MBh, 5, 144
Select a line for its word-by-word analysis.
ततः सूर्यान्निश्चरितां कर्णः शुश्राव भारतीम् । (१।२)
tataḥ sūryānniścaritāṃ karṇaḥ śuśrāva bhāratīm |
दुरत्ययां प्रणयिनीं पितृवद् भास्करेरिताम् ॥ (१।३)
duratyayāṃ praṇayinīṃ pitṛvad bhāskareritām ||
श्रेयस्ते स्यान्नरव्याघ्र सर्वम् आचरतस्तथा ॥ (२।२)
śreyaste syānnaravyāghra sarvam ācaratastathā ||
एवम् उक्तस्य मात्रा च स्वयं पित्रा च भानुना । (३।१)
evam uktasya mātrā ca svayaṃ pitrā ca bhānunā |
न ते न श्रद्दधे वाक्यं क्षत्रिये भाषितं त्वया । (४।२)
na te na śraddadhe vākyaṃ kṣatriye bhāṣitaṃ tvayā |
अवकीर्णो ऽस्मि ते तेन तद् यशःकीर्तिनाशनम् ॥ (५।२)
avakīrṇo 'smi te tena tad yaśaḥkīrtināśanam ||
अहं च क्षत्रियो जातो न प्राप्तः क्षत्रसत्क्रियाम् । (६।१)
ahaṃ ca kṣatriyo jāto na prāptaḥ kṣatrasatkriyām |
त्वत्कृते किं नु पापीयः शत्रुः कुर्यान्ममाहितम् ॥ (६।२)
tvatkṛte kiṃ nu pāpīyaḥ śatruḥ kuryānmamāhitam ||
क्रियाकाले त्वनुक्रोशम् अकृत्वा त्वम् इमं मम । (७।१)
kriyākāle tvanukrośam akṛtvā tvam imaṃ mama |
न वै मम हितं पूर्वं मातृवच्चेष्टितं त्वया । (८।१)
na vai mama hitaṃ pūrvaṃ mātṛvacceṣṭitaṃ tvayā |
कृष्णेन सहितात् को वै न व्यथेत धनंजयात् । (९।१)
kṛṣṇena sahitāt ko vai na vyatheta dhanaṃjayāt |
को ऽद्य भीतं न मां विद्यात् पार्थानां समितिं गतम् ॥ (९।२)
ko 'dya bhītaṃ na māṃ vidyāt pārthānāṃ samitiṃ gatam ||
अभ्राता विदितः पूर्वं युद्धकाले प्रकाशितः । (१०।१)
abhrātā viditaḥ pūrvaṃ yuddhakāle prakāśitaḥ |
पाण्डवान् यदि गच्छामि किं मां क्षत्रं वदिष्यति ॥ (१०।२)
pāṇḍavān yadi gacchāmi kiṃ māṃ kṣatraṃ vadiṣyati ||
सर्वकामैः संविभक्तः पूजितश्च सदा भृशम् । (११।१)
sarvakāmaiḥ saṃvibhaktaḥ pūjitaśca sadā bhṛśam |
अहं वै धार्तराष्ट्राणां कुर्यां तद् अफलं कथम् ॥ (११।२)
ahaṃ vai dhārtarāṣṭrāṇāṃ kuryāṃ tad aphalaṃ katham ||
उपनह्य परैर् वैरं ये मां नित्यम् उपासते । (१२।१)
upanahya parair vairaṃ ye māṃ nityam upāsate |
मम प्राणेन ये शत्रूञ् शक्ताः प्रतिसमासितुम् । (१३।१)
mama prāṇena ye śatrūñ śaktāḥ pratisamāsitum |
मन्यन्ते ऽद्य कथं तेषाम् अहं भिन्द्यां मनोरथम् ॥ (१३।२)
manyante 'dya kathaṃ teṣām ahaṃ bhindyāṃ manoratham ||
मया प्लवेन संग्रामं तितीर्षन्ति दुरत्ययम् । (१४।१)
mayā plavena saṃgrāmaṃ titīrṣanti duratyayam |
अपारे पारकामा ये त्यजेयं तान् अहं कथम् ॥ (१४।२)
apāre pārakāmā ye tyajeyaṃ tān ahaṃ katham ||
अयं हि कालः सम्प्राप्तो धार्तराष्ट्रोपजीविनाम् । (१५।१)
ayaṃ hi kālaḥ samprāpto dhārtarāṣṭropajīvinām |
