापं च विन्दति ॥ (२८।२)

दण्डनीतिं पुरस्कृत्य विजानन् क्षत्रियः सदा । (२९।१)

अनवाप्तं च लिप्सेत लब्धं च परिपालयेत् ॥ (२९।२)

लोकस्य सीमन्तकरी मर्यादा लोकभावनी । (३०।१)

सम्यङ् नीता दण्डनीतिर् यथा माता यथा पिता ॥ (३०।२)

यस्यां भवन्ति भूतानि तद् विद्धि भरतर्षभ । (३१।१)

एष एव परो धर्मो यद् राजा दण्डनीतिमान् ॥ (३१।२)

तस्मात् कौरव्य धर्मेण प्रजाः पालय नीतिमान् । (३२।१)

एवंवृत्तः प्रजा रक्षन् स्वर्गं जेतासि दुर्जयम् ॥ (३२।२)