महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 144

808 of 1995 · 57 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

ततः सूर्यान्निश्चरितां कर्णः शुश्राव भारतीम् । (१।२)

tataḥ sūryānniścaritāṃ karṇaḥ śuśrāva bhāratīm |

1.3१.३

दुरत्ययां प्रणयिनीं पितृवद् भास्करेरिताम् ॥ (१।३)

duratyayāṃ praṇayinīṃ pitṛvad bhāskareritām ||

2.1२.१

सत्यम् आह पृथा वाक्यं कर्ण मातृवचः कुरु । (२।१)

satyam āha pṛthā vākyaṃ karṇa mātṛvacaḥ kuru |

2.2२.२

श्रेयस्ते स्यान्नरव्याघ्र सर्वम् आचरतस्तथा ॥ (२।२)

śreyaste syānnaravyāghra sarvam ācaratastathā ||

3.1३.१

एवम् उक्तस्य मात्रा च स्वयं पित्रा च भानुना । (३।१)

evam uktasya mātrā ca svayaṃ pitrā ca bhānunā |

3.2३.२

चचाल नैव कर्णस्य मतिः सत्यधृतेस्तदा ॥ (३।२)

cacāla naiva karṇasya matiḥ satyadhṛtestadā ||

4.1४.१

कर्ण उवाच । (४।१)

karṇa uvāca

4.2४.२

न ते न श्रद्दधे वाक्यं क्षत्रिये भाषितं त्वया । (४।२)

na te na śraddadhe vākyaṃ kṣatriye bhāṣitaṃ tvayā |

4.3४.३

धर्मद्वारं ममैतत् स्यान्नियोगकरणं तव ॥ (४।३)

dharmadvāraṃ mamaitat syānniyogakaraṇaṃ tava ||

5.1५.१

अकरोन्मयि यत् पापं भवती सुमहात्ययम् । (५।१)

akaronmayi yat pāpaṃ bhavatī sumahātyayam |

5.2५.२

अवकीर्णो ऽस्मि ते तेन तद् यशःकीर्तिनाशनम् ॥ (५।२)

avakīrṇo 'smi te tena tad yaśaḥkīrtināśanam ||

6.1६.१

अहं च क्षत्रियो जातो न प्राप्तः क्षत्रसत्क्रियाम् । (६।१)

ahaṃ ca kṣatriyo jāto na prāptaḥ kṣatrasatkriyām |

6.2६.२

त्वत्कृते किं नु पापीयः शत्रुः कुर्यान्ममाहितम् ॥ (६।२)

tvatkṛte kiṃ nu pāpīyaḥ śatruḥ kuryānmamāhitam ||

7.1७.१

क्रियाकाले त्वनुक्रोशम् अकृत्वा त्वम् इमं मम । (७।१)

kriyākāle tvanukrośam akṛtvā tvam imaṃ mama |

7.2७.२

हीनसंस्कारसमयम् अद्य मां समचूचुदः ॥ (७।२)

hīnasaṃskārasamayam adya māṃ samacūcudaḥ ||

8.1८.१

न वै मम हितं पूर्वं मातृवच्चेष्टितं त्वया । (८।१)

na vai mama hitaṃ pūrvaṃ mātṛvacceṣṭitaṃ tvayā |

8.2८.२

सा मां संबोधयस्यद्य केवलात्महितैषिणी ॥ (८।२)

sā māṃ saṃbodhayasyadya kevalātmahitaiṣiṇī ||

9.1९.१

कृष्णेन सहितात् को वै न व्यथेत धनंजयात् । (९।१)

kṛṣṇena sahitāt ko vai na vyatheta dhanaṃjayāt |

9.2९.२

को ऽद्य भीतं न मां विद्यात् पार्थानां समितिं गतम् ॥ (९।२)

ko 'dya bhītaṃ na māṃ vidyāt pārthānāṃ samitiṃ gatam ||

10.1१०.१

अभ्राता विदितः पूर्वं युद्धकाले प्रकाशितः । (१०।१)