निर्वेष्टव्यं मया तत्र प्राणान् अपरिरक्षता ॥ (१५।२)
nirveṣṭavyaṃ mayā tatra prāṇān aparirakṣatā ||
कृतार्थाः सुभृता ये हि कृत्यकाल उपस्थिते । (१६।१)
kṛtārthāḥ subhṛtā ye hi kṛtyakāla upasthite |
अनवेक्ष्य कृतं पापा विकुर्वन्त्यनवस्थिताः ॥ (१६।२)
anavekṣya kṛtaṃ pāpā vikurvantyanavasthitāḥ ||
राजकिल्बिषिणां तेषां भर्तृपिण्डापहारिणाम् । (१७।१)
rājakilbiṣiṇāṃ teṣāṃ bhartṛpiṇḍāpahāriṇām |
धृतराष्ट्रस्य पुत्राणाम् अर्थे योत्स्यामि ते सुतैः । (१८।१)
dhṛtarāṣṭrasya putrāṇām arthe yotsyāmi te sutaiḥ |
बलं च शक्तिं चास्थाय न वै त्वय्यनृतं वदे ॥ (१८।२)
balaṃ ca śaktiṃ cāsthāya na vai tvayyanṛtaṃ vade ||
आनृशंस्यम् अथो वृत्तं रक्षन् सत्पुरुषोचितम् । (१९।१)
ānṛśaṃsyam atho vṛttaṃ rakṣan satpuruṣocitam |
अतो ऽर्थकरम् अप्येतन्न करोम्यद्य ते वचः ॥ (१९।२)
ato 'rthakaram apyetanna karomyadya te vacaḥ ||
न तु ते ऽयं समारम्भो मयि मोघो भविष्यति । (२०।१)
na tu te 'yaṃ samārambho mayi mogho bhaviṣyati |
वध्यान् विषह्यान् संग्रामे न हनिष्यामि ते सुतान् । (२०।२)
vadhyān viṣahyān saṃgrāme na haniṣyāmi te sutān |
युधिष्ठिरं च भीमं च यमौ चैवार्जुनाद् ऋते ॥ (२०।३)
yudhiṣṭhiraṃ ca bhīmaṃ ca yamau caivārjunād ṛte ||
अर्जुनेन समं युद्धं मम यौधिष्ठिरे बले । (२१।१)
arjunena samaṃ yuddhaṃ mama yaudhiṣṭhire bale |
अर्जुनं हि निहत्याजौ सम्प्राप्तं स्यात् फलं मया । (२१।२)
arjunaṃ hi nihatyājau samprāptaṃ syāt phalaṃ mayā |
न ते जातु नशिष्यन्ति पुत्राः पञ्च यशस्विनि । (२२।१)
na te jātu naśiṣyanti putrāḥ pañca yaśasvini |
निरर्जुनाः सकर्णा वा सार्जुना वा हते मयि ॥ (२२।२)
nirarjunāḥ sakarṇā vā sārjunā vā hate mayi ||
इति कर्णवचः श्रुत्वा कुन्ती दुःखात् प्रवेपती । (२३।२)
iti karṇavacaḥ śrutvā kuntī duḥkhāt pravepatī |
उवाच पुत्रम् आश्लिष्य कर्णं धैर्याद् अकम्पितम् ॥ (२३।३)
uvāca putram āśliṣya karṇaṃ dhairyād akampitam ||
एवं वै भाव्यम् एतेन क्षयं यास्यन्ति कौरवाः । (२४।१)
evaṃ vai bhāvyam etena kṣayaṃ yāsyanti kauravāḥ |
यथा त्वं भाषसे कर्ण दैवं तु बलवत्तरम् ॥ (२४।२)
yathā tvaṃ bhāṣase karṇa daivaṃ tu balavattaram ||
त्वया चतुर्णां भ्रातॄणाम् अभयं शत्रुकर्शन । (२५।१)
tvayā caturṇāṃ bhrātṝṇām abhayaṃ śatrukarśana |
अनामयं स्वस्ति चेति पृथाथो कर्णम् अब्रवीत् । (२६।१)
anāmayaṃ svasti ceti pṛthātho karṇam abravīt |
तां कर्णो ऽभ्यवदत् प्रीतस्ततस्तौ जग्मतुः पृथक् ॥ (२६।२)
tāṃ karṇo 'bhyavadat prītastatastau jagmatuḥ pṛthak ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.