युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

मुहूर्तं तावद् एकाग्रो मनःश्रोत्रे ऽन्तरात्मनि । (१।२)

धारयित्वापि ते श्रुत्वा रोचतां वचनं मम ॥ (१।३)

सार्थगम्यम् अहं मार्गं न जातु त्वत्कृते पुनः । (२।१)

गच्छेयं तद् गमिष्यामि हित्वा ग्राम्यसुखान्युत ॥ (२।२)

क्षेम्यश्चैकाकिना गम्यः पन्थाः को ऽस्तीति पृच्छ माम् । (३।१)

अथवा नेच्छसि प्रष्टुम् अपृच्छन्न् अपि मे शृणु ॥ (३।२)

हित्वा ग्राम्यसुखाचारं तप्यमानो महत् तपः । (४।१)

अरण्ये फलमूलाशी चरिष्यामि मृगैः सह ॥ (४।२)

जुह्वानो ऽग्निं यथाकालम् उभौ कालावुपस्पृशन् । (५।१)

कृशः परिमिताहारश्चर्मचीरजटाधरः ॥ (५।२)

शीतवातातपसहः क्षुत्पिपासाश्रमक्षमः । (६।१)

तपसा विधिदृष्टेन शरीरम् उपशोषयन् ॥ (६।२)

मनःकर्णसुखा नित्यं शृण्वन्न् उच्चावचा गिरः । (७।१)

मुदितानाम् अरण्येषु वसतां मृगपक्षिणाम् ॥ (७।२)

आजिघ्रन् पेशलान् गन्धान् फुल्लानां वृक्षवीरुधाम् । (८।१)

नानारूपान् वने पश्यन् रमणीयान् वनौकसः ॥ (८।२)

वानप्रस्थजनस्यापि दर्शनं कुलवासिनः । (९।१)

नाप्रियाण्याचरिष्यामि किं पुनर् ग्रामवासिनाम् ॥ (९।२)

एकान्तशीली विमृशन् पक्वापक्वेन वर्तयन् । (१०।१)

पितॄन् देवांश्च वन्येन वाग्भिर् अद्भिश्च तर्पयन् ॥ (१०।२)

एवम् आरण्यशास्त्राणाम् उग्रम् उग्रतरं विधिम् । (११।१)

सेवमानः प्रतीक्षिष्ये देहस्यास्य समापनम् ॥ (११।२)

अथवैको ऽहम् एकाहम् एकैकस्मिन् वनस्पतौ । (१२।१)

चरन् भैक्ष्यं मुनिर् मुण्डः क्षपयिष्ये कलेवरम् ॥ (१२।२)

पांसुभिः समवच्छन्नः शून्यागारप्रतिश्रयः । (१३।१)

वृक्षमूलनिकेतो वा त्यक्तसर्वप्रियाप्रियः ॥ (१३।२)

न शोचन्न प्रहृष्यंश्च तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः । (१४।१)

निराशीर् निर्ममो भूत्वा निर्द्वंद्वो निष्परिग्रहः ॥ (१४।२)

आत्मारामः प्रसन्नात्मा जडान्धबधिराकृतिः । (१५।१)

अकुर्वाणः परैः कांचित् संविदं जातु केनचित् ॥ (१५।२)

जङ्गमाजङ्गमान् सर्वान्नविहिंसंश्चतुर्विधान् । (१६।१)

प्रजाः सर्वाः स्वधर्मस्थाः समः प्राणभृतः प्रति ॥ (१६।२)

न चाप्यवहसन् कंचिन्न कुर्वन् भ्रुकुटीं क्वचित् । (१७।१)

प्रसन्नवदनो नित्यं सर्वेन्द्रियसुसंयतः ॥ (१७।२)

अपृच्छन् कस्यचिन्मार्गं व्रजन् येनैव केनचित् । (१८।१)

न देशं न दिशं कांचिद् गन्तुम् इच्छन् विशेषतः ॥ (१८।२)

गमने निरपेक्षश्च पश्चाद् अनवलोकयन् । (१९।१)

ऋजुः प्रणिहितो गच्छंस्त्रसस्थावरवर्जकः ॥ (१९।२)

स्वभावस्तु प्रयात्यग्रे प्रभवन्त्यशनान्यपि । (२०।१)

द्वंद्वानि च विरुद्धानि तानि सर्वाण्यचिन्तयन् ॥ (२०।२)

अल्पं वास्वादु वा भोज्यं पूर्वालाभेन जातुचित् । (२१।१)

अन्येष्वपि चरंल् लाभम् अलाभे सप्त पूरयन् ॥ (२१।२)

विधूमे न्यस्तमुसले व्यङ्गारे भुक्तवज्जने । (२२।१)

अतीतपात्रसंचारे काले विगतभिक्षुके ॥ (२२।२)

एककालं चरन् भैक्ष्यं गृहे द्वे चैव पञ्च च । (२३।१)

स्पृहापाशान् विमुच्याहं चरिष्यामि महीम् इमाम् ॥ (२३।२)

न जिजीविषुवत् किंचिन्न मुमूर्षुवद् आचरन् । (२४।१)

जीवितं मरणं चैव नाभिनन्दन्न च द्विषन् ॥ (२४।२)

वास्यैकं तक्षतो बाहुं चन्दनेनैकम् उक्षतः । (२५।१)

नाकल्याणं न कल्याणं चिन्तयन्न् उभयोस्तयोः ॥ (२५।२)

याः काश्चिज्जीवता शक्याः कर्तुम् अभ्युदयक्रियाः । (२६।१)

सर्वास्ताः समभित्यज्य निमेषादिव्यवस्थितः ॥ (२६।२)

तेषु नित्यम् असक्तश्च त्यक्तसर्वेन्द्रियक्रियः । (२७।१)

सुपरित्यक्तसंकल्पः सुनिर्णिक्तात्मकल्मषः ॥ (२७।२)

विमुक्तः सर्वसङ्गेभ्यो व्यतीतः सर्ववागुराः । (२८।१)

न वशे कस्यचित् तिष्ठन् सधर्मा मातरिश्वनः ॥ (२८।२)

वीतरागश्चरन्न् एवं तुष्टिं प्राप्स्यामि शाश्वतीम् । (२९।१)

तृष्णया हि महत् पापम् अज्ञानाद् अस्मि कारितः ॥ (२९।२)

कुशलाकुशलान्येके कृत्वा कर्माणि मानवाः । (३०।१)

कार्यकारणसंश्लिष्टं स्वजनं नाम बिभ्रति ॥ (३०।२)

आयुषो ऽन्ते प्रहायेदं क्षीणप्रायं कलेवरम् । (३१।१)

प्रतिगृह्णाति तत् पापं कर्तुः कर्मफलं हि तत् ॥ (३१।२)

एवं संसारचक्रे ऽस्मिन् व्याविद्धे रथचक्रवत् । (३२।१)

समेति भूतग्रामो ऽयं भूतग्रामेण कार्यवान् ॥ (३२।२)

जन्ममृत्युजराव्याधिवेदनाभिर् उपद्रुतम् । (३३।१)

असारम् इमम् अस्वन्तं संसारं त्यजतः सुखम् ॥ (३३।२)

दिवः पतत्सु देवेषु स्थानेभ्यश्च महर्षिषु । (३४।१)

को हि नाम भवेनार्थी भवेत् कारणतत्त्ववित् ॥ (३४।२)

कृत्वा हि विविधं कर्म तत् तद् विविधलक्षणम् । (३५।१)

पार्थिवैर् नृपतिः स्वल्पैः कारणैर् एव बध्यते ॥ (३५।२)

तस्मात् प्रज्ञामृतम् इदं चिरान्मां प्रत्युपस्थितम् । (३६।१)

तत् प्राप्य प्रार्थये स्थानम् अव्ययं शाश्वतं ध्रुवम् ॥ (३६।२)

एतया सततं वृत्त्या चरन्न् एवंप्रकारया । (३७।१)

देहं संस्थापयिष्यामि निर्भयं मार्गम् आस्थितः ॥ (३७।२)