abhrātā viditaḥ pūrvaṃ yuddhakāle prakāśitaḥ |

10.2१०.२

पाण्डवान् यदि गच्छामि किं मां क्षत्रं वदिष्यति ॥ (१०।२)

pāṇḍavān yadi gacchāmi kiṃ māṃ kṣatraṃ vadiṣyati ||

11.1११.१

सर्वकामैः संविभक्तः पूजितश्च सदा भृशम् । (११।१)

sarvakāmaiḥ saṃvibhaktaḥ pūjitaśca sadā bhṛśam |

11.2११.२

अहं वै धार्तराष्ट्राणां कुर्यां तद् अफलं कथम् ॥ (११।२)

ahaṃ vai dhārtarāṣṭrāṇāṃ kuryāṃ tad aphalaṃ katham ||

12.1१२.१

उपनह्य परैर् वैरं ये मां नित्यम् उपासते । (१२।१)

upanahya parair vairaṃ ye māṃ nityam upāsate |

12.2१२.२

नमस्कुर्वन्ति च सदा वसवो वासवं यथा ॥ (१२।२)

namaskurvanti ca sadā vasavo vāsavaṃ yathā ||

13.1१३.१

मम प्राणेन ये शत्रूञ् शक्ताः प्रतिसमासितुम् । (१३।१)

mama prāṇena ye śatrūñ śaktāḥ pratisamāsitum |

13.2१३.२

मन्यन्ते ऽद्य कथं तेषाम् अहं भिन्द्यां मनोरथम् ॥ (१३।२)

manyante 'dya kathaṃ teṣām ahaṃ bhindyāṃ manoratham ||

14.1१४.१

मया प्लवेन संग्रामं तितीर्षन्ति दुरत्ययम् । (१४।१)

mayā plavena saṃgrāmaṃ titīrṣanti duratyayam |

14.2१४.२

अपारे पारकामा ये त्यजेयं तान् अहं कथम् ॥ (१४।२)

apāre pārakāmā ye tyajeyaṃ tān ahaṃ katham ||

15.1१५.१

अयं हि कालः सम्प्राप्तो धार्तराष्ट्रोपजीविनाम् । (१५।१)

ayaṃ hi kālaḥ samprāpto dhārtarāṣṭropajīvinām |

15.2१५.२

निर्वेष्टव्यं मया तत्र प्राणान् अपरिरक्षता ॥ (१५।२)

nirveṣṭavyaṃ mayā tatra prāṇān aparirakṣatā ||

16.1१६.१

कृतार्थाः सुभृता ये हि कृत्यकाल उपस्थिते । (१६।१)

kṛtārthāḥ subhṛtā ye hi kṛtyakāla upasthite |

16.2१६.२

अनवेक्ष्य कृतं पापा विकुर्वन्त्यनवस्थिताः ॥ (१६।२)

anavekṣya kṛtaṃ pāpā vikurvantyanavasthitāḥ ||

17.1१७.१

राजकिल्बिषिणां तेषां भर्तृपिण्डापहारिणाम् । (१७।१)

rājakilbiṣiṇāṃ teṣāṃ bhartṛpiṇḍāpahāriṇām |

17.2१७.२

नैवायं न परो लोको विद्यते पापकर्मणाम् ॥ (१७।२)

naivāyaṃ na paro loko vidyate pāpakarmaṇām ||

18.1१८.१

धृतराष्ट्रस्य पुत्राणाम् अर्थे योत्स्यामि ते सुतैः । (१८।१)

dhṛtarāṣṭrasya putrāṇām arthe yotsyāmi te sutaiḥ |

18.2१८.२

बलं च शक्तिं चास्थाय न वै त्वय्यनृतं वदे ॥ (१८।२)

balaṃ ca śaktiṃ cāsthāya na vai tvayyanṛtaṃ vade ||

19.1१९.१

आनृशंस्यम् अथो वृत्तं रक्षन् सत्पुरुषोचितम् । (१९।१)

ānṛśaṃsyam atho vṛttaṃ rakṣan satpuruṣocitam |

19.2१९.२

अतो ऽर्थकरम् अप्येतन्न करोम्यद्य ते वचः ॥ (१९।२)

ato 'rthakaram apyetanna karomyadya te vacaḥ ||

20.1२०.१

न तु ते ऽयं समारम्भो मयि मोघो भविष्यति । (२०।१)

na tu te 'yaṃ samārambho mayi mogho bhaviṣyati |

20.2२०.२

वध्यान् विषह्यान् संग्रामे न हनिष्यामि ते सुतान् । (२०।२)

vadhyān viṣahyān saṃgrāme na haniṣyāmi te sutān |

20.3२०.३

युधिष्ठिरं च भीमं च यमौ चैवार्जुनाद् ऋते ॥ (२०।३)

yudhiṣṭhiraṃ ca bhīmaṃ ca yamau caivārjunād ṛte ||

21.1२१.१

अर्जुनेन समं युद्धं मम यौधिष्ठिरे बले । (२१।१)

arjunena samaṃ yuddhaṃ mama yaudhiṣṭhire bale |

21.2२१.२

अर्जुनं हि निहत्याजौ सम्प्राप्तं स्यात् फलं मया । (२१।२)

arjunaṃ hi nihatyājau samprāptaṃ syāt phalaṃ mayā |

21.3२१.३

यशसा चापि युज्येयं निहतः सव्यसाचिना ॥ (२१।३)

yaśasā cāpi yujyeyaṃ nihataḥ savyasācinā ||

22.1२२.१

न ते जातु नशिष्यन्ति पुत्राः पञ्च यशस्विनि । (२२।१)

na te jātu naśiṣyanti putrāḥ pañca yaśasvini |

22.2२२.२

निरर्जुनाः सकर्णा वा सार्जुना वा हते मयि ॥ (२२।२)

nirarjunāḥ sakarṇā vā sārjunā vā hate mayi ||

23.1२३.१

वैशंपायन उवाच । (२३।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

23.2२३.२

इति कर्णवचः श्रुत्वा कुन्ती दुःखात् प्रवेपती । (२३।२)

iti karṇavacaḥ śrutvā kuntī duḥkhāt pravepatī |

23.3२३.३

उवाच पुत्रम् आश्लिष्य कर्णं धैर्याद् अकम्पितम् ॥ (२३।३)

uvāca putram āśliṣya karṇaṃ dhairyād akampitam ||

24.1२४.१

एवं वै भाव्यम् एतेन क्षयं यास्यन्ति कौरवाः । (२४।१)

evaṃ vai bhāvyam etena kṣayaṃ yāsyanti kauravāḥ |

24.2२४.२

यथा त्वं भाषसे कर्ण दैवं तु बलवत्तरम् ॥ (२४।२)

yathā tvaṃ bhāṣase karṇa daivaṃ tu balavattaram ||

25.1२५.१

त्वया चतुर्णां भ्रातॄणाम् अभयं शत्रुकर्शन । (२५।१)

tvayā caturṇāṃ bhrātṝṇām abhayaṃ śatrukarśana |

25.2२५.२

दत्तं तत् प्रतिजानीहि संगरप्रतिमोचनम् ॥ (२५।२)

dattaṃ tat pratijānīhi saṃgarapratimocanam ||

26.1२६.१

अनामयं स्वस्ति चेति पृथाथो कर्णम् अब्रवीत् । (२६।१)

anāmayaṃ svasti ceti pṛthātho karṇam abravīt |

26.2२६.२

तां कर्णो ऽभ्यवदत् प्रीतस्ततस्तौ जग्मतुः पृथक् ॥ (२६।२)

tāṃ karṇo 'bhyavadat prītastatastau jagmatuḥ pṛthak ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 144

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit